مسئولان هميشه مقصر اصلي مصرف بالاي خدماتي چون آب، برق، گاز و... را مصرفكننده نهايي معرفي ميكنند، در حالي كه هدررويهاي خدمات در شبكه انتقال يا توزيع گاه بيش از مصرف نهايي ارزيابي ميشود و اين بين هزينه هدررويها را نيز مصرفكننده نهايي پرداخت ميكند.
خدمات تا به دست مصرفكننده نهايي برسد بايد فرايند توليد و توزيع را طي كند. اين در حالي است كه هدرروي خدماتي چون آب، برق، گاز موجب شده تا هم ميزان مصرف نهايي بسيار بالا گزارش شود و هم اينكه مصرفكننده هزينه هدررفت را نيز پرداخت كند. مطالعات و گزارشهاي مقامات رسمي بيانگر آن است كه ميزان قابل ملاحظهاي از حاملهاي انرژي به طور روزانه در شبكههاي توزيع هدر ميرود، البته برخي از كارشناسان نيز علاوه بر هدررفت، دزدي حاملهاي انرژي را در شبكه توزيع قطعي عنوان ميكنند. در اين بين اگر علت هدررفت حاملهاي انرژي در بخش توزيع را فرسودگي سيستمهاي انتقال يا دزدي به شمار آوريم با اين ضرورت مواجه ميشويم كه اقتصاد ايران ديگر تاب هدررفت حاملهاي انرژي در شبكه توزيع را ندارد چراكه گاه هدررفت حاملهاي انرژي 30درصد مصرف كل حاملهاي انرژي را شامل ميشود. حال نه منصفانه است كه مصرفكنندگان هزينه 30درصد هدررفت را به واسطه سرشكن شدن هزينه تلفات در قيمت حاملهاي انرژي پرداخت كنند و نه اينكه شرايط اقتصاد ايران ديگر طوري نيست كه بخواهيم به سادگي از كنار اين ميزان هدررفت بگذريم. در اين بين بد نيست نمونه هايي از هدر رفتها و تلفات حاملهاي انرژي در شبكه توزيع را ذكر كنيم.
تلفات 30درصدي آب
وزارت نيرو بارها اعلام كرده است كه 30 درصد آب در شبكه توزيع شهرهايي چون تهران پرت ميشود. در شرايطي شاهد نشتي 30درصد آب در شبكه توزيع كلانشهري چون تهران هستيم كه بسياري از مناطق كشور از آب آشاميدني لولهكشي محروم هستند و مجبورند با تانكر آب آشاميدني خود را تأمين كنند.
علاوه بر هزينههاي مادي نشتي آب در شبكه توزيع بايد متذكر شد كه نشتي آب پتانسيلي به نام آلودگي را در آبهاي آشاميدني تقويت ميكند چراكه در صورت افت فشار آب، شبكه انتقال آب برعكس ميشود و از بخشهاي پوسيده آلودگي ميتواند وارد شبكه توزيع شود.
هدر روي 19 تا 25 درصدي برق
از آب كه بگذريم مسئله هدررفت برق نيز حائز اهميت است. طبق اعلام آخرين گزارش بانك جهاني كه مربوط به سال 88 ميباشد 19درصد از برق توليدي ايران در شبكه توزيع هدر ميرود.
طي بررسيهاي انجام گرفته در اين سال ايران بزرگترين هدردهنده برق در منطقه خاورميانه و شمال آفريقا معرفي شد. در اين بين كارشناسان حوزه برق احتمال ميدهند كه ميزان هدرروي برق تا كنون به مرز 25درصد رسيده است، چراكه طي سالهاي گذشته هم شبكه توزيع فرسودهتر شده است و هم اينكه سرمايهگذاري مناسبي براي احيا يا نوسازي شبكه توزيع برق انجام نگرفته است.
گمشدن 9ميلياردمتر مكعب گاز!
از برق كه بگذريم به گاز ميرسيم. اين در حالي است كه آمار تكاندهنده وزير نفت دولت يازدهم از گم شدن سالانه 9 ميليارد مترمكعب گاز در سطح شبكه توزيع گاز كشور تعجب همه كارشناسان را به همراه داشت، چراكه اين ميزان معادل صادرات يكساله گاز طبيعي ايران به تركيه است.
زنگنه در حالي اين آمار را منتشر كرد كه آمارهاي رسمي شركت ملي گاز ايران نشان ميدهد در طول دو سال گذشته به طور متوسط بين 5/8 تا 9 ميليارد مترمكعب گاز به تركيه صادر شده است، در حالي كه اگر 9ميليارد مترمكعب گازي كه سالانه در شبكه توزيع گم ميشود صادر شود بيش از 5/3 ميليارد دلار منابع ارزي به اقتصاد كشور تزريق شود.
حال بايد به دولت و دستگاههاي خدماترسان متذكر شد كه با جلوگيري از هدررويها و بازگرداندن اين تلفات به شبكه ميتوان صرفه اقتصادي قابل ملاحظهاي را متوجه اقتصاد ملي كرد. در اين بين سؤال مطرح ميشود كه چرا با وجود اين همه فرصت براي توسعه اقتصادي ايران دولت يازدهم برنامههاي عملياتي در حوزه اقتصاد را اجرا نميكند؟
هزينه هدر رويها را مردم ميدهند
با توجه به اينكه نرخ خدماترسانيها مساوي است با هزينه توليد تقسيم بر تعداد مصرفكننده (با در نظر گرفتن سوبسيدي كه دولت پرداخت ميكند) لذا اين مشتركان هستند كه بايد هزينه هدر رفتن خدمات در شبكه توزيع را بپردازند.
در اين بين بايد متذكر شد كه دولت تنها از طريق نوسازي شبكه توزيع خدمات زيربنايي ميتواند سالانه دهها هزار شغل ايجاد كند، اين در حالي است كه از محل عايدي اتمام تلفات نيز ميتوان هزينههاي نوسازي و اصلاح شبكه را به دست آورد.
وزارتخانهها يا سازمانهايي كه متولي توليد، توزيع و انتقال حاملهاي انرژي هستند همه ساله تنها به دنبال افزايش بودجه سالانه جهت افزايش ميزان توليد هستند. اين در حالي است كه بايد نسبت به كاهش تلفات برق در خطوط انتقال و توزيع نيز واكنش مقتضي نشان داد.
افزايش توليد درحالي كه همزمان با رشد توليد ميزان تلفات و هدرروي در شبكه توزيع و انتقال با رشد مواجه ميشود، از منظر عقلي و اقتصادي اصلا از توجيه برخوردار نيست.
