ممكن است بارها در مورد امر به معروف و نهي از منكر صحبتهايي را شنيده يا خوانده باشيم اما هميشه سؤالهاي مهمي وجود دارد كه پاسخ دقيق به آنها ميتواند در ارتقاي كيفيت موضعگيريهاي فردي ما بسيار مهم باشد، مثلاً اينكه اين دو امر واجب يعني امر به معروف و نهي از منكر چه جايگاهي در ميان ساير واجبات ديني دارند؟ يا اينكه چه آثاري در رشد فردي و اجتماعي انسان ميتوانند داشته باشند يا برعكس ترك اين دو فريضه چه آثار مخربي براي فرد و به دنبال آن بر جامعه خواهند داشت؟ و سؤالهاي ديگري از اين دست سؤالها. آنچه در ادامه آورده شده است، لقمههايي از طعام سفره هميشه پهن شده «نهجالبلاغه» است. بر سر اين سفره بيپايان «اميرالمؤمنين(ع)» مينشينيم و از حكمتهاي شجره جرعه مينوشيم و از او براي فهم دين مدد ميجوييم.
حكمت اول، حكمت 379
امام علي (ع) در اين حكمت «نهي از منكر قلبي» را براي رهايي از گناه و آثار آن كافي ميدانند و كسي را كه به «نهي از منكر زباني» ميپردازد، شايسته پاداش و «نهي از منكر عملي» را از نشانههاي يقين قلبي ميدانند.
«اي مؤمنان هر كس گروهي را ديد كه ستم پيشه كردهاند و به پليدي و تباهي دعوت ميكنند، هرگاه در قلبش با آن عمل مخالفت كند، سالم است و از گناه رهايي جسته و آن كس كه به زبانش هم انكار كرد شايسته پاداش است و بر آن ديگري برتري دارد و آن كس كه در عمل با آن مخالفت كند تا كلام خداوند اعتلا يابد و سخن ستمگران پستي گيرد، به شاهراه هدايت راه يافته و در راه صحيح قيام كرده و يقين در قلبش روشن گرديده است.»
حكمت دوم، حكمت 380
حضرت امير (ع) در اين حكمت به نكات مهمي اشاره ميكنند. يكي اينكه از آثار «نهي از منكر» با قلب و زبان و عمل، براي فرد ناهي اين است كه او خصوصيات نيكويش را تكميل ميكند و در آنها به اوج و كمال ميرسد. ديگر اينكه ارزش امر به معروف و نهي از منكر را در مقايسه با ساير واجبات، همانند آب دريا در مقايسه با آب دهان ميدانند و آخرين نكتهاي كه بر آن تأكيد ميكنند اين است كه امر به معروف و نهي از منكر (البته با حفظ شرايط آن) نه رزق انسان را كم ميكند و نه موجب نزديك شدن مرگ انسان ميشود.
«گروهي از مردم منكر را با دست و زبان و دل انكار ميكنند، اين عمل خصال پسنديده آنان را به كمال ميرساند.
... همه اعمال نيك و جهاد در راه حق در برابر امر به معروف و نهي از منكر چون نم دهان است در برابر درياي توفنده! و امر به معروف و نهي از منكر مرگ انسان را نزديك نميگرداند و روزي را كم نميكند...»
حكمت سوم، حكمت 381
در اين حكمت حضرت امير(ع) اثر ترك امر به معروف و نهي از منكر را بر فرد اينگونه بيان ميكنند كه اگر فردي حداقل امر به معروف و نهي از منكر يعني «امر به معروف و نهي از منكر قلبي» را هم ترك كند، قلبش واژگون ميشود، به اين معنا كه قدرت تشخيص معروف از منكر را از دست ميدهد و البته سقوط جامعهاي كه معروف را منكر ميبيند و از آن نهي ميكند و منكر را معروف ميشمارد و به آن امر ميكند، قطعي است. ... آن كس كه حتى با قلبش به طرفدارى با نيكيها و مبارزه با منكرات برنخيزد، قلبش واژگون و بالاى آن پايين و پايين آن بالا قرار خواهد گرفت.
تنظيمكننده: جواد اسكندري
