سكوت معنادار تركيه در مقابل ساز اســتقلالطلبي ناحيه كردستان عراق در بحبوحه بحران اين كشور همچون پاشنه آشيلي است كه در آينده با خيزش حس جداييطلبي كردهاي تركيه چالشهاي امنيتي آنكارا را تشديد خواهد كرد. تأسيس دولت كردستان در مرزهاي تركيه، آتش زير خاكستري است كه نه تنها تركيه بلكه تمام كردهاي منطقه را به تشكيل دولتي بزرگتر سوق خواهد داد. با گذشت 25 روز از وقوع بحران و تشنج در عراق و درگيري دولت، ارتش و نيروهاي داوطلب مردمي با تروريستهاي گروه دولت اسلامي در عراق و شام (داعش)، حكومت اقليم كردستان عراق ساز استقلال و جداييطلبي كوك كرده و از اين فرصت براي پيشبرد اهداف ديرينه خود استفاده ميكند. سران اقليم كردستان عراق حتي اين روزها در فكر الحاق بخشهاي ديگري از عراق به منطقه خود نيز هستند تا آنجا كه مسعود بارزاني، رئيس اقليم اعلام كرده كه در مناطق مورد مناقشه كركوك كه كردهاي زيادي در آن سكونت دارند، همهپرسي الحاق به كردستان را برگزار خواهد كرد. تصميم به برگزاري همهپرسي جدايي از عراق درحالي اعلام ميشود كه طي هفتههاي اخير با سقوط موصل، مركز استان نينوا و پيشروي قواي داعش به سوي كركوك، نيروهاي اقليم كردستان در اين منطقه مستقر شدند. از اينرو، كردهاي عراق، فرصت حمله داعش را غنيمت شمرده و تلاش دارند از فرصت به دست آمده، اميال تجزيهطلبانه خود را دنبال كنند. منطقه نفتخيز كركوك، از گذشته مورد اختلاف و مناقشه كردها با دولت مركزي بوده و پيشمرگان كرد با تصرف اين منطقه نفتخيز، اكنون از بازپس دهي اين منطقه به ارتش عراق خودداري ميكنند. اما آنچه مهم به نظر ميرسد، بازي دوگانه تركيه در قبال تحولات عراق است. تركيه، قديميترين دشمن كردها در منطقه كه سالها در حال جنگ با اين قوم در خاك خود بوده نيز اين روزها سكوت معناداري در پيش گرفته است وحتي برخي مقامهاي آنكارا از جدايي كردستان حمايت كردهاند.
چراغ سبز تركيه به كردها
مواضع اخير آنكارا در قبال اقليم كردستان عراق، نشاندهنده ايجاد روندي معكوس در روابط تيره ميان تركيه و كردها است. در سالهاي گذشته هرگونه اقدام جسورانه كردها حتي در عراق كه كشور همسايه تركيه است اغلب با اقدام متقابل تركيه روبهرو ميشد. تركيه از زمان حمله امريكا به عراق با دولت خودمختار كردستان عراق روابط نزديكي برقرار كرده و به توسعه تجارت دوجانبه و هماهنگ كردن مسائل سياسي ضروري از جمله مسائل مربوط به جنگ داخلي سوريه پرداخته است. بياعتنايي و واكنش بسيار ضعيف آنكارا نسبت به ورود نيروهاي كرد به كركوك از سوي كردهاي عراق از ديد بسياري از كارشناسان سياسي به عنوان چراغ سبز تركيه به استقلال اقليم كردستان عراق و جاي گرفتن كركوك در جغرافياي سياسي اقليم ارزيابي شد، چراكه تركيه پيشتر اين منطقه را به عنوان يك شهر تركنشين ميشناخت و بارها هشدار داده بود كه هرگز اجازه الحاق كركوك به كردستان را نخواهد داد. با وجود سكوت تركها، برخي معتقدند تركيه تا زماني كه كركوك در دست دولت عراق است سكوت خواهد كرد اما زماني كه كردها از تسلط بر كركوك گذشته و به فكر استقلال كردستان عراق بيفتند، آنكارا ديگر نخواهد توانست سكوت در پيش بگيرد.
استراتژي مقابله با گروههاي تندرو
برخي ديگر از ناظران معتقدند كه دولت تركيه بر آن است تا با اين روش و حمايت از استقلال كردها در عراق، از فشارهاي داخلي در تركيه بكاهد و با رهبر كردها به توافق رسيده تا بدين وسيله فعاليت «پ ك ك» در تركيه متوقف شده و اين نيروها به عراق بازگردند. همچنين تحليلگران امنيتي بر اين باورند كه كردستان عراق نه تنها براي تركيه يك همپيمان است بلكه يك منطقه حائل امنيتي است كه به تركيه در دفاع از مرزهايش در مقابل پناهندگان و همچنين تروريستهاي داعش در عراق كمك ميكند. دولت تركيه سالهاست كه با كردهاي استقلالطلب در اين كشور مبارزه ميكند و در درگيريهايي كه با اين گروهها داشته تاكنون بيشتر از ۴۰ هزار نفر كشته شدهاند. دولت تركيه سرانجام سال گذشته توانست قرارداد آتشبس با كردها را به اجرا بگذارد و در صورت تحقق تشكيل دولت كردستان، تركيه به شدت با بحران امنيتي مواجه خواهد شد. به همين خاطر، تركها به لحاظ استراتژيك نميتوانند موافق تشكيل دولت كردستان باشند، از اينرو، دفاع آنها و همراهي با اين مسئله را بايد يك مانور تاكتيكي و موقت دانست. با اين حال، به نظر ميرسد رهبران تركيه و شخص رجب طيب اردوغان، نخست وزير، از تجارب خود در سوريه عبرت نگرفته و بار ديگر سعي دارند خود را در منجلابي فرو برند كه پايانش براي تركيه زيانبار است. دولت اردوغان در مورد عراق در حال تكرار همان خطاي استراتژيكي است كه در مورد سوريه مرتكب شد. تركيه با اقدامات خود و همچنين رفتاري كه با دولت و مردم سوريه كرد نشان داده است كه همچنان در جهت اهداف و سياستهاي امريكا در منطقه گام برميدارد. در بحث استقلال كردستان نيز، ردپاي امريكا و فشار به رهبران آنكارا براي حمايت از كردها نيز به چشم ميخورد.
تاكتيك انتخاباتي
سكوت آنكارا مقابل توسعهطلبي كردهاي عراق از بعد ديگري نيز قابل بررسي است. با توجه به اينكه اردوغان اكنون خود را براي انتخابات رياست جمهوري آماده ميكند، اين اقدام ميتواند جنبه تبليغاتي و انتخاباتي هم داشته باشد تا بتواند آراي بيشتري را در مناطق كردنشين تركيه كسب كند. به همين خاطر، حزب عدالت و توسعه توانسته تا حدي از سطح تنشهاي سياسي داخلي با كردهاي تركيه نيز بكاهد و كردها را نيز در جامعه تركيه ادغام كند. از طرفي، كردستان عراق از جمله استان كركوك منطقه نفتخيزي است و حكومت اين منطقه ميكوشد روابط خوبي با تركيه داشته باشد تا بتواند نفت خود را مستقل از دولت مركزي و از طريق تركيه به فروش برساند كه اين مسئله منافع اقتصادي كلاني براي تركها نيز دارد. ميتوان گفت كه مانور حمايتي تركها از اقليم كردستان نيز به خاطر نفت است.
تضعيف دولت شيعي
برخي ناظران ميگويند، دولت تركيه با اين سياست سعي دارد تا دولت شيعه در عراق را تضعيف كند. با توجه به ملاقاتهاي مكرر مقامهاي امريكايي با تركها طي هفتههاي اخير، به خصوص بعد از اقدامات تروريستي داعش، به نظر ميرسد سكوت تركها در اين مورد، با برخورد سرد دولت اوباما با بحران عراق انطباق دارد. از اين دريچه، با استقلال كردستان و حذف منابع نفتي شمال، دولت مركزي و شيعه عراق ضعيف خواهد شد و ايجاد يك دولت كرد مستقل ميتواند حد فاصلي ميان عراق و ايران باشد تا بحران هميشه در اين خط مياني حفظ شود. در جمعبندي كلي نميتوان از اين واقعيت چشم پوشيد كه استقلال كردستان عراق يكي از قويترين محركها و مشوقها براي استقلالطلبي كردهاي تركيه و پاشنه آشيل اين كشور در آينده خواهد بود؛ به ويژه آنكه اكنون احزاب كرد تركيه به طور جدي خواهان استقلال اقتصادي استانهاي نفتخيز كردي مثل ديار بكر وهاكان، در جوار مرز ايران و عراق هستند. به خاطر همين برخي معتقدند هرچند تركيه در مقطع كنوني در مقابل تحركات كردها سكوت كرده، اما به نظر نميرسد كه آنكارا به راستي خواهان استقلال كردستان باشد، زيرا وقتي كه دولت كردي در شمال عراق و سوريه در حال سربرآوردن است، جمعيت حدود 20 ميليوني كردهاي تركيه را نيز تحت تأثير قرار ميدهد و اين امر چالشي بزرگ براي آنكارا است و تركها بايد به فكر مقابله با اهداف استقلالطلبانه كردهاي خود باشند.
اردوغان سرسپرده امریکاست"درحالیکه
