بيتوجهي دولتها به بهسازي و نوسازي زيرساختهاي انتقال انرژي موجب شده است ايران در زمره كشورهاي نخست اتلاف كننده انرژي قرار گيرد به طوري كه برآورد ميشود حدود يك چهارم انرژي توليدي در شبكههاي انتقال تلف ميشود.
اين بيتوجهي باعث شده است تا دولتمردان براي جبران هزينههاي خود به جاي اصلاح سيستمهاي انتقال و توزيع سادهترين راهكار را برگزيده و قيمت انرژي را براي مصرفكنندگان افزايش دهند در حالي كه با بهسازي شبكههاي انتقال، حداقل 30 ميليارد دلار صرفهجويي در هزينههاي دولت به ثبت ميرسد. با اين وجود دولتها براي كنترل هزينههاي خود، سياستهاي بخش انرژي را بر مصرف متمركز كرده و با افزايش قيمت حاملهاي انرژي سعي در كاهش مصرف به منظور تعديل هزينههاي خود داشته و دارند. تاكنون هيچ يك از مسئولان اسبق، سابق و فعلي اقتصاد انرژي كشور برنامه عملي را براي كاهش تلفات انرژي در شبكههاي انتقال و توزيع تدوين و عملياتي نكردند چراكه به زعم آنها، اين مهم نيازمند سرمايهگذاريهاي كلان است.
گرچه اين سرمايهگذاريها نيازمند ارادهاي فراگير است اما در تمامي كشورهاي مصرف كننده و صنعتي روي تمامي اين موارد برنامهريزي دقيقي صورت گرفته است به طوري كه در اين كشورها بازدهي انرژي در صنايع به 75 درصد افزايش پيدا كرده است اما در ايران به دليل «فراواني منابع» و توليد حداكثري نفت و گاز، اين مهم به فراموشي سپرده شده است. غلامحسين حسنتاش كارشناس ارشد حوزه انرژي در اين باره معتقد است:«ترازنامه انرژي در سال 1390 نشان ميدهد كه نزديك به 5 ميليون بشكه فرآوردههاي نفتي در روز عرضه ميشده است كه 36/3 ميليون بشكه از آن انرژي نهايي است كه مصرفكننده دريافت ميكند. در اين بين حدود 6/1 ميليون بشكه جزء تلفات روزانه محسوب ميشود كه بخش زيادي از آن به دليل بازده پايين پالايشگاههاي كشور روي ميدهد.»
براساس اطلاعات و آمار منتشر شده توسط مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي در خصوص تلفات توزيع در مجاري عرضه سوخت مايع و انتقال گاز آمار دقيقي وجود ندارد اما با تقريبهاي ارائه شده ميتوان گفت معادل حدود 7/0 ميليون بشكه نفت خام در توزيع ماجراي عرضه سوخت مايع و معادل 36/0 ميليون بشكه نفت خام، گاز در سال 90 تلف شده است.
همچنين بايد گفت به دليل خطا در اندازهگيري مقدار گاز، گازهاي هدر رفته و انشعابات غيرمجاز سالانه اختلافات قابل ملاحظهاي بين آمار گاز تحويلي شركت ملي نفت به شركت ملي گاز وجود دارد.
اين گزارش حاكي است در سال 90 معادل 11/4 ميليون بشكه نفت خام اختلاف آماري در گاز تحويلي وجود دارد كه مصارف اين ميزان مشخص نيست.
براساس اين گزارش همچنين در خصوص تلفات تبديل نيروگاهي بايد گفت به دليل راندمان پايين نيروگاههاي كشور اتلاف قابل ملاحظهاي در اين بخش از انرژي كشور رخ ميدهد.
طبق آمارهاي موجود در سال 1390 تلفات تبديل نيروگاهي 1/63 درصد گزارش شده است كه بالغ بر 253 ميليون بشكه نفت خام بوده است.
مركز پژوهشهاي مجلس دراين گزارش تأكيد كرده است از طريق تبديل نيروگاههاي گازي به سيكل تركيبي و بالابردن راندمان نيروگاهي ميتوان به راحتي از اتلاف انرژي در اين بخش جلوگيري كرد.
همچنين اين گزارش حاكي است به دليل انشعابات غير مجاز و فرسودگي بخشي از شبكه توزيع برق در سال 90 حدود 23 ميليون بشكه نفت خام با درآمد 3/2 ميليارد دلار تلف شده است كه در تراز نهايي سال 90 به طور كلي حجم تلفات 69/178 ميليون بشكه معادل نفت خام بوده است.
براساس اين گزارش تلفات در زنجيره عرضه انرژي كشور مشتمل بر نفت، گاز طبيعي و برق در سال 90 بيش از 600 ميليون بشكه معادل نفت خام بوده كه 215 ميليون بشكه معادل نفت خام از اين رقم مجاز و مابقي غير مجاز بوده است كه با اصلاح ناكارآمديها ميتوان از اين مقدار تلفات غيرمجاز جلوگيري كرد.
اين به اين معناست كه بيش از 2 ميليون بشكه در روز (معادل نفتخام) تنها تلفات غيرمجاز در بخش توليد و انتقال و توزيع انرژي كشور وجود دارد. همانگونه كه دولت بايد بسياري از اصلاحات را از خود آغاز كند و الگوي جامعه و بخش خصوصي باشد، در مورد الگوي مصرف نيز بايد دولت اصلاحات را از خود آغاز كند.
