کسانی که به استان چهار محال و بختیاری سفر کرده اند خوب می دانند که این استان دارای مناطق بکر و زیبا، و محیط زیستی دل انگیز است. این استان جزو مناطق کوهستانی فلات مرکزی ایران محسوب میشود که در بخش مرکزی رشته کوههای زاگرس قرار گرفته است و همین مسئله باعث شده تا از محیط زیست ویژه ای با گونه های متفاوت گیاهی و حیوانات و جانوران خاص برخوردار باشد. متاسفانه همیشه سایه سنگین شکارچیان غیر مجاز بر روی جنگل ها و مراتع و کوه های چهار محال سنگینی می کرده اما طی سال های اخیر گویی این افراد جریح تر شده و دامنه کار خود را گسترش داده اند که همین امر باعث شده تا اداره محیط زیست استان تدابیر تازه ای برای برخورد با آنها بیندیشد.
***
از یک طرف و به استناد علم جغرافیا و به خاطر جوان بودن دوره کوهزایی و شرایط تشکیل گسلهای خاص، در منطقه چهار محال و بختیاری، متوجه می شویم که وجود بلایا و مخاطرات طبیعی بسیاری چون سیل، زلزله و رانش زمین در اکثر نقاط آن مشاهده میشود و از طرف دیگر وقتی بدانیم این استان نیز همچون سایر نقاط کشور دستخوش مسائل زیست محیطی گوناگونی بوده و خشکسالی، منابع آبی این استان را تهدید میکند و پربارشترین استان کشور را به رده یازدهم کمبارشترین استانها رسانیده است، متوجه می شویم که امروز چهار محال و بختیاری نیاز به نگاه و حمایت های ویژه ای در عرصه های مختلف زیست محیطی دارد.
*ساخت پاسگاه برای مناطق حفاظت شده
چندی پیش خبری مبنی بر افتتاح چهار پاسگاه محیط بانی در آینده ای نزدیک در استان چهار محال و بختیاری منتشر شد که می تواند نوید بخش اتفاقات خوبی در زمینه حفاظت از محیط زیست باشد. در همین رابطه مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری با اشاره به اینکه پاسگاه محیط بانی منطقه حفاظت شده هلن، منطقه حفاظت شده سبزکوه، منطقه حفاظت شده تالاب گندمان و منطقه حفاظت شده تنگ صیاد از جمله این پاسگاهها هستند، معتقد است باید برخی از پاسگاه هایی که در حال حاضر وجود دارند هم تعمیر و بازسازی شوند تا بتوان از آنها بهترین بهره را برد.
سعید یوسفپور می گوید: «یکی از پاسگاه های مهم و مورد نظر استان، پاسگاه حفاظت شده منطقه زاینده رود است که نیاز به مرمت و بازسازی داشت. از آنجایی که این پاسگاه از نظر سیاسی اجتماعی از نقاط کلیدی این استان به شمار می آید، تعمیرات آن را آغاز کردهایم و با توجه به کارهایی که در آن صورت می گیرد در سال آینده مورد بهرهبرداری قرار میگیرد.»
در همین راستا و بر اساس گزارش های رسیده پاسگاه محیط بانی منطقه حفاظت شده تنگ صیاد جزو پاسگاه هایی به شمار می آید که تعمیرات و تجهیز آن به صورت کامل انجام شده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری در مورد پاسگاه تنگ صیاد، با عنوان کردن این مطلب که سعی کردیم تا این پاسگاه به خوبی مرمت شود، می گوید: بازسازی پاسگاه محیط بانی منطقه حفاظت شده تنگ صیاد کامل شده و در این زمینه نگرانیهای ما تقریبا برطرف شده. همچنین به دو پاسگاه و موزه تاریخی طبیعی این استان عملیات گازرسانی به طور کامل انجام گرفته است.»
خوشبختانه از محیط زیست چهار محال و بختیاری خبرهای خوبی به گوش می رسد و از جمله آنها اینکه بعد از انقلاب اسلامی در ایران، 13 گونه پرنده در تالاب بینالمللی گندمان زاد و ولد داشتهاند.حتما حافظان محیط زیست و فعالان و دلسوزان این عرصه می دانند که این خبر چقدر خوشایند بوده و می تواند نوید بخش روزهای خوبی برای این منطقه و استان باشد.
*مدارس محیط بانی
امروز تالاب های ایران حال و روز خوبی ندارند و تالاب های چهار محال و بختیاری نیز از این امر مستثنی نیستند. تالاب بینالمللی چغاخور به عنوان یکی از شش تالاب برتر کشور مطرح است که اخیرا در طرح بینالمللی حفاظت از تالابهای کشور قرار گرفته. اما چهارمحالی ها در برابر از بین رفتن این تالاب بیکار ننشسته اند و دست روی دست نگذاشته اند، بلکه سعی می کنند به هر طریق ممکن محیط زیستشان را حفظ و از تخریب و از بین رفتن آن جلوگیری کنند و شاهد ماجرا اینکه از امسال قرار است طرحی با عنوان همایش مدارس محیط بانی در تعدادی از استان ها به مرحله اجرا درآید و خوب است بدانیم که این کار برای اولین بار و در سال گذشته در استان چهار محال و بختیاری انجام شد.
یوسفپور در مورد این طرح تاکید می کند: «در سال گذشته استان چهارمحال و بختیاری نخستین استانی بود که همایش مدارس محیط بانی را در شهرستان بروجن اجرا کرد و این ایده از استان ما خارج شده که در سال جاری در شرف اجرا شدن در سراسر کشور است.»
در کنار این طرح ها اداره کل محیط زیست استان برنامه های آموزشی ویژه ای را هم برای محیط بانانش در دستور کار قرار داده است که مدیر کل این اداره در این رابطه می گوید: در سال 93 و جهت بالا بردن آمادگی و اطلاعات محیط بانانمان دوره هایی را برگزار کرده ایم که دوره آموزشی پیشگیری از آتشسوزی و دوره آموزشی پیشگیری از اطفای حریق، همچنین دوره آموزشی دفاع شخصی و دوره آموزشی حمل و بکارگیری سلاح از آن جمله است.
یوسفپور با اشاره به اینکه طی سال های اخیر هیچ آتش سوزی طبیعی در این استان اتفاق نیفتاده است و اکثر آتشسوزیها به صورت عمدی به وقوع پیوسته است، ادامه می دهد: یکی از چالش برانگیزترین مباحثی که صدمات زیادی هم به چهارمحال و بختیاری وارد کرده و باعث آلوده شدن هوای این استان شده موضوع پسماند شهری، روستایی و پزشکی است که متاسفانه دستگاه هایی که باید سلامت جامعه را تامین کنند در دفع پسماند خود با مشکل مواجه اند.
*زنگ خطر کم آبی
بر اساس گزارش های سازمان هواشناسی در سال جاری در استان چهارمحال و بختیاری دمای هوا یک و نیم درجه افزایش پیدا کرده است که این برای استان معتدل و خوش آب و هوایی مثل چهار محال یک زنگ خطر محسوب میشود.
طی خشکسالی های اخیر این استان در رتبه 12 کشور قرار گرفته و همچنین با کاهش 15 درصد بارش بارندگی ها نسبت به میانگین بلندمدت و تغییر رژیم بارشی از برف به باران می توان فهمید که چهار محال حال و روز خوبی در این زمینه ندارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه خشکسالیهای اخیر، استان را در برخی از زمینهها به مرز بحران کشیده، می گوید: «در حال حاضر 9 دشت این استان ممنوعه هستند و مرگ آبخوان و فرونشست زمین در برخی نواحی بخصوص دشت خانمیرزا در شهرستان لردگان از جمله پیامدهای خشکسالیهای پیدرپی اخیر به شمار می آیند.»
البته به عقیده کارشناسان، عدم توجه به دو امر "آینده پژوهشی" و "آمایش سرزمین" در چهارمحال و بختیاری در زمینه سیاستگذاری استفاده از منابع آبی، جزو مواردی هستند که در حال حاضر وجود داشته و در آینده پیامدهای زیانباری را برای استان به همراه خواهد داشت.
نباید فراموش کرد که عدم استفاده بهینه از آب های موجود نیز یکی دیگر از معضلاتیست که نه به چهار محال و بختیاری که تمام کشور با آن دست و پنجه نرم می کند. با این توضیحات، یکی از موضوعاتی که مسئولان این استان را بخصوص در امر کشاورزی و آبرسانی به محصولات با مشکلات عدیده ای مواجه کرده است بحث راندمان اب و پایین بودن آن بخصوص در کشاورزی است. بطوریکه در چهارمحال و بختیاری راندمان آب در فعالیتهای کشاورزی 25 درصد است و 75 درصد مابقی به هدر میرود. موضوع وقتی حساس تر می شود که بدانیم هم اکنون به حدود 217 روستا در این استان با تانکر آبرسانی می شود و اگر وضعیت آب به حد بحران برسد شاید آب شرب برخی شهرها نیز جیره بندی بشود.
