تأكيد بر تحكيم بنيان خانواده از آموزههاي ديني است كه همواره افراد جامعه به آن دعوت شدهاند. تجربه نشان ميدهد آنان كه اين توصيهها را در زندگي خويش پذيرفتهاند از گرفتار شدن در آسيبها در امان بودهاند. بروز جلوههاي تازه در زندگيهاي امروزي آسيبهايي به دنبال داشته كه طلاق يكي از ارمغانهاي ناميمون آن است. اما خيلي وقتها زوجهايي كه براي ساختن زندگي رؤيايي خويش پيمان زناشويي بسته بودند، يكي از آنها ديگري را براي هميشه از دايره زندگي حذف ميكند. نظر به اهميت موضوع در اين باره گفتوگوي ما با دكتر رجب گلدوست جرمشناس و استاد دانشگاه پيش روي شماست.
آقاي گلدوست! لطفاً با اشاره به وضعيت پديده همسركشي در جامعه ايران بفرماييد ريشههاي اين جرم در كشور ما به چه چيزهايي برميگردد؟
انگيزههاي همسركشي متعدد است و در هر موردي و نسبت به هر مرتكبي متفاوت ميباشد. اما اگر بخواهم به مهمترين آنها اشاره كنم، بايد از مشكلات اقتصادي، فرهنگي و خانوادگي، روحي، ارتباطات ناسالم، عدمشناخت كافي زن و شوهر قبل از شروع زندگي زناشويي و بدبيني يكي از زوجين را نام ببرم كه هر كدام از اين عوامل گاهي منجر به قتل و فروپاشي خانواده ميشود.
با اين وجود از بين عواملي كه به عنوان ريشههاي قتل ياد كرديد، نقش كدام يك را در بروز اين پديده پررنگتر ميبينيد؟
به نظرم، ضعف ايمان و اعتقادات مذهبي، عدماعتماد بعضي زوجها به يكديگر و پايين بودن آستانه تحمل افراد، در تشديد پديده همسركشي كه در قالب قتلهاي خانوادگي عنوان ميشود نقش تأثيرگذارتري داشتهاند.
*در بازكاوي پروندههاي همسركشي، چه دلايلي سبب ميشود كه زن مرتكب اين جرم خشن شود؟
انسان ذاتاً صلحطلب است و بروز خشونت از سوي او، نشان از خروجش از اين اصل دارد كه در چنين شرايطي بايد به دنبال شرايط غيرعادي اجتماعي و اقتصادياش باشيم كه مولد خشونت هستند. متأسفانه پايبند نبودن به اصول اخلاقي و كمرنگ شدن ارزشهاي اعتقادي و مباحث عرفي، كمي حس امنيت و فشارهاي روحي ناشي از مشكلات اقتصادي سبب رشد آمار جرائم خشن در بين زنان شده است.
بررسي پروندههاي همسركشي نشان ميدهد كه برخي از متهمان در دوره نامزدي اختلافهاي سنگيني با همسرشان داشتهاند. از آنجا كه روح عمومي حاكم بر فضاي جامعه و خانواده سنتي است، از طلاق خودداري كردهاند. در اين خصوص چه ميگوييد؟
يكي از عوامل همسركشي عدم اقدام به جدايي زن و شوهر از يكديگر ميباشد. وقتي دو نفر در ايام نامزدي اختلافات شديد فكري، اعتقادي، اجتماعي و فرهنگي دارند و اين اختلافات را نشان دادهاند بهتر است به دور از تعصبات خانوادگي، اجتماعي و محيطي از يكديگر جدا شوند نه اينكه پايههاي زندگي مشترك خويش را بر اين اختلافات بنا كنند كه در نهايت پس از ازدواج بخواهند با دشواري بيشتري به زندگي ادامه دهند.
برخي از قضات جنايي معتقدند تأخير و اطاله دادرسي پروندههاي طلاق، عامل برخي از پروندههاي همسركشي است. از سوي ديگر، تسريع در صدور رأي طلاق خود ميتواند به متلاشي شدن يك زندگي كمك كند، چراكه تجربه نشان داده بعضي از زوجين بعد از مدتي اختلاف بينشان را حل ميكنند و زندگي خوبي را در پيش ميگيرند. با اين وجود بفرماييد چه زماني براي صدور طلاق مناسب است كه نه به قتل منجر شود و نه پشيماني به بار آورد؟
به نظرم وقتي امكان ادامه زندگي مشترك واقعاً و عملاً بين زن و شوهر بعد از بروز اختلافات شديد وجود ندارد بايد هرچه سريعتر طلاق صورت گيرد و دادگاهها نبايد در اين زمينه موجبات اطاله دادرسي را فراهم كنند چراكه عدم صدور حكم طلاق و ادامه ارتباط زن و شوهر در چنين شرايطي باعث تشديد اختلاف بينشان و درگيري فيزيكي و حتي به جرح و قتل منجر ميشود.
تأثيرات منفي همسركشي بر جامعه را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
وقوع هر قتلي تأثيرات منفي بر جامعه ميگذارد و سالها طول ميكشد تا تأثير آن بر جامعه و افراد كمرنگ شود. يكي از تأثيرهاي منفي همسركشي و قتلهاي خانوادگي بر جامعه، ايجاد حس بياعتمادي در ميان زوجين و فراهم نمودن موجبات بدبيني و وسواس در ميان آنها گرديده و اركان خانوادهها را متزلزل و مستعد متلاشي شدن ميكند.
با اشاره به نقش مشاوره در كاهش اختلافات زوجين بفرماييد چرا استفاده از مشاوره در كشورمان هنوز به يك فرهنگ تبديل نشده تا كمتر شاهد بعضي از آسيبهاي اجتماعي از جمله طلاق و همسركشي باشيم؟
متأسفانه نقش مددكار اجتماعي و مشاوره خانوادگي هنوز در فرهنگ ما ايرانيها جا نيفتاده است. وظيفه دولت و ساير نهادها و ارگانهاي مربوط به قوه قضائيه و مقننه كه در اين زمينه مسئوليت دارند بايد قوانين و سازوكارهاي لازم را براي تبديل شدن مشاوره و مددكاري اجتماعي به فرهنگ عمومي ايجاد كنند، چراكه اين موضوع در پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي و جرائم غير قابل ترديد است.
در خاتمه فكر ميكنيد بهترين راههاي پيشگيري از همسركشي كدامند؟
بهترين راهحل براي زنان و مردان، تقويت روحي و رواني و افزايش ظرفيت تحمل در مقابل مشكلات اجتماعي، اقتصادي و خانوادگي ميباشد. ناگفته نماند كه مهمتر از موارد ياد شده تقويت ايمان و اعتقادات مذهبي و بهرهگيري از آموزشها و احكام ديني ميباشد كه اين امر خود موجب افزايش تحمل و ظرفيت انسان ميگردد تا بتواند در برابر ناملايمات زندگي بيشتر صبوري پيشه كند.
