پديده كارتنخوابي حالا در شهرهاي بزرگ به اشكال مختلف در حال ظهور است. افزايش هزينههاي زندگي، بيكاري و نداشتن سرپناه سبب شده است تا در كنار پديده كارتنخوابي اين روزها شاهد پديده خانوادههاي بيسرپناه در گوشه و كنار شهر باشيم؛ خانوادههايي كه يا قرباني اعتياد شدهاند يا بهدليل مشكلات مالي نتوانستهاند براي خود سرپناهي بيابند يا به تبع آسيبهاي اجتماعي افراد در سنين ميانسالي يا سالمندي در گوشه و كنار شهر با اندك اثاثيه منزل، شب را به روز ميرسانند.
اين معضل شهري بهخصوص در مناطق حاشيه شهر يا در بافتهاي متراكم بيش از گذشته به چشم ميآيد و به دليل كمكاري يا ناديده گرفتن آنان از سوي نهادهاي مسئول اين خانواده بيسرپناه چند روزي را در يك گوشه شهر پناه گرفته و دوباره به نقطه ديگري نقل مكان ميكند. حفظ آبروي اعضاي خانواده سبب شده است تا اين خانوادهها همواره كوله به دوش باشند. گاه پيش ميآيد كه با كمك همسايگان و شهروندان خيرخواه، اين افراد و خانواده آنان در گوشه مساجد يا مسافرخانهها و متلها بهصورت موقت اسكان يابند ولي دوباره پس از مدتي، آوارگي اين خانوادههاي بيسرپناه از سر گرفته ميشود.
در شهري كه گاه قيمت يك متر مربع خانهاي به حدود 30 تا 40 ميليون تومان ميرسد، برخي خانوادههاي بيسرپناه هستند كه حتي به نان شب هم محتاج هستند چه برسد به پرداخت اجارهخانه يا رهن خانه كوچك و محقر!
گويا با توسعه و ارتقاي زندگي شهري و بنا به دلايل مختلف از جمله مهاجرت به شهرهاي بزرگ اين معضل نيز به اشكال مختلف خودنمايي ميكند و اين موضوع زيبنده شهري كه پايتخت كشور است نميباشد، بنابراين لازم است شوراي شهر به عنوان مديريت شهري با نهادها و دستگاههاي مسئول براي حل اين پديده اقدامات لازم را انجام دهند.
تا دستگاههاي مسئول اقدامات خود را براي سرپناه دادن به اين خانوادههاي بيسرپناه در اولويت قرار دهند، هرگونه تأخير و بيتوجهي به اين موضوع ميتواند پيامدهاي ناگوار و نامطلوبي را به همراه داشته باشد.
ساماندهي 52 خانواده بيسرپناه در تهران
در خصوص اقدامات مديريت شهري براي ساماندهي و رسيدگي و اسكان موقت خانوادههاي بيسرپناه حسين زارعصفت، مديرعامل سازمان رفاه خدمات و مشاركتهاي اجتماعي شهر تهران گفت: در سال گذشته با اقدامات صورت گرفته 52 خانواده بيسرپناه از آسيبهاي اجتماعي مصون ماندند. وي افزود: در حال حاضر يكي از معضلات جاري مديريت شهري حضور تعداد زيادي از خانوادههاي فاقد سرپناه در سطح شهر است كه بنا به دلايل متعدد و گوناگون از اين مهم محروم مانده و نيازمند اسكان و ساماندهي هستند، بنابراين اساسيترين ضرورت اجراي طرح ساماندهي خانوادههاي بيسرپناه در شهر تهران پيشگيري از بروز آسيبهاي فردي براي اعضاي خانواده، شناسايي اوليه نيازهاي حمايتي، اسكان موقت و ساماندهي هدفمند ايشان در گامهاي بعدي است.
يك واقعيت تلخ
واقعيت تلخي كه مديركل سازمان رفاه خدمات و مشاركتهاي اجتماعي شهرداري تهران بر آن تأكيد دارد، قابل توجيه نبودن نحوه زندگي در شهري نظير تهران با توجه به استانداردهاي متعارف بينالمللي براي بسياري از خانوادههاست. او در اين باره اظهاركرد: در چنين شرايطي كه تهران ميزبان بسياري از اين خانوادههاست، مهمترين دغدغه مديريت شهري در چنين وضعيتي، كنترل آسيبهاي اجتماعي به عنوان عامل تهديدكننده نظم و سلامت اجتماعي است. وي تأكيد كرد: افزايش روزافزون جمعيت شهر تهران، مهاجرتهاي بيرويه، گسترش حاشيهنشيني، از هم گسيختگي نظامهاي سنتي و پيوندهاي عاطفي و خانوادگي، ناكافي و نامتناسب بودن برنامههاي دولتي و مشاركت محدود تشكلهاي مردمي در امر كنترل و كاهش آسيبهاي اجتماعي از جمله چالشهايي است كه اكنون مديريت شهر تهران با آن مواجه است.
وي در تشريح روند اقداماتي كه در راستاي اسكان اضطراري خانوادههاي بيسرپناه در پايتخت صورت گرفته است نيز گفت: اسكان خانوادههاي بيسرپناه، فعاليت جديد شهرداري تهران است كه از طريق هماهنگي با يك مؤسسه فعال در حوزه خدمات اجتماعي در مناطق 22گانه در حال اجراست.
زارعصفت گفت: واقعيت آن است كه شهرداري تهران طبق قوانين موجود متولي بخش شناسايي و جمعآوري اين افراد در سطح شهر نيست اما بر حسب ضرورت جهت افزايش احساس امنيت، كاهش آسيبهاي اجتماعي، پاكسازي چهره شهر از افراد بيخانمان و در نهايت افزايش رضايت شهروندان اقدام به اسكان اضطراري خانوادههاي بيسرپناه كرده است.
هدف تنها تأمين يك سرپناه نبود
مديرعامل سازمان رفاه خدمات و مشاركتهاي اجتماعي شهرداري تهران با تعريف خانواده بيسرپناه در حوزه آسيبهاي مديريت شهري بيان كرد: توجه به وضعيت اسكان خانوادههايي كه به دليل مشكلات اقتصادي، فقدان سرپرست مؤثر و... فاقد سرپناه مناسب بوده و در اماكن عمومي از جمله پاركها، مخروبهها، حاشيه خيابانها و... زندگي ميكنند در اين تعريف قرار داده شده است. زارعصفت در تشريح اهدافي كه مديريت شهري در طرح ساماندهي تبيين كرده، خاطرنشان كرد: شناسايي و ساماندهي هدفمند خانوادههاي بيسرپناه در حالي در دستور كار اين بخش از مديريت شهري قرار گرفت كه در تعيين اهداف تنها تأمين يك سرپناه براي اين خانوادهها هدف نبود بلكه توجه به سالمسازي محيط زندگي شهري با تأكيد بر توانمندسازي خانوادههاي بيسرپناه، ارتقاي سطح امنيت اجتماعي و اقتصادي اين خانوادهها در كنار مسئله مهمي همچون آگاهسازي عمومي در خصوص پيشگيري از خانوادههاي بيسرپناه و عوارض آسيبزاي ناشي از آن به عنوان اهداف اصلي از ورود مديريت شهري به اين مسير تعريف شده است. زارعصفت خاطرنشان كرد: استقرار و اسكان به صورت موقت در مسافرخانههاي تابعه، عقد قرارداد در آژانسهاي مسكن، جابهجايي وسايل منزل به محل اسكان دائم، اسكان دائم در منازل استيجاري، ارائه كمكهاي نقدي و غيرنقدي مراحلي است كه شهرداري در حمايت از اين خانوادهها طي ميكند.
مديرعامل سازمان رفاه خدمات و مشاركتهاي اجتماعي شهرداري تهران در خاتمه به ارائه گزارش عملكرد اسكان اضطرار خانوادههاي بيسرپناه در سال 92 پرداخت و گفت: در سال گذشته 52 خانواده ساماندهي شدند و وضعيت 68 خانواده در حال بررسي است تا به مرحله ساماندهي برسند.
