تلاش غربي‌ها براي تعليق مذاكرات هسته‌اي

«بدون نتيجه» به نفع مذاكرات فرسايشي

«بدون نتيجه ملموس»... اين گزارشي بود كه بسياري از رسانه‌هاي دنيا پس از پايان 10 روز نشست فشرده هسته‌اي ايران و گروه 1+5 در نيويورك به دنيا مخابره كردند؛ مذاكراتي كه گويا وارد سيكل فرسايشي شده تا يادآور خاطرات مذاكرات بي‌سرانجام پيش از دولت يازدهم باشد.
اما نشست هسته‌اي نيويورك ميان ايران و گروه 1+5 در حالي در حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل برگزار شد كه پيش از آغاز اين گفت‌وگوهاي فشرده، رسانه‌هاي بسياري اقدام به انتشار ارزيابي‌هاي مثبت در خصوص امكان حصول توافق نهايي كردند.
حتي كار تا آنجا پيش رفت كه برخي احتمال مي‌دادند با انجام امور مقدماتي توافقات توسط ديپلمات‌ها، سران كشورهاي عضو گروه 1+5 و روحاني ديداري مشترك برگزار و حصول اين توافق نهايي را به افكار عمومي جهان اعلام كنند. اما روند اين توافق به حدي پيچيده بود كه بر خلاف دور پيشين مذاكرات، حتي كار به تشكيل نشست وزراي خارجه نيز نرسيد و دكتر ظريف وزير امورخارجه كشورمان، تنها به ديدارهاي دوجانبه با خانم اشتون مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا و جان كري وزير امورخارجه ايالات متحده بسنده كرد.
در عين حال، رسانه‌هاي مستقر در نيويورك گزارش داده بودند كه ديپلمات‌ها براي روز جمعه نشستي با شركت وزيران خارجه ايران و گروه 1+5 پيش‌بيني كرده بودند، اما اين نشست لغو شد. لوران فابيوس، وزير خارجه فرانسه با اعلام لغو اين نشست به خبرنگاران گفت كه علت تشكيل نشدن اين نشست به خاطر عدم پيشرفت محسوس در مذاكرات بوده است.
همچنين گفته مي‌شد كه قرار است جان كري و محمدجواد ظريف روز جمعه ديداري ديگر با يكديگر داشته باشند، اما اين ديدار نيز انجام نگرفت تا اين موضوع به اثبات برسد كه چشم‌انداز حصول يك توافق جامع بسيار دورتر از حد انتظار است و ديپلمات‌ها كاري بسيار سخت و طاقت‌فرسا در پيش روي خود دارند.
اما اين فقط طرف‌هاي غربي نيستند كه مدعي عدم‌نتيجه‌گيري مذاكرات شده‌اند، بلكه محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه كشورمان هم روز شنبه پس از ديدار با سرگئي لاوروف همتاي روس خود در نيويورك گفته است كه بين مواضع ايران و امريكا بر سر برنامه هسته‌اي جمهوري اسلامي همچنان فاصله زيادي وجود دارد.
 
 پاي بسته جديد در ميان است
اما چالش در روند مذاكرات ميان ايران و گروه 1+5 در حالي است كه گفته مي‌شود روسيه و چين قرار است بسته‌اي تازه براي حل مشكلات طرفين روي ميز مذاكرات بگذارند؛ موضوعي كه مي‌تواند اثبات كند چالش‌ها ميان طرفين باعث ميانجيگري روسيه و چين براي پايان دادن به اختلافات ايران و غرب شده است. ارائه اين بسته از سوي شركاي شرقي كشورمان در حالي است كه هنوز از محتواي آن خبري در دسترس نيست و هيچ واكنشي از سوي طرفين به اين بسته منتشر نشده است. اين خبر را سرگئي لاوروف وزير خارجه روسيه به صورت سر بسته اعلام كرده و گفته است روسيه به همراه چين فرمولي را پيشنهاد كرده‌اند كه مي‌توانند در اين خصوص مفيد واقع شوند و در حال حاضر رايزني‌ها در اين رابطه ادامه دارد. تا 24 دسامبر (سوم آذرماه) هنوز چند ماهي فرصت است و من همچنان خوش‌بيني محتاطانه خود را در مورد روند مذاكرات حفظ كرده‌ام.
البته وزير امورخارجه روسيه بر خلاف ديپلمات‌هاي غربي ديدگاهي روشن و خوشبينانه به مذاكرات دارد و مي‌گويد كه طرفين تا 95 درصد به توافق رسيده‌ و تنها 5 درصد از توافق است كه طرفين روي آن دچار مشكل شده‌اند. اگرچه آقاي لاوروف مي‌گويد كه در اين 5 درصد عدم توافق، «شيطان خانه كرده است» و دو الي سه مسئله باقي مانده كه بسيار پيچيده شده است.
 
  اختلافات بر سر چه مسائلي است؟
اما سؤال اينجاست كه 5 درصد عدم توافق، ‌شامل چه مواردي است؟‌
پاسخ به اين سؤال را مي‌توان در اظهارات لوران فابيوس وزير امورخارجه فرانسه يافت كه خبرگزاري فرانسه منتشر كرده است. فابيوس يكي از موارد اختلافي ايران و غرب را موضوع تأسيسات آب سنگين اراك عنوان كرده است؛ تأسيساتي كه پيش‌تر كشورمان پذيرفت تا ضمن انجام بازرسي‌هاي گسترده از آن و ايجاد تغييرات در سيستمش باعث رفع نگراني غرب را فراهم آورد اما به نظر مي‌رسد كه در دور تازه مذاكرات غرب پافشاري زيادي براي تعطيلي كامل اين تأسيسات انجام داده است.
از سوي ديگر چالش مهم‌تر در اين مسير، موضوع 19 هزار سانتريفيوژ فعال كشورمان است كه غربي‌ها حاضر به پذيرش چرخش اين تعداد نيستند و قصد دارند بخش بزرگي از آنها را از مدار توليد سوخت هسته‌اي خارج كنند.

   زياده‌خواهان غربي
در عين حال دور تازه گفت‌وگوها در حالي بدون نتيجه به پايان رسيد كه طي يك سال گذشته، جمهوري اسلامي ايران با اتخاذ رويكردي جديد و با حسن‌نيت گام در اين مذاكرات گذاشته است. روندي كه باعث شد بسياري از فعاليت‌هاي صلح‌آميز هسته‌اي كشورمان به حالت تعليق دربيايد يا از سرعت آن كاسته شود. اما در طرف مقابل غربي‌ها با سوء استفاده از اين حسن‌نيت جمهوري اسلامي، نه‌تنها اجازه ندادند كه روند مذاكرات به صورت عادي دنبال شود بلكه با اتخاذ سياست زياده‌خواهانه، كوشيدند ضمن انحراف مسير گفت‌وگوها، وارد شئوني غير از موارد هسته‌اي شوند و از اين طريق كشورمان را تحت فشار قرار دهند؛ شئوني كه مصداق كامل دخالت در امور داخلي كشورمان است و قطعاً مي‌تواند بهانه بسيار خوبي براي طولاني كردن روند گفت‌وگوها و بازگشت به پله اول باشد.
 
 غرب و مذاكرات فرسايشي
اما جمهوري اسلامي ايران در حالي با طيف گسترده ديپلمات‌هاي خود، تلاش‌هاي شبانه‌روزي‌اش را براي حصول توافق نهايي بر سر پرونده هسته‌اي‌اش ادامه مي‌دهد كه پس از برگزاري هر دور از مذاكرات، اختلافات جديدي خودنمايي مي‌كند كه چشم‌انداز رسيدن به يك توافق را تاريك‌تر مي‌كند. ماجرايي كه مي‌تواند مذاكرات را به يك روند فرسايشي تبديل كند و در اين روند قطعاً بازنده نهايي جمهوري اسلامي است؛ چراكه كشورمان در اين ايام مجبور به تعليق و متوقف كردن بخش بزرگي از فعاليت‌هاي صلح‌آميز هسته‌اي خود است و غربي‌ها نيز با نگهداشتن ساختار فعلي تحريم‌ها، ‌عملاً هيچ تغييري در رفتار گذشته خود با ايران نخواهند داشت.
البته اتخاذ راهبرد «مذاكرات فرسايشي» از سوي غربي‌ها در حالي است كه آنها براي حفظ وجهه خود بر سر ميز مذاكرات حاضر مي‌شوند اما عملاً فعاليتي خاص براي پيشبرد گفت‌وگو‌ها انجام نمي‌دهند تا مذاكرات در بن‌بست قرار بگيرد و سرانجام به همان راهبرد فشار اوليه پيش از مذاكرات بازگردند.