شايد بتوان كتاب «زندگاني ميرزاتقي خان اميركبير» تأليف زنده ياد حسين مكي تاريخ نگار و سياستمدار معاصر را، جزء نخستين تأليفات وي به شمار آورد كه براي آغازين بار در سال 1323شمسي منتشرشده است. اين كتاب درسال 1364 به چاپ هفتم نيز رسيد و سپس مهجور ماند. مولف در مقدمه واپسين خويش براين اثر، انگيزه خود را در تأليف اين كتاب، اينگونه باز مينماياند:«از اوان خردسالي و دوران تحصيلي گهگاه نام اميركبير به گوشم ميخورد كه مرد خدمتگزاري بوده است، ولي نميدانستم چه كارهايي انجام داده است تا آنكه بعدها حين مطالعه و تحقيق در تاريخ قاجاريه جزوه كوچكي به دستم رسيد كه حدود دوازده الي چهارده صفحه بود و تمام آن محتواي سخنراني ميرزايحيي دولتآبادي درباره اميركبير در پاريس بود كه در محفلي ايراد كرده و سپس آن را به چاپ رسانيده و منتشر ساخته بود. دولتآبادي در اين جزوه بهطور خلاصه و فهرست مانند تمام خدمات و اقدامات برجسته ميرزا تقيخان اميركبير را ذكر كرده و اين اولين نشريه مستقل بود كه درباره اين مرد بزرگ در دسترس عموم قرار گرفته بود. به فكر افتادم دنباله تحقيق درباره اميركبير را بگيرم و به مرور مقالاتي تهيه كنم و در جرايد و مجلات منتشر سازم، چون در آن سالها در چند مجله و روزنامه مقالات تاريخي مينوشتم، پارهاي از اطلاعات و مطالبي كه در اينباره گرد آورده بودم در مجله اطلاعات هفتگي و بعضي جرايد ديگر نوشتم. تا يك روز ضمن ملاقات با مرحوم علياكبر سليمي كه مجله گلهاي رنگارنگ را منتشر ميكردند از من خواستند و قول گرفتند سلسله مقالاتي هم براي آن مجله بنويسم. بدين ترتيب تا مدتي در هر شماره آن مجله 10، 12 صفحه به شرح احوال اميركبير اختصاص يافت. در خلال انتشار اين سلسله مقالات به دعوت انجمن دانشوران در يكي از جلسات آن انجمن راجع به اميركبير سخنراني كردم و نويسندگان و شعرايي كه در مجلس بودند مرا تشويق كردند. در همان ايام دوست دانشمند و گرامي، استاد محيط طباطبايي كه مجله پرمغز «محيط» را منتشر ميكردند، در چند شماره مقالات و مطالبي درباره اميركبير انتشار دادند و اولين شماره اين مقالات در پاورقي صفحه 28 مورخ شهريور 1321 چنين مرقوم فرموده بودند: اخيراً تاريخ جامعي از زندگاني اميركبير به قلم دوست ارجمند آقاي حسين مكي نوشته شده است كه متدرجاً در مجموعه گلهاي رنگارنگ از شماره نهم به بعد انتشار مييابد. سزاوار است علاقهمندان از مطالعه آن مجموعه نفيس غفلت نورزند.
در مذاكراتي كه با استاد گرامي آقاي محيط طباطبايي داشتم پيشنهاد كردند بهتر است آنچه در باره اميركبير ميدانم و اسناد و مداركي را كه به دست آوردهام، به صورت نشريه و كتاب مستقلي به چاپ برسانم تا براي نخستين بار يك كتاب مستقل در باره اميركبير منتشر شده باشد. بر اثر تشويق و راهنمايي ايشان بود كه چاپ اول اين كتاب در تيرماه 1323 در 272 صفحه منتشر شد.»
مرحوم مكي درباره نوبتهاي چاپ اين اثر تاريخي نيز آورده است:«در مهر ماه سال 1329 كه به مناسبت صدمين سال قتل اميركبير بنا به دعوت اين بنده مراسمي در مجلس شوراي ملي به عمل آمد و نويسندگان و دانشمندان در جرايد مهم كشور مقالات سودمندي نوشتند.
در خلال اين سالها دانشمندان، نويسندگان و مترجمان كتاب، مقالات و مطالب سودمندي در باره تاريخ قاجاريه منتشر كردند و اسناد و مدارك تازه بسياري را ارائه دادند، از آن جمله دانشمند فقيد محمود محمود هشت جلد روابط سياسي ايران و انگليس در قرن نوزدهم نوشتند كه بسيار ارزنده است. مرحوم عباس اقبال آشتياني مورخ و محقق معروف و استاد دانشگاه تهران نيز علاوه بر نوشتن مقالات مستند در مجله خود به نام يادگار به نوشتن كتاب اميركبير همت گماشتند. همچنين كتاب دست پنهان انگليس در ايران و كتاب سياستگران دوره قاجار به قلم دانشمند فقيد مرحوم خان ملك ساساني و نيز كتاب حقوق بگيران انگليس در ايران نوشته دوست دانشپژوه آقاي اسماعيل رائين مطالب، اسرار و اسناد بسياري را راجع به دوران قاجاريه و اميركبير در بر داشتند كه همه آنها قابل استفاده و ارزنده است.»
