در تعريفي عام تغذيه ميتواند هر نوع رفع كردن حالت گرسنگي يا پر كردن معده باشد، بدون اينكه نيازهاي واقعي سلولهاي بدن تأمين شود. انسانها به غذاهاي متنوع در تركيبات معين محتاج هستند و اين امر در گروههاي سني، جنسي، شغلي و حتي ساختهاي رواني افراد مختلف، متفاوت است. غذايي كه باب پسند جوان امروزي است تفاوت بسيار با غذايي دارد كه بزرگترهاي او دوست دارند و دوست ميداشتند. نوع غذايي كه يك كارمند در بوفه محل كار صرف ميكند با غذاي يك مغازهدار كه مجبور است از صبح تا شب پشت پيشخوان مغازه باشد تا دخلش به خرجش برسد، متفاوت است.
زنگ هشدار به صدا درآمده!
تقريباً همه ما ميدانيم كه داشتن رژيم متعادل، ورزش كردن، خوردن ميوه و سبزيجات به مقدار لازم، مصرف اندك مواد قندي و چربيها و... همگي عواملي براي ايجاد سلامتي و نشاط در فرد و به دنبال آن جامعه هستند. غذاي خوب نه تنها انسان را سير ميكند بلكه سختترين بيماريهاي او را نيز معالجه كرده و باعث طول عمر ميشود، او را زيبا و خوشاندام ميكند، رنگ چهره و پوست او را تغيير ميدهد و فكر و استعداد او را تقويت ميكند. ولي به راستي چه شده كه آمار بروز بيماريهاي قلبي و عروقي، چاقي و اضافه وزن، بالا رفتن چربي و قند خون و افسردگي و رخوت در بين افراد جامعه تا اين حد زياد شده كه به مرز هشدار رسيده است. نواي اين زنگ هشداردهنده بايد چقدر بلند باشد تا به گوش همگان از مسئولان گرفته تا ساندويچفروشي سر كوچه برسد. كافي است به يكي از خيابانهاي شلوغ تهران سري بزنيد و از كنار غذاخوريهاي شيك و غيرشيك آن گذر كنيد. غذاهاي سرخكردني، فستفودها و انواع ساندويچها در درجه اول ليست فروش اين مغازهها قرار ميگيرند. در اينجا چنين نصيحتي كه غذا را خوب و آرام آرام و با علاقه بجويد تا مزهها را با تمام وجود حس كنيد، معناي دو چنداني مييابد! اگر يك ليوان نوشابه يا هر نوع نوشيدني ديگري از انواع دلستر گرفته تا نوشابههاي گازدار به اين غذاي مغذي افزوده شود نور علي نور خواهد شد! همگي اين موارد به بخشي از عادات غذايي در زندگي ما بدل شدهاند و تغيير آنها عزمي جدي ميطلبد.
غذا در كشور ما
اگر نگاهي به عادات غذايي مردم كشورهاي مختلف بيندازيم متوجه خواهيم شد كه شرايط اجتماعي، فرهنگي، زيست محيطي و همچنين شرايط اقتصادي و حتي سياسي حاكم بر جوامع مختلف ميتواند از اهميت بسيار زيادي در عادات غذايي افراد برخوردار باشد. داشتن سه وعده غذايي اصلي از جمله ويژگيهاي مشترك در ميان اقوام و كشورهاي مختلف است، اگر چه ارزش هر يك از اين وعدههاي غذايي در رژيم غذايي افراد در كشورهاي مختلف متفاوت است. به عنوان مثال پزشكان و اطبا و متخصصان علم تغذيه همواره توصيه ميكنند كه صبحانه را كامل مصرف كنيد و شير و فرآوردههاي آن را در اين وعده غذايي بگنجانيد. سؤال اينجاست كه آيا در جامعه ايراني صبحانه به طور كامل صرف ميشود يا شام و ناهار؟ ما اغلب مهمانيها و مجالس رنگين خود را شب هنگام برگزار ميكنيم در حالي كه همواره شنيدهايم كه ميگويند شام خود را سبك مصرف كنيد. يكي ديگر از عادتهاي غذايي نامناسب، خوردن غذا هنگام تماشاي تلويزيون و گاه با اضطراب و هيجان است كه ناراحتيهاي گوارشي را به همراه دارد. اگر تماشاي تلويزيون را با گوش سپردن به موسيقي ملايم تعويض كنيم بدون شك ضرر نخواهيم كرد.
چه بر سر غذاهاي ساده گذشته آمده؟
گذشته از تمام شوخيهاي تلخ چطور ميتوان از انسان شهرنشين امروزي با اين همه دغدغه و سرعت بالاي زندگي مدرن توقع داشت كه به تغذيهاي سالم براي خود و خانوادهاش بينديشد. حتي خانمهاي جوان خانهدار نيز چگونگي پخت غذاهاي قديمي و خوشمزه مادرها و مادربزرگهاي ما را فراموش كردهاند. غذاهايي همچون آبگوشت، انواعآشها و خورشها كه دفتر خاطرات ذهني دور و نزديك ما را غني ساختهاند. پاي صحبت قديميترها كه مينشيني ميگويند در زمانهاي گذشته وقتي ساكن روستا بودند، بسياري از بيماريهاي ناشي از تغذيه ناسالم وجود نداشت. مردم آبگوشت سادهاي بار ميگذاشتند و به قولي اگر مهمان سرزدهاي هم از راه ميرسيد آب آبگوشت را زياد ميكردند. انواع برنج و خورش فقط هنگام مهمانيهاي بزرگ يا عروسيها طبخ ميشد و طي روزهاي ديگر غذاها اغلب ساده و تهيه شده از محصولات گياهي و لبني خانگي بودند. البته منظور تأييد كامل سبك غذايي نيست كه در گذشته دنبال ميشد، ولي كنار گذاشتن غذاهاي ساده و مغذي گذشته و يكسره روي آوردن به غذاهاي فستفودي دنياي مدرن نتيجهاي جز رسيدن به حال و روز سبك غذايي امروز و كاهش ضريب سلامتي افراد جامعه در بر نخواهد داشت.
مشغله كاري و فكري و كمبود زمان فرصت تهيه غذاهاي سنتي همچون انواع خورش و آش و آبگوشت را از افراد گرفته است و افراد هر چه بيشتر به غذاهاي كنسرو شده و فستفودي روي آوردهاند؛ غذاهايي كه خاصيت تغذيهاي چنداني ندارند و به دليل داشتن كالري بالا باعث اضافه وزن ميشوند در حالي كه بسياري از احتياجات بدن مثل انواع ويتامينها، كلسيم و فسفر و... را رفع نكردهاند. غذاهاي سنتي ايراني نه تنها متنوع و متعادل هستند بلكه تمامي گروههاي مواد غذايي سالم همچون غلات، حبوبات، كربوهيدرات، گوشت و انواع سبزي و ميوه را شامل ميشوند. بنابراين بايد از طريق آموزش و تبليغات در رسانههاي جمعي به ويژه تلويزيون خانوادهها را به مصرف و پخت غذاهاي سنتي تشويق كرد.
