همواره طي ساليان اخير موضوع تعيين قيمت بنزين مورد سؤال شهروندان و كارشناسان اقتصادي بوده و هرگونه قيمتگذاري اين طلاي سياه مخالفان و موافقان بسياري دارد. بسياري بر اين عقيدهاند كه تعيين قيمت بالا براي بنزين و نزديك كردن آن به بهاي جهاني موجب تورم بسيار و همچنين فشار اقتصادي بر مردم و به خصوص دهكهاي پايين جامعه ميشود.
از سوي ديگر نگه داشتن قيمت آن به بهاي پايين نظير قيمتهاي فعلي نيز مشكلات بسياري نظير عدم پرداخت عادلانه يارانه براي اين كالاي گرانبهاست و همچنين باعث قاچاق آن به كشورهاي همسايه ميشود، به طوري كه افرادي كه در جامعه از سطح رفاه پايينتري برخوردارند و خودروي شخصي ندارند، نميتوانند از اين يارانه استفاده كنند. با اين تفاسير تعيين قيمت بنزين يك شمشير دولبه است كه همواره دهكهاي پايين جامعه در تيررس آن قرار دارند، اگر يارانه به بنزين تعلق بگيرد، از يارانه آن بيبهرهاند و اگر قيمتها آزاد شود تورم بسيار بالايي در جامعه شكل گرفته كه بالطبع بازهم قشر ضعيف جامعه متضرر ميشوند. بنابراين تعيين قيمتگذاري بنزين همواره يكي از مهمترين دغدغههاي دولتهاي پيشين بوده و قطعاً در آينده نيز اين مشكلات پابرجا خواهد بود.
يكي از پيشنهاداتي كه به ذهن خطور ميكند، اين است كه براي رهايي از ضرر و زيان دهكهاي پايين جامعه يارانه بنزين تنها به دهكهاي پايين جامعه پرداخت شود، اما نبود بانكهاي اطلاعاتي جامع و دقيق تفكيك كردن افراد ثروتمند و فقير را مشكل كرده است.
تعيين قيمت بنزين با توجه به نوع خودرو
يكي از كارهاي جالبي كه دولت يازدهم انجام داده، اين است كه يارانه را به دهكهاي پايين جامعه پرداخت كند، هرچند تجربه ثبت نام در سايت چندان موفق به نظر نميرسد. اين مدل پرداخت يارانه را ميتوان براي خودرو نيز پياده و بر اساس مدل خودرو، سال ساخت و وارداتي بودن آن، مقدار پرداخت يارانه را تعيين كرد كه بر اين اساس پرواضح است آن دسته از شهرونداني كه خودروي بهتر و گرانتري سوار ميشوند، يارانه كمتري دريافت ميكنند. به طور مثال براي خودروي وطني بنزين به نرخ هزار تومان عرضه و براي خودروي لوكس وارداتي بنزين به نرخ 4 يا 5 هزار تومان ارائه شود. با اين روش هم ميتوان به توليد داخل رونق بخشيد و هم جريمهاي براي كساني در نظر گرفت كه ارز را از مملكت خارج و اقدام به خريد خودروهاي لوكس ميكنند. البته دولت نميتواند جلوي افراد را بگيرد و بگويد فلان ماشين را سوار نشويد و فلان ماشين داخلي را سوار شويد اما حداقل ميتواند اينگونه تصميم بگيرد كه از بابت استفاده از خودروهاي خارجي يارانهاي به صاحب آن پرداخت نكند.
شناسايي خودروهاي داخلي و خارجي چگونه صورت گيرد؟
وجود كارت سوخت به نوبه خود ميتواند ايجاد رانت كند و طبيعتاً قشر مرفه جامعه ميتوانند با خريد كارت سوخت ماشينهاي ديگر به راحتي از بنزين يارانهاي استفاده كنند.
نصب يك حسگر قوي روي خودرو كه به نوعي وظيفه كارت سوخت فعلي را انجام دهد يكي از راههايي است كه بتوان نوع خودرو را در پمپ بنزين شناسايي و بر اساس مدل و وارداتي و داخلي بودن آن تعيين قيمت كرد. نكته ديگري كه ميتوان در اين روش پرداخت يارانه براي بنزين در نظر گرفت محاسبه بهاي تمام شده بنزين تا لحظه ورود به باك بنزين خودرو است كه اگر مثلاً بهاي تمام شده به ميزان 7 هزار تومان هزينه شود بر اساس فرمول و درصدي پرداخت يارانه براي خودروهاي مختلف قيمتگذاري شود. به طور مثال حال كه دولت براي بنزين سهميهاي قيمت 700 تومان را تعيين كرده است، ميتوان براي خودروهاي داخلي نظير پيكان و پرايد يارانه 90 درصدي تعيين كرد تا قيمت به همان 700 تومان مورد نظر عرضه شود.
بر اساس همين فرمول، يارانه ارائه شده توسط دولت ميتواند با گران شدن خودرو و وارداتي بودن آن درصد پرداخت يارانه را نيز تغيير داد. به طور مثال خودروي 50 ميليون توماني داخلي 80 درصد يارانه و وارداتي 60درصد، خودروي تا 100 ميليون تومان داخلي 45 درصد يارانه و خارجي 25درصد و همين طور تا آنجا كه براي خودروهاي با قيمت مثلاً 200ميليون تومان به بالا حتي يك ريال نيز يارانه پرداخت نشود و صاحب آن براي 50 ليتر بنزين 350 هزار تومان به پمپ بنزين پرداخت كند. البته بهتر است بهاي تمام شده روزانه بنزين تعيين شود و بر اساس همان فرمول گفته شده، روزانه قيمت بنزين بالاو پايين برود. اگر اينگونه مصرف كنند قدر اين طلاي سياه را بيشتر ميدانند و صرفهجويي در آن ملموستر به نظر ميرسد.
