«آي ان اس آريهانت» نام زيردريايي هند است كه اين كشور آن را روز 15 دسامبر از بندر ويشاك پاتنام و با همراهي بالگردها به آب انداخت. قرار است آريهانت در اين مرحله آزمون دستگاههاي خود را پشت سر بگذارد و بعد نوبت به آزمون فرورفتن به زير آب و آزمون تسليحاتي ميرسد. پيشبيني ميشود كه اگر تمام اين آزمونها موفق باشد، آريهانت تا دو سال ديگر آماده ميشود تا در خدمت نيروي دريايي هند قرار بگيرد. نكته مهم و اصلي در مورد آريهانت اين است كه قدرت آن با سوخت هستهاي است و هر چند كه هند پيش از اين يك زيردريايي هستهاي در اختيار داشت اما آريهانت نخستين زيردريايي هستهاي ساخت هند است كه ميتواند 4 كلاهك هستهاي با برد 3 هزار و 500 كيلومتر را با خود حمل كند. به اين ترتيب، هند با ساخت و استفاده از آريهانت گام بلندي را براي توانمندي نظامي خود برداشته است. نوسازي توان نظامي از جمله برنامههاي اصلي است كه دولتهاي مختلف اين كشور در يكي دو دهه گذشته از وظايف خود ميدانستند اما به نظر ميرسد كه دولت مليگراي ناراندرا مودي اين برنامه را با تعريف خاص خود به پيش ميبرد. آريهانت ميتواند نماد تعريف خاص اين دولت باشد كه در صورت ادامه، دولت مودي علاوه بر تأمين اهداف استراتژيك كشورش از بازسازي نيروي نظامي، از سمت و سوي نوسازي نيروي نظامي براي كمك به اقتصاد داخلي كشور هم بهره ببرد.
سياست گذشته
راما لاكشمي در 16 نوامبر مقالهاي را در روزنامه امريكايي واشنگتن پست منتشر كرد با اين عنوان: هند بزرگترين واردكننده سلاح است اما تلاش ميكند تا صادركننده بزرگي هم بشود. عنوان مقاله گوياي مطلب است. هند از نظر لاكشمي با هزينههاي بالاي واردات سلاح از جمله يك ميليارد دلار خريد جنگنده از جمله بزرگترين كشورهاي وارد كننده جهان است. دولت مليگراي جديد در ماه آگوست تصميمي ديگر گرفت و به عقيده لاكشمي، با تغيير درخواست مناقصه خريد جهاني بالگرد در مقابل ساخت آنها در داخل كشور باعث تعجب همه شد. علاوه بر اين، دولت در ماههاي اخير دو پيشنهاد ديگر را براي خريد هواپيماي مسافربري و زيردريايي رد كرد تا آن كه آنها را در داخل بسازد. لاكشمي در ادامه مينويسد: اين بخشي از فشار بلندپروازانه جديد از سوي دولت ناراندرا مودي براي توسعه صنعت نظامي داخلي است در چارچوب ابتكار بزرگتر مودي در سرتاسر كشور كه خوانده ميشود «ساخت هند». ابتكار مودي با توجه به دخل و خرجي كه نوسازي نظامي هند براي اقتصاد اين كشور به بار ميآورد قابل توجه است.
هند براي نوسازي نظامي خود هزينه قابل توجهي را در نظر گرفته، 14 درصد از كل آمار جهاني واردات سلاح. اين آمار بيش از سه برابر هزينهاي است كه چين براي واردات در نظر گرفته كه با در نظر گرفتن هزينه 130 ميليارد دلاري طي 7 سال آينده، بايد گفت برنامه نوسازي خرج سنگيني به روي دست اقتصاد اين كشور ميگذارد. معلوم است كه هزينهبه نفع شركتهاي اسلحهسازي در خارج از هند است كه در ميان اين، سود شركتهاي امريكايي قابل توجه است. هند در سه سال گذشته قريب به 14 ميليارد دلار واردات سلاح داشته كه امريكا با 5 ميليارد دلار نخستين مقام صادركننده سلاح به اين كشور را داشته و روسيه با كمي بيش از 4 ميليارد دلار بعد امريكا در مقام دوم قرار داشته است. اين يك تغيير قابل توجه در برنامه واردات سلاح هند است زيرا اين كشور به طور سنتي از مشتريان اصلي سلاح روسي بود و در گذشته قريب به 60 درصد سلاح مورد نياز خود را از روسيه تأمين ميكرد. توجه به شركتهاي امريكايي را ميتوان در روابطي دانست كه هند طي سالهاي اخير و به خصوص در دوران رياست جمهوري باراك اوباما با امريكا برقرار كرده است. در واقع، هند خريد سلاح خود را از ديد سياست خارجي تنظيم كرده تا آن كه با دخالت دادن شركتهاي امريكا در برنامه نوسازي نظامي توازن بين قدرتهاي خارجي را حفظ كرده باشد. حالا مودي قصد تغيير اين سياست به نفع صنايع نظامي داخلي را دارد.
توجه به صنايع داخلي
مودي در ماه آگوست طي برگزاري جشن به مناسبت ساخت ناو جنگي داخلي گفت كه ما آرزوي هندي آن قدر قوي داريم كه تجهيزات دفاعي را صادر ميكند و حتي گفت كه ميخواهد اين هدف را در همين چند سال تأمين كند. او براي تحقق اين هدف و در گام نخست مجوزهاي سختگيرانهاي را لغو كرد كه در مورد ساخت 60 درصد از اقلام مورد نياز نظامي به كار ميرفت تا آن كه بخش خصوصي بهتر از گذشته توان سرمايهگذاري در صنايع نظامي را داشته باشد. او در گام بعدي به سرمايهگذاري خارجي توجه كرد و محدوديتهاي بيشتري را براي توجه سرمايهگذاران خارجي لغو كرد. آميتابا كانت، دبير بخش سياستهاي صنعتي و توسعه از وزارت صنعت و تجارت هند، ميگويد: «ما ميخواهيم صنايع نظامي جهان به هند بيايند نه براي اينكه سلاح به ما بفروشند بلكه براي توليد و صادرات سلاح به ديگر كشورها بيايند». هند در اين راستا از ماه مي سلسله گفتوگوهايي با امريكا براي همكاري در زمينه توليد مشترك سلاح مثل موشكهاي هدايتشونده ضد تانك، سيستمهاي لازم براي هواپيماها بر ناوهواپيمابر و هواپيماهاي بدون سرنشين داشتهاند. راهول اس مادهاوان، مدير هوافضا و سياست دفاعي در شوراي بازرگاني امريكا هند در واشنگتن، ضمن اعلام اين خبر ميگويد كه موضوع تنها در طرح چنين پيشنهادهايي نيست، اگر شما نگاهي به فناوري مطرح از سوي امريكا بيندازيد، ميبينيد كه هند اكنون تقريباً بخشي از كشورهاي عضو ناتو شده است. اگر اين حرف مادهاوان درست باشد بايد گفت كه هند هم در توجه به صنايع داخلي و هم در نحوه پيشبرد اين توجه راهبرد قديمي از رقابت با چين را در نظر گرفته است.
راهبرد رقابت با چين
وقتي كه گفته ميشود واردات نظامي هند سه برابر چين است، نكته قابل توجهي مطرح ميشود. چين در سالهاي اخير از واردكنندهاي بزرگ سلاح بود اما با توسعه صنايع داخلي توانست از حجم واردات نظامي خود به مقدار قابل توجهي بكاهد. انستيتوي تحقيقات در امر صلح، مستقر در استكهلم سوئد، در گزارش ماه مارس اعلام كرد كه چين طي سالهاي 2009 تا 2013 سهم خود در بازار صادرات سلاح را به ميزان 6 درصد افزايش داده كه به اين ترتيب، توانسته بعد از آلمان با داشتن 7 درصد در مقام چهارم جهان قرار بگيرد. اين مقام در حالي است كه چين تا پيش از اين جايگاهي در بازار صادرات سلاح نداشت و تنها ميتوانست تسليحاتي كماهميت صادر كند. به نظر اين انستيتو، چين سعي كرده تا وابستگي به توليدات خارجي را روز به روز كمتر كند و به جاي آن توليدات نظامي خود را گسترش داده است. حالا مودي همين نسخه را براي نوسازي نظامي خود در نظر گرفته است و به نظر ميرسد كه به نحو بلندپروازانهاي چشم به ترقي چين طي چهار سال در بازار تسليحات دارد تا آن كه بتواند كشور خود را هم از جايگاهي مشابه برخوردار كند. او براي رسيدن به اين هدف همچنان متكي به صنعت روسي است، چنان كه ساخت نخستين ناو هواپيمابر هند در سال گذشته و به كمك روسيه شاهد اين مدعا است اما جهت ديگر برنامه مودي در جذب فناوري غربي است.
اين جهت و ورود فناوري غربي در توليدات نظامي هند با اصل راهبردي هند يا همان رقابت با چين همخواني دارد. در حالي كه توليدات نظامي چين يا نسخه روسي يا كپي از تسليحات غربي است، اگر مودي بتواند فناوري نظامي غرب را جذب كند آن گاه خواهد توانست در توليدات نظامي يك گام از چين جلوتر باشد. البته او با مشكل كيفيت روبهرو است چنان كه پارتيوش كومار، مدير شركت هندي بوينگ، ميگويد كميت با افزايش 26 درصد به 49 درصد در جهت درست عمل كرده اما از نظر كيفيت، اتفاق خاصي نيفتاده زيرا كنترلي بر سرمايهگذار خارجي نيست. اين يك انتقاد جدي بر برنامه مليگرايانه مودي در توجه به صنايع نظامي داخلي است. اگر به كيفيت توليدات توجه نشود، نخواهد توانست به اين زوديها به جايگاه رقيب ديرينه خود در بازار تسليحات نزديك بشود. تنها چيزي كه براي مودي در وضعيت فعلي اهميت دارد ورود جدي صنايع داخلي در توليدات نظامي است و شايد به همين دليل است كه در حال حاضر كمتر به كيفيت توليدات داخلي توجه ميكند و البته سلاح با كيفيت كمتر به معناي هزينهاي كمتر است كه همين نيز ميتواند جاني به توليدات داخلي بدهد. به هر حال، سياست مليگرايانه مودي و رقابت ديرينه با همسايه شمالي باعث شده تا توجه خاصي به توليدات نظامي داخلي داشته باشد و آريهانت هم نماد اين توجه است اما در درازمدت كيفيت توليدات داخلي نقطه ضعف سياست او است كه بايد به طور اصولي به آن توجه كند.
