همه شما مطمئناً در مراجعه به مراكز درماني با كودكاني روبهرو شدهايد كه با وجود آنكه هيچ پيشينه ذهني از اين مراكز و حتي بخش تزريقات ندارند، به محض ورود شروع به ناسازگاري، پرخاشگري و حتي گريه ميكنند.
در نمونهاي ديگر ما با كودكاني سر و كار داريم كه با وجود آنكه تا كنون هيچ مواجهه نزديكي با حيوانات نداشتهاند وقتي به محيط باغ وحش وارد ميشوند به شدت از بعضي حيوانات ميترسند. اين ترس ممكن است در بعضي موارد تا آنجا پيش برود كه باعث ايجاد ترس ماندگار در وجود كودك شود طوري كه او حتي نسبت به حيوانات خاص از نوع اسباببازي هم واكنش بدي نشان دهد. اغلب كودكاني كه ترسشان را اينطور بروز ميدهند تا حتي دوران بزرگسالي اين ترس را همراه خود دارند، آزارشان ميدهد و باعث تمسخر اطرافيان، كاهش اعتماد به نفس و ماندگار شدن در وجودشان خواهد بود.
نكته مهم در مورد مسئله ترس كودكان اين است كه كودكي هيچ تجربهاي از حضور در درمانگاه، آمپول زدن يا حتي باغوحش رفتن نداشته چطور نسبت به اين موضوعات واكنش منفي نشان ميدهد؟!
بايد بپذيريم كه ما بزرگترها گاهي اوقات براي اينكه از فرزندمان كودكي مطيع و حرف گوشكن به تصور خودمان بسازيم، دست به دامن ترساندنهاي بيث خود آسيبرسان ميشويم.
با خودتان فكر كنيد تا امروز چند بار براي ساكت كردن كودكتان در جمع بزرگترها از ترفند «ميدم خاله آمپولت بزنه» يا «آقا خرسه بيا اين رو بخور» استفاده كردهايد؟
مطمئناً فكرش را هم نميكرديد كه تك تك اين جملات در ذهن پوياي كودكتان ماندگار شده است و كودكتان با تصور مداوم اين جمله ترسي را در وجودش پرورش داده كه هيچ رقم دست از سرش برنميدارد حتي زمان بازي كردن با حيوانات پلاستيكي.
حرف من اين است كه در دنياي بچهها به اندازه كافي ترسهاي طبيعي، بيپايه و اساس وجود دارد پس شما به عنوان پدر و مادر با رفتارهايتان نبايد غيرمستقيم به اين ترسها دامن بزنيد يا حتي آنها را در ذهن كودكتان پررنگ كنيد.
يكي از ترسهاي طبيعي هر كودكي ترسهاي شبانه آنهاست؛ ترس از تاريكي، كابوسهاي وحشتناك است. متأسفانه اين ترسها خيلي مواقع در بزرگسالي نيز گريبانگيرشان ميشود و آزاردهنده است. ترس از تاريكي حدود 2 تا 3 سالگي ظاهر ميشود و در ميان كودكان متفاوت است. يك شب از هيولا و شب ديگر از دزد و چيزهاي ديگر ميترسند. ترسهاي شبانه كودكان شامل ترس از تاريكي، كابوسها و شخصيتهاي ترسناك است. اين ترسها هميشه هم در كودكي باقي نميمانند و شايد در بزرگسالي نيز گريبانگير شود. بسياري از اينگونه ترسها كه اثر رواني بدي روي كودك داشته، در بزرگسالي نيز براي او آزاردهنده خواهد بود.
كودك باهوش بايد از تاريكي بترسد
اصولاً ترس از تاريكي هميشه بد نيست و نشانه هوش كودك است. زيرا اين ترس از ذهن خلاق كودك بيرون آمده است و همانگونه كه گفتيم اين خلاقيت نشانه هوش كودك است؛ بنابراين والدين محترم بايد بدانند كه هرگز كودك هراسانشان را مورد تمسخر قرار ندهند و به ترس او احترام بگذارند حتي اگر از نظر آنها آن ترس كاملاً بيمورد باشد. بهتر است به جاي مسخره كردن كودكتان با او صحبت كنيد و ريشه ترس او را پيدا كنيد. با همين گفتوگوي ساده ميتوانيد قوه تخيل كودكتان را محك بزنيد و او را متوجه كنيد از چيزهايي كه تخيل ميكند، هراس نداشته باشد.
جنگل و حيوانات درنده؛ عامل ترس شبانه
همانطور كه ميدانيد به راحتي ميتوان هر چيز وحشتناكي را در دل تاريكي تصور كرد و متأسفانه بزرگسالان مصونيت در برابر ترسهاي خيالي ايجاد نميكنند؛ به همين دليل بسياري از كودكان از تاريكي، هيولا، جادوگر، اژدها و اينجور چيزها هراس دارند. كودكان قوه تخيل بسيار قوي دارند و تا آنجا كه به آنها مربوط است اژدها، جادوگر، هيولا و. . . كاملاً واقعي هستند. محققان ثابت كردهاند كودكاني كه توان تشخيص موقعيتهاي خيالي و واقعي را ندارند بيشتر دچار اينگونه ترسها ميشوند. اكثر كودكان دوست ندارند در تاريكي يا در اتاقي كه درش بسته است؛ بخوابند. بهتر است هنگام خواب، اتاق او را با چراغ كم نور، روشن نگه داريم. بدين ترتيب هرگاه كودك بعد از خوابي كه ميبيند بيدار شود، ميتواند موقعيت خود را در اتاق پيدا كند و رؤيا را از واقعيت تشخيص دهد.
آرامش و امنيت؛ راهحل كنار گذاشتن ترس
اصولاً ترس از تاريكي اين مسئله را يادآوري ميكند كه كودك نميداند در تاريكي چه كاري بايد انجام دهد. خيلي مواقع اين ترس برگرفته از تصورات ذهني او درباره دزد و ساير موجودات خيالي است كه از اطرافيانش شنيده است. كودكاني كه از تاريكي و تنهايي دچار ترس ميشوند، بيش از هر چيز نيازمند احساس امنيت و آرامشي هستند كه والدين ميتوانند به آنها بدهند. همانگونه كه گفته شد آنها نياز به امنيت خاطر و آسودگي از طرف والدينشان دارند تا بتوانند مرز واقعيت و خيال را به راحتي تشخيص دهند.
مراقب صحبت كردنتان باشيد
من معتقدم نحوه صحبت كردن والدين با كودك ميتواند يكي از عوامل مهم و تأثيرگذار ترس در كودكان باشد. به طور مثال گفتن جملاتي مانند:«اگه اذيت كني ميدم آقا خرسه بخوردت» و ساير جملات از مواردي هستند كه ترس كودكان را چندين برابر ميكنند. پس والدين عزيز با پيدا كردن راهكارهاي مناسب سعي كنيد تا آرامش را به كودكتان برگردانيد و به آنها كمك كنيد تا بر ترسشان غلبه كنند. آرام كردن كودك با روش ايجاد ترس از موجودات خيالي، يكي از بدترين روشهاي تربيتي است كه متأسفانه ميان خانوادهها رواج دارد.
در دنياي كودكانه فرزندتان بگرديد، هر چيزي كه فكر ميكنيد نسبت به آن واكنش منفي، پرخاشگرانه يا حتي گريه بروز ميدهد را شناسايي كنيد و تلاش كنيد از آن حيوان يا جسم خشن موجودي بامزه در ذهن كودكتان بسازيد.
تا زماني كه مطمئن نشدهايد كودكتان ترسي ندارد، از مواجهه جدي او با عناصر ترسناك ذهنش خودداري كنيد؛ يعني نگذاريد هيچوقت اتاقش در تاريكي محض باشد، از بردن او نزد پزشك يا حتي آمپول زدن خودداري كنيد. فراموش نكنيد گفتن جملههايي مثل «نترس مامان، آمپول كه ترس نداره درد هم نداره به جاش زود خوب ميشي» زماني كه ترس در وجود كودكتان فوران ميكند نميتواند هيچ كمكي به آرامش او كند.
