مردم ما با مسئله ازدواج بزرگترها به راحتي كنار نميآيند و اين تنها يكي از مواردي است كه به دين و عقايد نسبت داده ميشود در حاليكه هيچ ردي از مذهب در رفتار ما در اين زمينه وجود ندارد.
اگر بخواهيم ازدواج سالمندي را از منظر فرهنگي و ديني بررسي كنيم نياز است كه ابتدا به جايگاه «سالمندي» و «ازدواج» از منظر اسلام نگاهي بيندازيم.
سالمندان از مهمترين موهبتهاي الهي در خانواده هستند كه بايد احترام و عزت آنان بين افراد خانواده بيش از پيش باشد. توجه به اين قشر از جامعه و رفع نيازهاي آنان نشاط، شادابي و سرزندگي را بين آنان ايجاد و آنان را از انزوا و تنهايي دور ميكند. سالمندان يكي از حساسترين افراد بين خانوادهها هستند كه والدين بايد فرهنگ احترام و تكريم به اين افراد را به فرزندان خود آموزش دهند.
حضور سالمندان در هر جمع و در بين پيروان هر ديني قابل احترام است. در دين اسلام و در آيات قرآن نمونههاي بسيار واضح و روشني از توصيه به تكريم بزرگان و سالمندان وجود دارد. در بسياري از آيات به وضوح بر تكريم و گراميداشت سالخوردگان و سالمندان تأكيد شده است مثلاً در آيه 67 سوره غافر خداوند ميفرمايد: «اوست كه شما را از خاك و از نطفه و جنين ابتدايي آفريد؛ آنگاه شما را كودكي ميآورد. آنگاه تا به حد رشد برسيد و سالخورده شويد؛ بعضي از شما دچار مرگ خواهند شد و به گروهي ديگر از شما امكان داد تا به اجل مقرر برسيد بسا كه درك كنيد.»
يا در آيه 54 سوره روم آمده است: «خداست آن كه شما را در ناتواني آفريد، آنگاه پس از ناتواني، نيرومندي بخشيد و باز پس از نيرومندي، ضعف و پيري پديد آورد؛ هر چه بخواهد، ميآفريند؛ و او دانا و تواناست.»
اما يكي از مهمترين سؤالات براي ما اين است كه سن سالمندي از چه زماني شروع ميشود؛ روايت شده كه امام صادق(ع) در اين باره ميفرمايد: «كسي كه سنش از سي سالگي بگذرد «كهل» و اگر از چهلسالگي گذشت «شيخ» ناميده ميشود». البته در قرآن كلمه شيخ براي شخص سالخورده استفاده شده است كه از منظر قرآن سالخورده كسي است كه بعد از سپري نمودن دوران نوجواني و بچگي و دوران قوت و توان، به ضعف و ناتواني برسد.
در قرآن علاوه بر معرفي شخص سالمند از ساير مؤمنان خواسته شده كه نهايت رسيدگي و ادب را به اين افراد اختصاص دهند.
در آيه 23 و 24 سوره اسرا خداوند فرموده: «پروردگارت فرمان داده است كه جز او را نپرستيد و به پدر و مادر نيكي كنيد هر گاه يكي از آنها يا هر دوي ايشان نزد تو به سن پيري برسند أف به آنان مگو و بر سر ايشان فرياد مزن و آنان را از خود مران و با سخنان محترمانه با آن دو سخن بگو. و بال تواضع و مهرباني را براي آنها فرود آور و بگو پروردگارا بديشان مرحمت فرما همان گونه كه آنان در كوچكي مرا تربيت و بزرگ كردند.»
فارغ از همه توصيههاي قرآني ما روايات بسياري هم از زبان پيامبر(ص) و ائمه معصومين(ع) داريم كه به ارزش و اهميت سالمندان و بزرگان خانواده اشاره ميكند.
رسول خدا(ص) در اين زمينه فرمود: كهنسال در ميان خاندانش همانند پيامبر در ميان امت خويش است. امام زينالعابدين فرمود: از حقوق همكيشان اين است كه پيرمردانشان همانند پدرت و جوانانشان مانند برادرانت و پيرزنهايشان همانند مادرت و كودكانشان همسان فرزندانت باشند.
يا در جايي ديگر نقل است كه اميرمؤمنان(ع) در وصيت خود به امام حسن (ع) فرمودند: با خردسالان خانوادهات مهربان باش و پيرانشان را بزرگ بشمار.
امام صادق (ع) هم فرمود: رسول خدا هرگاه سپاهي اعزام ميكرد آنان را مينشاند و از جمله رهنمودهايش اين بود كه پيرفرتوت را نكشيد.
در اين باره رسول خدا(ص) ميفرمايند: بزرگ شمردن ريش سفيد مسلمان بزرگ شمردن خداست. هركس برتري پير را به دليل سنش بشناسد و او را احترام كند خدا وي را از هراس روز قيامت در امان نگه ميدارد.
از امام صادق(ع) نقل است كه ميفرمايند: هركس مؤمن ريش سفيدي را سبك شمارد خدا كسي را به سوي او ميفرستد تا پيش از مردنش وي را سبك كند.
بحث مهمي كه لازم است با بيان دليل و اسناد به اهميت آن اشاره كنم موضوع ازدواج سالمندي است. ما همانطور كه در دينمان به تكريم سالمندان سفارش شدهايم به مقوله ازدواج هم بسيار تشويق شدهايم. اميرمؤمنان (ع) در اين باره ميفرمايد: بهترين شفاعت آن است كه ميان دو نفر در ازدواج ميانجيگري كني تا خدا آن دو را گرد هم آورد.
امام صادق(ع) هم فرمودهاند: هركس زمينه ازدواج مجردي را فراهم كند از كساني است كه خدا در روز قيامت به او نگاه لطفآميز ميكند.
نقل است از رسول خدا (ص) كه هركس در ازدواج حلالي بين دو نفر اقدام كند تا اينكه خدا آن دو را گرد هم آورد خدا در روز قيامت همسري از حورعين به ازدواج او درآورد؛ هركس در ازدواج حلالي بين دو نفر اقدام كند و خدا نيز آن دو را گرد هم آورد خدا در برابر هر قدمي كه وي در اين راه برداشته و هر سخني كه گفته ثواب يكسال عبادت ميدهد.
امام موسي كاظم(ع) در اين باره فرمودهاند: سه گروه روزي كه هيچ سايهاي جز سايه خدا نيست زير سايه عرش خدا قرار ميگيرند. كسي كه زمينه ازدواج برادر مسلمان خود را فراهم آورد يا به او خدمت كند يا راز او را بپوشاند.
از كنار هم گذاشتن مجموع آيات و روايات در مورد دوران سالمندي، اهميت و جايگاه سالمندان در جامعه و ضرورتهاي ازدواج ميتوان به اين نتيجه مهم دست يافت كه يكي از بهترين و مباركترين گزينههاي حفظ سلامت سالمندان ازدواج كردن آنها و تنها نبودنشان است.
