رضا روستاآزاد رئيس دانشگاه صنعتي شريف، رتبه 27 كنكور سراسري در سال 1358 و از دانشجويان دانشگاه شريف در زمان تسخير لانه جاسوسي است كه با مدرك دكتري از دانشگاه واترلو كانادا به تحصيلات خود پايان ميدهد و در دانشگاه شريف مشغول تدريس ميشود. حالا چهار سال است كه رياست اين دانشگاه را نيز به عهده گرفته، دانشگاهي كه اين روزها وزارت علوم براي تغيير مديريتش كارگروهي را تشكيل داده و به زودي مديران اتوبوسي به آنجا ميرسند. دكتر روستاآزاد خيلي راحت و صميمي صحبت ميكرد. دستانش پر از زخمهايي است كه در ابتدا فكر ميكني حساسيت فصلي است ولي در پايان مصاحبه متوجه ميشوي كه پزشكان علت زخمهاي دستانش را فعاليت زياد عنوان كردهاند و از دكتر روستاآزاد خواستهاند براي جلوگيري از عميق شدن اين زخمها فعاليتش را كمتر كند ولي تلفنهاي مكررش و وقتهايي كه برايش هماهنگ شده حكايت از روزها و هفتههاي بياستراحت ميدهد.
دوست داريم در ابتدا كمي از سوابق تحصيلاتي و اجرايي خودتان برايمان بگوييد.
من متولد سال 1340 در تهران هستم، ديپلم را در دبيرستان خوارزمي گذراندم و همان سال 58 كه فارغالتحصيل شدم كنكور دادم و رتبه 27 كنكور سراسري شدم و دانشگاه صنعتي شريف را براي ادامه تحصيل انتخاب كردم و برحسب علاقه در دانشكده مهندسي شيمي يا همان نفت امروزي مشغول تحصيل شدم. در بحث انقلاب فرهنگي و موضوع تسخير لانه جاسوسي امريكا، دانشگاه تعطيل شد و من وارد فعاليتهاي جدي فوقبرنامه شدم. در نهضت سوادآموزي وارد شدم، بعد به جهاد سازندگي و پس از آن به جهاد دانشگاهي رفتم. چند وقتي هم در صدا و سيما مشغول بودم و خلاصه اينكه در حوزههاي گوناگوني فعال بودم. در جريان تسخير لانه جاسوسي جزو كساني بودم كه پس از تسخير لانه چون به زبان انگليسي تسلط داشتم به عنوان مترجم مدارك كمك ميكردم. سال 61 هنگام بازگشايي دانشگاهها به دانشگاه صنعتي اصفهان رفتم و آنجا ادامه تحصيل دادم. مدتي در جبهه حضور داشتم و در عين حال در حوزه علميه اصفهان درس طلبگي هم ميخواندم. آن زمان در تهران نيز درسهاي ديني را در مدرسه مرحوم مجتهدي پيگيري ميكردم. در سال 64 فارغالتحصيل شدم. چون رتبه اول دانشگاه بودم براي بورس پذيرفته شدم. در آن مدت اعزام دانشجو به خارج از كشور قطع شده بود ولي بعد از دو سال، دوباره اعزام شروع شد و اولين دورهاش بورس دُول اهدايي بود كه آن موقع به من فقط بورس سودان، ژاپن و تركيه اهدا شده بود كه وزارت علوم لطف كرد و آن موقع ما را در بورس تركيه قرار داد و من سال 66 تا 68 را در تركيه گذراندم و مدرك ارشدم را كسب كردم. آنجا هم رتبه اول دانشكده شدم و بورسي را از ناتو گرفتم و بايد به امريكا ميرفتم و با توجه به اينكه آن موقع مصادف شد با رحلت حضرت امام و وصيتنامه ايشان كه در آن فرموده بودند براي ادامه تحصيل به امريكا نرويد؛ از همين رو با وزارت علوم مكاتبه كردم و پاسخ گرفتم كه به كانادا برويد و بعد از 68 نيز براي ادامه تحصيل راهي كانادا شدم، دانشگاه واترلو. در آنجا از سال 68 تا 72 به عنوان دوره دكتري مشغول تحصيل بودم و در آنجا نيز رتبه اول دانشگاه شدم و براي دوره پسادكتري راهي آلمان شدم. مدت خيلي كوتاهي در آلمان بودم كه علاقهاي به ادامه اين دوره نداشتم و به ايران برگشتم و از سال 72 كه به ايران برگشتم و به دانشكده نفت دانشگاه شريف آمدم در دانشگاه شريف مشغول شدم و تا به حال كه سال 93 است، 21 سال است كه در دانشگاه شريف هستم و در اين 21 سال معاون فرهنگي دانشكده، رئيس مركز بيوشيمي دانشگاه، رئيس دانشكده، بعد معاون پژوهشي دانشگاه شدم و اكنون هم كه رئيس دانشگاه هستم.
چه شد كه رئيس دانشگاه شريف شديد؟
در دوران دولت نهم، بنده معاون پژوهشي دانشگاه بودم. وقتي دولت دهم تشكيل شد و يك سال از دولت دهم گذشت، بحث تغيير برخي رؤساي دانشگاهها مطرح شد. در آنجا آقاي دكتر سهرابپور كه در آن زمان رئيس دانشگاه شريف بودند ابتكار عمل را به دست گرفتند و با توجه به اينكه من معاون ايشان بودم و وزارت علوم نسبت به رياست من نظر مثبت داشت با وزير صحبت كردند و حاصل اين تعامل اين شد كه اگر قرار است آقاي دكتر دانشجو رئيس را تغيير دهند، رئيس بعدي را معاون پژوهشي دانشگاه كه بنده بودند؛ انتخاب كنند.
شما چه اقداماتي براي بهتر و آرام شدن جو فرهنگي دانشگاه انجام داديد؟
سعي كرديم از طريق معاونت فرهنگي يك فضاي باز را در دانشگاه براي دانشجويان داشته باشيم. الان روزنامه دانشگاه در اختيار دانشجويان است و آنها در فضاي كاملاً باز هر چه دلشان ميخواهد مينويسند، حتي عليه رئيس دانشگاه حرفهايش را ميزنند چه منطقي و چه غيرمنطقي.
الان ما روابط خيلي خوبي با بچهها داريم. هر ترم يك جلسه ارتباط با دانشجويان برپا ميكنيم. در سال تحصيلي جديد سه عيدانه با اساتيد، كارمندان و دانشجويان برگزار شد و آنها سؤالاتشان را از رئيس دانشگاه پرسيدند و جوابشان را دريافت كردند. با شوراي صنفي تعاملات خوبي داشتهايم. در مجموع به نظر ميآيد يك پيامي را دانشجويان از مديريت دانشگاه دريافت كردهاند كه مديريت دوست و علاقهمند آنهاست و برايشان كار ميكند. اين به نظرم خيلي براي بچهها مؤثر بوده و باعث شده تا بچهها در فضاي بهتري قرار گيرند. كادر ما از جان و دل با بچهها در تماس بودند و با آنها نشست و برخاست كرده و برنامههاي فرهنگي مفيد و مؤثر برگزار كردهاند و اين همه برنامه فرهنگي باعث شد تا جو صميميت و تفاهم بهتري در دانشگاه ايجاد شود.
شاخصترين پروژه ملي كه در دانشگاه شريف در حال انجام است، چيست؟
پروژه ماهواره مهمترين پروژه ملي ماست كه حدود پنج سال است ساخت آن را شروع كردهايم و الان در وضعيت اعلاي صحت و سلامت انجام شده و گواهيهاي سلامت پرتاب گرفته است و هر زمان نظام تشخيص دهد پرتاب ميشود.
يعني آماده رونمايي است؟
بله آماده رونمايي است. قبلاً ميتوانستيم آن را رونمايي كنيم ولي به دلايلي دوستان صلاح ندانستند و الان ظاهراً در خصوص برنامه رونمايي صحبت ميكنند.
اين ماهواره چه شاخصههايي دارد؟
ماهواره بسيار تراز اولي است، مخابراتش پيشرفته است، هيت پاپ فوقالعادهاي دارد، استراكچر بسيار خوبي دارد، پاور خيلي قوياي دارد و در عين حال خيلي سبك است.
با توجه به اين پيشرفتها، دانشگاه شريف در بين دانشگاههاي جهان چه رتبهاي دارد و در زمان رياست شما اين رتبه با چه تغييراتي روبهرو شده است؟
مؤسسه تايم كه مرجع اصلي اعلام رتبههاي دانشگاههاست، 5 سال پيش دانشگاه شريف را در 500 دانشگاه برتر جهان معرفي كرد و سال گذشته در رتبه 300 تا 350 رتبهبندي كرد و امسال در رتبه 250 تا 275 رتبهبندي كرده است. اين معنايش اين است كه در 5 سال گذشته تقريباً به طور متوسط 50 رتبه در هر سال ما در كل دانشگاههاي جهان ارتقاي رتبه داشتهايم. در دانشگاههاي جوان كه زير 50 سال هستند، سال گذشته ما رتبهمان 47 اعلام شد و امسال با 20 رتبه ارتقا، به رتبه 27 دست يافتهايم و اين به خوبي نشان ميدهد كه دانشگاه با نواخت بسيار خوبي جلو ميرود و به همين دليل هم مورد توجه خاص و عام است.
علت تحريم دانشگاه شريف از سوي اتحاديه اروپا در سال 91 چه بود؟
يك سري اتهامات واهي كه اتحاديه اروپا طي يك نامه رسمي براي ما ارسال كرده بود. گفته بودند كه در مجموع دانشگاه شريف در پيشبرد اهداف نظام مؤثر است. البته ما كه مخالفش نيستيم بله دانشگاه بايد هم اينگونه باشد، اينها پيش از اين ميگفتند كه دانشگاه شريف در پروژه هستهاي ايران در واقع با نظام مشاركت ميكند كه اين واهي بود و تا همين امروز هم هيچ مستندي دال بر اين قضيه به ما نشان ندادهاند. ما در يك دادگاهي در فرانسه وكيل گرفتهايم و با كمك دفتر حقوقي رياست جمهوري اقامه دعوي عليه اتحاديه اروپا كردهايم و پرونده روند خوبي را طي ميكند و قاعدتاً دادگاه اگر بخواهد سياسي نباشد و حقوقي باشد و به حق عمل كند بايد عليه اتحاديه اروپا رأي صادر كند.
اين تحريمها باعث كاهش پيشرفت دانشگاه شريف شد؟
خير، دانشگاه شريف در اين سالها نه تنها پيشرفتش كند نشده بلكه با همان نواخت جلو رفته است و حاصل اين تحريم اين بود كه انتشار مجله ساينتيا ايرانيكا دانشگاه شريف كه توسط الزوير يكي از معتبرترين ناشران علمي بينالمللي انجام ميشد، متوقف شد. ما قبلاً به صورت كاغذي خودمان منتشر ميكرديم الزوير با توجه به اينكه مجله را وزين تشخيص داد پيشنهاد كرد كه مجله ما را منتشر كند؛ اما بعد از قضيه تحريم ما ديگر انتشار از طريق الزوير نداشتيم و انتشار خودمان را داريم و علاوه بر اين قضيه دسترسيمان به پايگاههاي اينترنتي كه الزوير و بقيه نشريات در پايگاه دادههاي علمي داشتند را قطع كردند و حاصلش اين شد كه با تدبير خوبي كه ما داشتيم قبلاً به صورت آنلاين با هزينه بسيار زياد دادههاي اين پايگاهها به دستمان ميرسيد ولي الان به صورت آفلاين با يك ماه تأخير با هزينه بسيار كمتري به دستمان ميرسد بنابراين ما اين موضوع را مديريت كرديم و با تدبيري كه داشتيم باعث شديم تا مشكلي ايجاد نشود و با وجود اين تحريمها ديديم كه با ارتقاي رتبه دانشگاه شريف مواجه شديم.
آقاي دكتر، دانشگاه شريف هميشه با آمار بالاي فرار مغزها مواجه بوده، اين روند در سالهايي كه شما رياست دانشگاه را به عهده داشتيد چه وضعيتي داشته است؟
اگر بحث، ادامه تحصيل بعد از اتمام تحصيل در دوره كارشناسي باشد ما تخميني كه داريم اين است كه نيمي از دانشجويان فارغالتحصيل ما بعد از اينكه درسشان را تمام ميكنند براي ادامه تحصيل ارشد و دكترا به خارج از كشور ميروند و با توجه به اينكه اين بچهها خيلي با استعداد هستند به آنها بورس ميدهند و علاوه بر پذيرش يك دانشجو ماهي حدود 1500 دلار به آنها پول ميدهند. بنابراين وقتي بدون امتحان و به صورت غيابي به آنها پذيرش ميدهند و ماهي 4 تا 5 ميليون تومان هم به آنها پول ميدهند طبيعي است كه خيلي از آنها ميروند. البته من مخالف اين قضيه نيستم ولي مخالف اين هستم كه اينها بروند و برنگردند، بنابراين دنبال اين بوده و هستيم كه از طريق تأسيس شركتهاي دانشبنيان در حول و حوش دانشگاه و برنامههاي فرهنگي، علايق دانشجويان را به كشور زياد كنيم كه يا نروند يا اگر رفتند هم پس از پايان تحصيل برگردند. به علاوه اينكه ظرفيتمان را هم بالا بردهايم، الان ما 12 هزار دانشجو داريم كه حدود 7 هزار نفر آنها تحصيلات تكميلي هستند. البته در دكتري ظرفيت را بايد افزايش دهيم زيرا اگر 250 دانشجوي دكتري ميگيريم طبيعي است كه 1500 دانشجوي ارشد كه فارغالتحصيل ميشوند با 250 ظرفيت جذب مواجه ميشوند و 1250 دانشجوي اضافه بايد يك جايي بروند و معمولاً دانشگاههاي داخل كشور را پايينتر از حد دانشگاه شريف خودشان ميبينند بنابراين به خارج از كشور ميروند به خصوص اگر بورس هم به آنها بدهند.
مهمترين اقدامي كه دانشجويان و بهخصوص دانشجويان دانشگاه شريف براي تحقق اقتصاد مقاومتي و شعار سال 93 ميتوانند انجام دهند، چيست؟
به نظر ميآيد كه اگر دانشجويان از فضاي ذهني و انتزاعي صرف بيرون بيايند و در فضاي عمل وارد شوند، كمك ميكند به اينكه در اينها آن استعدادهاي عملياتي هم رشد كند و آنها بتوانند كارآفرين يا عملگراي بهتري باشند و اين نوع نگاه خيلي مؤثر است. ما بايد كارآموزيهايمان را ساماندهي كنيم و از يكي به چهار تا تبديل كنيم به نحوي كه بچههاي كارشناسيمان از همان سال اول تابستان بتوانند وارد كارآموزي شوند و آن شم و حس فضاي عملي را بتوانند انجام دهند.
فكر ميكنيد علت تعيين كارگروه در وزارت علوم براي تغيير شما چيست؟ ظاهراً با اقداماتي كه در زمان رياست شما صورت گرفته دليل تغيير، به سوء مديريت شما برنميگردد پس شما چه كردهايد كه به مذاق برخي خوش نيامده است؟
مشكل اصلي مشكل خط و خطوط سياسي است، خب من در انتخابات رياست جمهوري سال 92 در عين حال كه همه كانديدا را تأييد كردم ولي طبق آن چيزي كه رهبر انقلاب فرمودند كانديدايي انتخاب كنيد كه محاسن رئيسجمهور قبل را داشته باشد و معايب او را نداشته باشد، به نظرم آمد كه آقاي دكتر جليلي به اين خصوصيات نزديكتر است و در انتخابات نيز به عنوان مشاور علم و فناوري آقاي دكتر جليلي ايشان را همراهي كردم و خب اين به مذاق برخي نميسازد. در عين حال كه از همه گرايشها اذعان ميكنند كه از نظر مديريت و دلسوزي و توان اجرا و هدايت دانشگاه من خيلي خوب عمل كردهام ولي چون براي بعضيها در دانشگاه، پيشرفت دانشگاه فرع است و اينكه فردي در رأس دانشگاه قرار بگيرد كه همفكر و هم جناح آنها باشد اصل است، خب براي چنين تفكري طبيعي است كه علاقه نداشته باشند من اينجا باشم.
فكر نميكنيد اين نحوه انتخاب به فضاي علمي دانشگاه ضربه بزند؟
كاملاً اين كار را خواهد كرد؛ با نگرشي كه برخيها دارند كه دانشگاه را اصلاً در شأن علم، دانش و فناوري نميدانند؛ قطعاً با تفكرات تند سياسيشان به فضاي علم و فناوري لطمه ميزنند، علم و فناوري فضاي خاص خودش را ميطلبد؛ فضاي آرامش، بلند نظري، بصيرت، دوري از حركات تند و ناپخته و نسنجيده ولي خب بعضيها ماهيتاً و شخصيتاً آدمهاي تند و نسنجيدهاي هستند و حتماً اقدامات آنها به فضاي علمي كشور لطمه ميزند و شكي در آن نيست.
به شما پيشنهاد ماندن در دانشگاه را ندادهاند؟
نه آنها پيشنهاد دادهاند كه من بمانم و نه خود من علاقهاي دارم كه بمانم. به هر حال من 5 شركت در بيرون از دانشگاه تأسيس كردهام؛ در حوزه مهندسي مشاور، در حوزه توليد مواد شيميايي و دارويي، در حوزه ماشينسازي و در حوزه تحقيقات و علاقه دارم آنها را ادامه دهم. طبيعتاً كارهاي علميام را بايد ادامه دهم مضاف بر اينكه در مسائل اجتماعي و مديريت كلان در جامعه هم فرصتهايي هست كه اگر بتوانم شايد وقتي براي آنها بگذارم.
آقاي دكتر سهرابپور عنوان كردهاند كه رياست دانشگاه شريف را به هركس كه پيشنهاد ميدهند، نميپذيرد. تحليل شما از اين موضوع چيست؟
اين موضوع كاملاً طبيعي است چون كار سختي است. اوايل دولت برخي روي حساب تفكرات سياسي خام و نپخته، تند شده بودند و همان موقع من ميگفتم كه نفي يك نفر كار راحتي است ولي اثبات اينكه چه كسي جاي او بيايد كار راحتي نيست. آقاياني كه يك موقعي تند شده بودند كه بايد تغيير صورت گيرد بايد به اين موضوع فكر كنند كه اگر كسي را بگذارند كه كارهاي دانشگاهي كه الان در نرمهاي خيلي خوبي در همه حوزهها قرار دارد را روي زمين بگذارد، اگر خوب عمل نكند و اين دانشگاه افت پيدا كند؛ بايد در پيشگاه ملت ايران و در پيشگاه تاريخ پاسخگو باشند و اين كم مسئوليتي نيست و كساني كه الان دارند نرمهاي مديريتي و اجرايي دانشگاه را ميبينند اعتراف ميكنند كه كسي نميتواند مثل من به اين دستاوردها دست پيدا كند. البته قصد تعريف از خود ندارم ولي واقعنگر هستم و اين جرئت آنها را كاهش ميدهد كه بتوانند كسي را بياورند كه بتواند دانشگاه را با همين نواخت جلو ببرد.
و سخن آخر...
اگر دانشگاه صنعتي شريف با همين نواخت جلو برود شايد سه چهار سال ديگر بتواند در بين 100 دانشگاه برتر جهان قرار بگيرد. من اين هدف راضيام نميكند، ذهنيتي كه من دارم اين است كه دانشگاه شريف ميتواند فرهنگ و تمدن ايراني اسلامي را به صورت جدي در عمل پياده كند و الگويي براي كل جهان به خصوص جهان اسلام باشد و اين شدني است.
