گسترش فعاليتهاي روستايي نقش بسيار مهم و كليدي را در توسعه و رشد كشور بازي ميكند به گونهاي كه با فعالسازي فعاليتهاي روستايي، اقتصاد كشور نيز متحول خواهد شد و از سوي ديگر با توسعه زيرساختهاي روستايي ميتوان زندگي روستايي را ارتقا داد تا جلوي پديده مهاجرت روستاييان به شهرها را گرفت و از پيامد آن يعني خالي شدن روستاها از سكنه و كاهش توليد حوزههاي كشاورزي و باغداري و دامپروري جلوگيري به عمل آورد. در اين ميان نقش دولت به عنوان متولي برنامهريزي و تصميمگيري در توسعه روستايي بسيار بااهميت است و اگر تحول در بخش روستايي با جديت دنبال نشود، بايد منتظر عواقب و تبعات خالي شدن روستاها و افزايش دلبستگي در پايههاي اقتصادي به ساير كشورها بود و با روند كنوني مهاجرت روستاييان به شهرها، ديگر اثر چنداني از 26 هزار روستا در كشور باقي نخواهد ماند كه در اين زمينه آمار افزايش جمعيت شهرنشيني در كشور زنگ خطر نابودي روستاهاي كشور را به صدا درآورده است.
بسياري از روستاهاي كشور با فقر زيرساختهاي روستايي مواجه هستند و كمبودها و نبود توجه كافي به روستاها سبب شده است نگاه به روستا نيز تغيير كند، به واقع اين نوع نگاه حتي در روستاييان نيز سبب شده است تا روستاييان به دليل مشكلات و مسائل فراوان، دست از توليد در حوزه دامپروري و كشاورزي بكشند و به جاي تأمين نيازهاي ساير بخشها، خود نيازمند شوند.
توسعه روستايي زير چتر توسعه پايدار
از گذشتههاي دور روستاييان به دليل كار و تلاش مضاعف همواره بسياري از محصولات مورد نياز خود را تأمين ميكردند اما به دليل بيتوجهي به فعاليتهاي روستاييان و عقب نگه داشتن روستاها از مسير توسعه، حالا بسياري از روستاهاي كشور ديگر توانمندي و خودكفايي اوليه خود را از دست دادهاند و همين امر زمينه فقر روستايي را در كشور رقم زده است تا آنجا كه به دليل به صرفه نبودن فعاليتهاي سنتي كشاورزي و دامداري بسياري از روستاييان ديگر رمقي براي ادامه فعاليت سنتي خود هم ندارند. به دليل پراكندگي روستاهاي كشور و نبود مسيرهاي دسترسي عملاً توليدات روستايي كفاف زندگي روستايي را هم نميدهد، بر اين اساس بسياري از نيروهاي روستايي به شهرها و آباديهاي اطراف رفته و بسياري از روستاها فقط به سكونتگاه تبديل شده است، به مرور زمان خانههاي روستاها نيز از جمعيت تهي شده و فقط اثري از بافت روستايي باقي مانده است.
تفاوت توجه و رسيدگي به روستاها نسبت به شهرها از ديگر عواملي است كه زندگي روستايي را تحتالشعاع خود قرار داده است. متأسفانه روستاييان از آخرين گروههايي هستند كه از امكانات زيرساختي همچون آب سالم آشاميدني، برق و گاز و تلفن برخوردار ميشوند، گاه توجه به زيرساختها در بخش روستايي آنقدر طولاني زمانبندي ميشود كه ديگر از روستانشيني خبري نيست. نبود ساز و كار مناسب براي حمايت از روستاييان و فعاليتهاي آنان سبب شده است تا روستاييان هر روز دستتنگتر بشوند.
نگاه ارزان به روستاها
حاصل تلاش و دسترنج روستاييان به دليل نبود برنامههاي حمايتي از سوي دولت و بخشهاي متولي زمينه رشد واسطه و دلالان را فراهم ساخته است تا آنجا كه توليدات روستايي با كمترين قيمت توسط اين افراد خريداري ميشود و به چندين برابر قيمت در شهرها به فروش ميرسد. اين درحالي است كه روستاييان ساير مايحتاج خود را به قيمت گران تهيه ميكنند تا نيازهايشان برطرف شود.
نبود مسير صحيح براي سرمايهگذاري در روستاها و پشتوانه ضعيف از سوي بخشهاي متولي دست روستاييان را در توليدات روستايي بسته است. اين در حالي است كه بسياري از كشورهاي جهان توسعه خود را همزمان در شهرها و روستاها آغاز كردهاند و ادامه ميدهند.
كشاورزي و دامداري مدرن نياز به سرمايهگذاري بلندمدت دارد كه در اين زمينه نيز گامهاي برداشته شده در كشور ناكافي بوده يا بسترها براي اينگونه سرمايهگذاريها فراهم نشده است.
بوميسازي و مدرنسازي فعاليتهاي روستايي
استعداد روستاها به دليل تنوع آب و هوايي كشور همواره مورد توجه بوده است اما به دليل نگاههاي سليقهاي و فعاليتهاي بدون پشتوانه همواره توليدات بومي روستاييان سوددهي نداشته است يا سود آن در جيب عدهاي افراد سودجو ميرود.
به دليل نبود سرمايه كافي توليدات بومي روستاها ناشناخته باقي مانده يا محدود شده است، حال آنكه ميتوان با تجهيزات و امكانات پيشرفته از توليدات بومي روستاها بيشترين درآمد را براي روستاييان به دست آورد يا با استفاده از روشهاي مدرن و صنعتي توليد كشاورزي و دامداري زمينه گسترش توليدات محصولات روستايي را فراهم ساخت تا زمينه ارتقاي زندگي روستايي و توسعه روستايي فراهم شود كه اين امر ميتواند در تثبيت روستاهاي كشور نقشآفرين باشد.
تقويت بافتهاي ناپايدار روستايي با رونق اقتصادي
متأسفانه روستاهاي كشور به دليل جانمايي سنتي همواره بر اثر حوادث طبيعي و غيرمترقبه آسيبپذيري بسياري را به دنبال دارند و بافتهاي روستايي با كوچكترين زلزله يا رانش زمين و سيل، خسارت جاني و مالي فراواني را متحمل ميشوند و اينكه انتظار داشته باشيم روستاييان خود نسبت به مقاومسازي بافت سازههاي روستايي اقدام كنند، انتظار بجايي نيست چرا كه روستايياني كه به زحمت با درآمد اندك كشاورزي و دامپروري گذران زندگي ميكنند چگونه ميتوانند نسبت به احيا و نوسازي بافتهاي ناپايدار خود اقدام كنند، بنابراين لازمه گام برداشتن در اين زمينه نيز به بحث رشد و توسعه اقتصاد روستايي بازميگردد.
اگر روستاييان بتوانند با كمك دولت و ساير نهادهاي متولي گامي در جهت توليدات مدرن محصولات روستايي بردارند، خود ميتوانند نسبت به رفع مقاومسازي و احياي بافتهاي روستايي نيز دست به كار شوند، بنابراين لازم است تا دولتمردان و نمايندگان مجلس كه خود اكثراً وكيل روستاييان و شهرستان خود هستند با تصويب قوانين قابل اجرا زمينه رشد و رونق اقتصادي روستاها را فراهم سازند و بر اجرايي كردن برنامه توسعه روستايي تمركز كنند و زمينه رشد و توسعه پايدار روستاها را با سرمايهگذاري داخلي و حتي خارجي فراهم آورند.
29 هزار روستاي كشور نيازمند حمايت دولت
به گفته كوششتبار معاون امور دهياريهاي سازمان شهرداريها و دهياريهاي كشور 29هزار روستا در كشور وجود دارد كه بيش از 60 درصد دهياران كشور داراي مدرك تحصيلي دانشگاهي بوده و از قابليتهاي بالايي برخوردارند، لذا توان ورود به كارهاي عمراني را دارند. وي در نشست مشورتي فرمانداران، بخشداران، دهياران و شوراهاي منتخب استان سيستان و بلوچستان گفت: در برنامه خدمات نوين مديريت روستايي اجراي پروژههاي فني و عمراني، مديريت پسماند، مديريت گورستانها و خدمات آتشنشاني و ايمني، توسعه فضاي سبز و ايجاد شركتهاي توليدي در روستاها پيشبيني شده است.
تجميع روستاها براي زندگي بهتر
بسياري از روستاهاي كشور در پراكندگي مختلف جغرافيايي مختلف قرار دارند و همين امر سبب شده است به دليل فاصله زياد ساكنان اين روستاها نتوانند از امكانات و خدمات ارائه شده به بهترين شكل ممكن بهرهمند شوند، بر اين اساس معاون امور دهياريهاي سازمان شهرداريها و دهياريهاي كشور با اشاره به آمار 29 هزار روستا در كشور، تجميع روستاها را يك ضرورت دانسته و بر بهتر زندگي كردن و بهرهوري بيشتر با شرايط صحيح تأكيد كرد.
وي با اشاره به وجود 2767 روستا در استان سيستان و بلوچستان گفت: به دليل پهناور بودن و هواي گرم و خشك، هزينههاي عمراني در استان سيستان و بلوچستان بسيار بالاست اما با همه اين وجود دولت نگاه ويژهاي به اين استان دارد و به دليل بزرگي و پراكندگي اين استان بحث تجميع روستاها يك ضرورت براي بهتر زندگي كردن و بهرهوري بيشتر است.
توجه به نقشآفريني روستاييان در رشد و توسعه كشور
همچنين رضوي معاون توسعه روستايي و مناطق محروم كشور با بيان اينكه دولت توجه ويژهاي به روستاييان و نقش آنان در مسير رشد و توسعه كشور دارد، تأكيد كرد: دولت تلاش ميكند تا روستاييان با مشاركت فعال در امور اقتصادي و اشتغال خودكفا و توانمند شوند.
بايد دانست كه روستاييان به دليل ماهيت فعاليتهاي خود در حوزههاي كشاورزي و دامداري، نقش بسيار تأثيرگذاري در توسعه و رشد كشور برعهده دارند، بر همين اساس لازم است تصميمسازان به خصوص دولتمردان به فعاليتهاي روستاهاي كشور نگاه توسعهاي داشته باشند. حمايت از فعاليتهاي روستاييان در بخشهاي اقتصادي كشور زمينه ايجاد اشتغال پايدار و آباداني روستايي را به همراه خواهد داشت، به گونهاي كه روستاهاي آباد، كمتر نيروي مهاجر را به ساير نقاط گسيل ميكنند.
از سوي ديگر رصد مسائل و مشكلات روستا و تثبيت فعاليتهاي روستاييان سرمايهگذارياي است كه در ميانمدت، بازده بسياري هم براي روستا و هم براي ساير نقاط به همراه خواهد داشت.
سخن آخر
در زمينه توسعه و حل مشكلات و مسائل روستاهاي كشور توجه به توسعه پايدار روستايي با در نظر گرفتن كاهش فقر روستايي، كم كردن شكاف فقير و غني در روستاها، كاهش شكاف شهر و روستا از نظر خدمات آموزشي، اشتغال و درآمدهاي افراد روستايي و شهري، توجه به توانمندسازي اقشار مختلف روستا به ويژه جوانان و نوجوانان روستايي، افزايش سهم مشاركت روستاييان در پروژههاي توسعه روستايي، افزايش نقش شوراها، دهياريها و توجه به كشاورزي و دامپروري مدرن و پايدار، اهتمام به صنعت توسعه گردشگري روستايي و صنايع دستي و نگاه همهجانبه به توسعه محلهاي روستايي ميتواند راههاي نجاتبخش روستاهاي كشور باشد.
