ز منزلگاه آن محبوب ياران را خبر نبود/ همه آيد به گوش از دور آواز جرس ما را / صبا از ما ببر يك لحظه پيغامي به روحالله/ كه اي ياد تو مونس روز و شب در اين قفس ما را / به رغم كوشش دشمن نخواهد بگسلد هرگز/ ميان ما و تو پيوند تا باشد نفس ما را
اما در ميان شش فصل اصلي كتاب، در دو فصل 3 و 4 با عناوين تحليل انقلاب و آينده انقلاب، سخنان استاد مطهري، مباحث مفصلي را در تبيين و همچنين دفاع از انقلاب اسلامي را مطرح ميسازند كه در انتهاي هر بخش يا بهتر بگوييم هر سخنراني، پرسش و پاسخهايي مطرح ميشود كه خود اين سؤالات و پاسخها، امكان بيان بهتر مطالب به خواننده را ميدهند.
در «فصل تحليل انقلاب» استاد تعريفي از مقوله كلي «انقلاب» ارائه ميدهند و سپس با توجه به برداشت اغلب روشنفكران زمانه از ريشههاي بروز انقلابها (كه تكيه بر نظريات ماركسيستي داشتند و بيشتر انگيزهها اقتصادي را دربرميگرفتند) ايشان ماهيتهاي متعددي در انگيزههاي وقوع انقلابها را پيش ميكشند و انگيزههاي سياسي و البته اعتقادي را نيز مطرح ميسازند.
در همين خصوص در بخشي از كتاب ميخوانيم: «يكي از عناصري كه در روح مردم ما تغيير ايجاد كرد و به جاي آن عنصر ديگر آمد، اينكه در روح مردم ما در عين نارضايي از نظامات حاكم موجود، يك حالت تسليم و تمكين نسبت به نظام حاكم وجود داشت. در طول صدسال اخير كه از سيدجمال شروع ميشود اين بذر انقلابي را رهبران اجتماعي در روح جامعه ما از نو كاشتند و آن روح انكار و تهاجم و شورش و به زبان اسلامي روح امربهمعروف و نهيازمنكر و روح جهاد بود... اين مصلحان و رهبران انقلابي بذر اين حالت تهاجم، تعرض و شورش بر نظامهاي فاسد حاكم را در حالي كه از روح اسلامي سرچشمه ميگرفت در روح ملت مسلمان كاشتند و همين خود يك دگرگوني روحي بنيادي در جامعه ما به وجود آورد.»
اما يكي از مباحث مهم كتاب، همانطور كه از نامش برميآيد، ارائه تحليلي از آينده انقلاب است كه علاوه بر اختصاص فصلي جداگانه بر آن، در بخشهاي ديگري از كتاب نيز باز به مصاحبههايي از استاد برميخوريم كه در پاسخ به اين پرسش: آينده انقلاب اسلامي را چگونه ميبينيد؟ پاسخها و مطالبي ارائه ميهند.
در پاسخ به يكي از اين پرسشها، استاد بيان ميدارند: در خصوص آينده انقلاب اسلامي نميشود «تنبو» يعني پيامبريگري كرد كه به طور جزم، آيندهاي را پيشبيني كرد. ولي به صورت اميدواري، براي وضع حاضر بسيار بسيار اميدواركننده است كه انقلاب اسلامي در آن جهت خودش، به آن ثمره اسلامي كه بايد برسد، در آينده انشاءالله خواهد رسيد.
سؤال: يعني منظورتان اين است كه انقلاب اسلامي ميتواند الگويي براي كشورهاي ديگر باشد؟
پاسخ: ما اين چنين فكر ميكنيم. فكر ميكنيم ميتواند الگويي باشد. البته بعد از آنكه وضع داخلي خودش را از يك نوع نابساماني و برخي رگههاي بيگانهاي كه در آن وجود دارد، خلاص كند.
در يك نگاه كلي بايد كتاب «آينده انقلاب اسلامي» را يكي از كتابهاي ارزشمند در حوزه انقلاب دانست كه با انديشههاي والاي استاد شهيد مرتضي مطهري و پس از گذشت سه دهه از مطالب آن، هنوز هم ميتواند چراغ راهي براي نسل جوان و نسلهاي آينده باشد. شهيد مطهري در خصوص پيروزي انقلاب در همين كتاب ميگويد: «انقلاب ما وقتي پيروز خواهد شد كه ما مكتب و ايدئولوژي خودمان (اسلام ناب) را به دنيا معرفي كنيم...»
