وزارت نفت در جديدترين برنامه پالايشي خود قصد دارد 8 پالايشگاه كوچك را در ايران احداث كند؛ تصميمي كه به زعم كارشناسان مبتني بر مباحث فني و اقتصادي نيست.
فرسودگي و فاصله عملكرد پالايشگاههاي كشور از استانداردهاي جهاني و عدم كارآيي مورد انتظار، موجب شده است تا ميزات بنزين و گازوئيل توليدي كشور هم به لحاظ كمي و هم از نظر كيفي، كشور را در وضعيت نامساعدي قرار دهد.
مسئولان وزارت نفت براي برطرف كردن اين موضوع قصد دارند با ساخت چند پالايشگاه كوچك به اين مشكل پايان دهند اما به اعتقاد كارشناسان، تمسك به ساخت چنين پالايشگاههايي به هيچ عنوان كارشناسي نبوده و به دور از منطق اقتصادي بودن پروژههاست.
وزير نفت چندي پيش در تشريح جزئيات اين تصميم گفت: براي جلوگيري از خامفروشي، ظرفيت فرآورش ميعانات گازي با احداث 8 پالايشگاه كوچك 500 هزار بشكه افزايش مييابد. گرچه جلوگيري از خامفروشي و تبديل نفت خام و ميعانات گازي به فرآوردههايي باارزشتر، قابل تحسين محسوب ميشود اما سوابق ساخت پالايشگاه در ايران طي ساليان گذشته نشان ميدهد در احداث شركتهاي پالايشي، كمترين مطالعات كارشناسي، اقتصادي، فني و امكانسنجي صورت ميگيرد به طوري كه در دهه 80 ساخت چند پالايشگاه مانند پالايشگاههاي ستاره خليج فارس، آناهيتا، كاسپين، پارس شيراز، شهريار تبريز، هرمز بندرعباس و اهواز با ظرفيت پالايش يك ميليون و 560 هزار بشكه نفت و ميعانات گازي در دستور كار قرار گرفت اما به جز پيشرفت 70 درصدي ستاره خليج فارس، تمامي پروژهها به كما رفت و پروندههاي آنان به بايگاني منتقل شد. ساخت اين مجتمعها در روزهايي به ذهن مديران نفت رسيد كه قيمت نفت نجومي شده بود، تحريمي در كار نبود و ساخت پالايشگاه به لحاظ اقتصادي مورد تأييد بود اما توجه ويژه دولت وقت به واردات بنزين به دليل پر بودن خزانه، پروژههاي مذكور را به خواب ابدي فروبرد. حال چند سالي پس از تصويب طرحهاي مورد اشاره، دولت جديد آنها را كنار گذاشته و تصميمي جديد براي ساخت 8 پالايشگاه جديد اتخاذ كرده است كه مشخص نيست با چه رويكردي و چه دليلي قصد دارد پالايشگاههاي كوچك را راهاندازي كند. وزير نفت كه در سالهاي نه چندان دور از پالايشگاهسازي به عنوان مقولهاي غيراقتصادي ياد ميكرد حال اين روزها، به دنبال ساخت پالايشگاه است اما بدون توجه به نظرات كارشناسان. شهابالدين متاجي كجوري؛ مدير برنامهريزي تلفيقي شركت ملي پالايش و پخش فرآوردههاي نفتي ايران در مورد ساخت پالايشگاههاي كوچك گفت: ساخت پالايشگاههاي كوچك بر سر زبانها افتاده است بدون آن كه از منطق قوي برخوردار باشد؛ در واقع ساخت پالايشگاههاي كوچك براي مناطقي مناسب است كه داراي ميعانات گاز و نفت مرغوب باشد يا مكانهاي دورافتادهاي كه امكان رساندن فرآورده نفتي به آن نقطه فراهم نباشد. او ادامه داد: با توجه به اينكه نفت خام و ميعانات گازي كشور داراي گوگرد زياد و ساير موادي است كه نياز به تصفيههاي پيچيده دارد ساخت پالايشگاههاي كوچك در كشور مناسب و اقتصادي نيست؛ چراكه بايد هزينه زيادي صرف شود تا اين پالايشگاهها قابليت توليد فرآورده نفتي با كيفيت بالا را كسب كنند. وي تأكيد كرد: تاكنون هيچ طرحي براي ساخت پالايشگاه كوچك به مرحله اجرا نرسيده است؛ در واقع تاكنون ساخت اين نوع پالايشگاه طراحي نشده است كه به مرحله اجرا برسد.
غلامحسين حسنتاش، نايب رئيس هيئت مديره انجمن اقتصاددانان انرژي نيز گفت: مطالعات نشان ميدهد كه در حال حاضر در سطح بينالمللي نيز بيشترين سود پالايشي مربوط به پالايشگاههاي مدرن با ظرفيت بين 100 تا 300 هزار بشكه در روز و كمترين سود مربوط به پالايشگاههاي قديمي و پالايشگاههاي كوچك است. وي ادامه داد: ضمناً تاكنون در دورههاي مختلف مجوزهايي براي احداث پالايشگاههاي كوچك و بزرگ به بخش خصوصي داده شده است كه بنده تاريخچهاي از بعضي از آنها را در ذهن دارم و بايد ديد و آسيبشناسي كرد كه چرا هيچكدام به نتيجه نرسيده است. حسنتاش با اشاره به اينكه ساخت پالايشگاهها به شاخصهاي متعددي بستگي دارد افزود: در كشور پالايشگاههاي كوچكتر كرمانشاه، شيراز و لاوان و پالايشگاه سايز متوسطي مثل تبريز و پالايشگاههاي بزرگي مثل آبادان، تهران، بندرعباس و اراك را داريم و ميتوانيم عملكرد اقتصاديشان را با هم مقايسه كنيم. بررسيهاي انجام شده در مورد اين پالايشگاهها به وضوح نشان ميدهد كه بهترين عملكرد اقتصادي مربوط به بزرگترين پالايشگاه كشور يعني پالايشگاه اصفهان و ضعيفترين عملكرد مربوط به كوچكترين پالايشگاه كشور يعني پالايشگاه كرمانشاه بوده است. وي در پايان خاطر نشان كرد: فرآوردههاي اصلي نفتي بنزين، گازوئيل، نفتجت، نفتكوره و قير است. پالايشگاه اگر مجتمع كاملي نباشد طبعاً فرآوردههاي سنگين و كمارزش مثل نفتكورهاش بيشتر و فرآورده سبك مثل بنزينش كمتر است در صورتي كه ما الان در كشور نفتكوره مازاد و كمبود بنزين داريم لذا ساخت چنين پالايشگاهي اقتصادي نيست. ساخت پالايشگاهها به منظور استفاده حداكثري از منابع نفتي كشور يكي از رئوس سياستهاي اقتصاد مقاومتي است اما بايد توجه داشت مطالعات دقيق فني و اقتصادي براي احداث پالايشگاهها و تجميع سرمايههاي بخش خصوصي براي ساخت پالايشگاههاي بزرگ اولويت مبرهني به پالايشگاههاي كوچك دارد.
