جوان آنلاین: بر اساس تحلیل پایگاه داده پایگاه اطلاعاتی پروژههای پژوهشی اتحادیه اروپا (CORDIS) و در پاسخ به درخواستهای دسترسی به اطلاعات، مشخص شد که ۳۴ دانشگاه در اسپانیا، هلند، ایتالیا و بلژیک پس از اعلام سیاستهای تعلیق همکاری با نهادهای اسرائیلی، همچنان در ۳۸ پروژه جدید برنامه افق اروپا (Horizon Europe) با موسسات رژیم اسرائیل مرتبط با بخش دفاعی یا فناوریهای با کاربرد دوگانه مشارکت کردهاند. این دانشگاهها در مجموع حدود ۱۵ میلیون یورو بودجه اروپایی دریافت کردهاند.
برخی از این پروژهها فناوریهایی را توسعه میدهند که هم کاربرد غیرنظامی و هم نظامی دارند. در یکی از موارد، دانشگاه گرانادا در پروژهای موسوم به پروژه پروآکتیف (PROACTIF) با شرکت اسرائیلی ملانوکس (Mellanox) و شرکتهای دفاعی اروپایی سفران (Safran) و لئوناردو (Leonardo) همکاری میکند. این پروژه به دنبال توسعه خودروهای بدون سرنشین و سامانههایی برای بهکارگیری رباتهای هوایی، زمینی و سطحی است.
دانشگاه گرانادا اعلام کرده شرکت ملانوکس اکنون متعلق به شرکت آمریکایی انودیا (Nvidia) است و بنابراین دیگر نباید اسرائیلی تلقی شود؛ با این حال، پایگاه داده افق اروپا همچنان این شرکت را متعلق به رژیم اشغالگر قدس می داند. فناوریهای ملانوکس پیشتر در اختیار مشتریان نظامی و دولتی، از جمله صنایع هوافضای رژیم اسرائیل، قرار گرفته بود.
در مجموع، بررسیها نشان میدهد ۳۸۶ موسسه آموزش عالی اروپایی در ۲۰۵ پروژه با نهادهای اسرائیلی دارای ارتباط با بخش دفاعی یا فناوریهای دفاعی همکاری دارند. همچنین ۱۲ پروژه متعلق به نهادهای دولتی یا عمومی رژیم اسرائیل وجود دارد که ۱۲۸ موسسه اروپایی در آنها مشارکت دارند.
یکی از نمونههای مهم، همکاری دانشگاههای هلندی با موسسه فناوری اسرائیل (Technion) است. دانشگاه گرونینگن در اکتبر ۲۰۲۵ اعلام کرده بود به دلیل ارتباط موسسه فناوری اسرائیل با ارتش اسرائیل از پروژه REACT خارج میشود، اما دو هفته بعد اعلام کرد مشارکت خود را به همکاری مستقیم میان پژوهشگران محدود خواهد کرد. دانشگاه فناوری آیندهوون نیز با وجود اعلام قبلی برای توقف همکاری با موسسه فناوری اسرائیل، به مشارکت در این پروژه ادامه داده است.
موسسه فناوری اسرائیلی ارتباطات گستردهای با صنایع دفاعی اسرائیل دارد و فناوریهایی را برای شرکتهایی مانند البیت سیستمز (Elbit Systems) و صنایع هوافضای رژیمم صهیونیستی (Israel Aerospace Industries) توسعه داده است. این موسسه همچنین موسسه تحقیقات دفاعی پیشرفتهای را اداره میکند که با هدف پیوند تحقیقات دانشگاهی با ارتش، نهادهای امنیتی و صنایع دفاعی ایجاد شده است. بر اساس این تحقیقات، موسسه فناوری اسرائیل همچنان در پروژههایی با دانشگاههایی از آمستردام و گرونینگن همکاری دارد.
در ایتالیا نیز دانشگاه بولونیا نمونه دیگری از این روند است. این دانشگاه پاییز گذشته اعلام کرده بود پروژههای جدید دارای کاربرد دوگانه با نهادهای اسرائیلی را تایید نخواهد کرد و همکاریهای موجود را نیز متوقف میکند. اما اسناد به دست آمده نشان میدهد دانشگاه در دسامبر ۲۰۲۵، پس از بررسی حقوقی هزینهها و تعهدات قراردادی، از موضع قبلی خود عقبنشینی کرد. بولونیا همچنان در پروژه NeAIxt با شرکت اسرائیلی ویبیت نانو (Weebit Nano) مشارکت دارد؛ شرکتی فعال در حوزه نیمهرساناها که فناوریهای آن میتواند در صنایع هوافضا و دفاعی کاربرد داشته باشد. ویبیت هرگونه همکاری با شرکتهای دفاعی یا نهادهای نظامی را رد کرده است.
در همین حال، تحقیقات ششماهه مرکز تحقیقات اروپا (Investigate Europe) و اتحادیه گزارشگران (Reporters United) نشان میدهد تلاش برای حفظ حضور موسسات اسرائیلی در پروژههای اروپایی تنها به واکنش دانشگاهها محدود نمیشود و یک شبکه سازمانیافته نیز در این زمینه فعالیت دارد.
در مرکز این شبکه، انجمن روسای دانشگاههای اسرائیل (VERA) قرار دارد که روسای ۹ دانشگاه تحقیقاتی اصلی اسرائیل را نمایندگی میکند. این انجمن از سال ۲۰۲۳ به یکی از بازیگران اصلی مقابله با جنبش تحریم دانشگاهی اسرائیل تبدیل شده است. اسناد داخلی نشان میدهد VERA طی دو سال حدود ۸۰۰ هزار دلار برای اقدامات حقوقی در راستای حفظ مشارکت موسسات اسرائیلی در برنامههای تحقیقاتی هزینه کرده است.
یکی از شرکتهای حقوقی مورد استفاده این انجمن، شرکت کشر (Kesher) واقع در بروکسل است. در فهرستی با عنوان «وضعیت انجمن روسای دانشگاههای اسرائیل»، نام ۲۷ دانشگاه در ۹ کشور اروپایی آمده که این شرکت در پروندههای مرتبط با تحریم دانشگاهی با آنها درگیر شده است. اقدامات این شرکت ارسال نامههای حقوقی، همکاری با وکلای محلی و تلاش برای جلب حمایت مقامات ملی را شامل میشود.
اسناد همچنین نشان میدهد انجمن روسای دانشگاههای اسرائیل راهکارهایی برای مقابله با دانشگاههایی که قصد قطع همکاری دارند بررسی کرده است؛ از جمله افزایش هزینههای مالی تحریم برای دانشگاهها و ایجاد روایتی حقوقی برای مقابله با استدلالهایی که قطع همکاری را اقدامی برای رعایت حقوق بینالملل میدانند.
همزمان، شورای آموزش عالی اسرائیل نیز در ژانویه (دی/ بهمن) امسال تصمیم گرفت دفتر جدیدی برای مقابله با تحریم دانشگاهی ایجاد کند و ۶ میلیون شکل، معادل حدود ۱.۷ میلیون یورو بودجه دولتی برای سال ۲۰۲۶ به آن اختصاص دهد.
با این حال، کمیسیون اروپا همچنان تاکید دارد که درخواست برای پایان مشارکت نهادهای اسرائیلی در برنامه افق اروپا باید مورد به مورد بررسی شود. کمیسیون همچنین میگوید صرف اسرائیلی بودن یک نهاد نمیتواند مبنای حذف آن باشد و تمام مشارکتکنندگان موظفاند فعالیتهای خود را مطابق اصول اخلاقی و قوانین ملی، اروپایی و بینالمللی اجرا کنند.
این رویکرد با تصمیم اتحادیه اروپا درباره روسیه پس از آغاز جنگ اوکراین مقایسه شده است. کمیسیون اروپا در مارس (اسفند/ فروردین) ۲۰۲۲ پرداخت بودجه به ۲۹ پروژه تحقیقاتی روسیه به ارزش ۱۲.۶ میلیون یورو را متوقف کرد و سپس این تصمیم را در چارچوب تحریمهای روسیه رسمی کرد.
اکنون مذاکرات برای برنامه افق اروپا در سالهای ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۴ در جریان است و برخی نمایندگان پارلمان اروپا خواستار ایجاد چارچوب روشنتری برای امکان خروج دانشگاهها از پروژهها و اعمال محدودیت بر مشارکت کشورها در پروژههای نظامی و دارای کاربرد دوگانه هستند. در مقابل، انجمن روسای دانشگاههای رژیم اسرائیل این مذاکرات را از نزدیک دنبال میکند و درباره آینده حضور این رژیم در برنامه جدید هشدار داده است.
