هفته سلامت سال 93 با هشدار وزارت بهداشت نسبت به تهديد سلامت از سوي چاقي، سيگار و مواد مخدر صنعتي و الكل به سردمداري سهگانه ماهواره، آرايشگاههاي زنانه و سالنهاي بدنسازي آغاز شد. اين در حالي است كه نظام سلامت و بهداشت و درمان كشور هفته سلامت امسال با شعار«يك عمر سلامت با خودمراقبتي» به پيشگيري از راه آموزش افراد و خانوادهها اميد بسياري بسته است.
شعار هفته سلامت امسال يعني «يك عمر سلامت با خود مراقبتي» ارتباط مستقيمي با سبك زندگي دارد. موضوعي كه تغيير آن به يك تهديد براي سلامت افراد جامعه تبديل شده است. هر چند بسيار كند اما يكي دو سالي است جامعه براي اصلاح شيوه زندگي حساس شده كه اين مسئله هم مرهون گوشزد به موقع مقام معظم رهبري در اين مورد است.
به طور كلي در تعريف خودمراقبتي آمده است، اقدامات و فعاليتهاي آگاهانه، آموخته شده و هدفداري كه فرد به منظور حفظ حيات و تأمين، حفظ و ارتقاي سلامت خود و خانوادهاش انجام ميدهد. خودمراقبتي قسمتي از زندگي روزانه مردم و شامل مراقبتي است كه به فرزندان، خانواده، دوستان، همسايگان و اجتماعات محلي نيز گسترش مييابد. در واقع خودمراقبتي شامل اعمالي است كه مردم انجام ميدهند تا تندرست بمانند، از سلامت ذهني و جسمي خود نگهداري كنند، نيازهاي اجتماعي و رواني خود را برآورده سازند، از بيماريها يا حوادث پيشگيري كنند، ناخوشيها و وضعيتهاي مزمن را بهبود بخشند و نيز از سلامت خود بعد از بيماري حاد يا ترخيص از بيمارستان حفاظت كنند.
تخمينزده ميشود كه 65 تا 85 درصد همه مراقبتهاي سلامتي به وسيله خود شخص و خانوادهاش، بدون دخالت متخصصان اعمال ميشود كه در آن از روشهاي سنتي و غير طبي يا معالجه بيماري با اضداد آن استفاده ميشود.
خودمراقبتي در برگيرنده فعاليتهايي مشتمل بر ارتقاي سلامت، پيشگيري از بيماري، درمان بيماري و مصدوميتها و درمان و توانبخشي بيماريهاي مزمن است. از طرفي تأثير خودمراقبتي بر بهبود پيامدهاي سلامت و كاهش هزينهها در مطالعات متعدد به اثبات رسيده و همين مطالعات نشان دادهاند كه صِرفِ توليد محتواي آموزشي براي بيماران و حتي اجراي دورههاي آموزشي براي آنان، منجر به خودمراقبتي نخواهد شد. اغلب اين مطالعات نشان دادهاند كه شكلگيري و ارتقاي كاركرد خودمراقبتي از سوي بيماران مستلزم مداخلات آموزشي و حمايتي نظاممند به منظور ارتقاي دانش، مهارتها و اعتماد به نفس بيماران جهت مديريت مشكلات سلامت خود است. علاوه بر مداخلات آموزشي و حمايتي، هدفگذاري مشترك براي پيامدهاي سلامت، پايش و ارزيابي منظم وضعيت سلامت و شناسايي پيشرفتها و مشكلات و كمك به بيماران براي رفع مسائل و مشكلات، بخش لاينفك اين رويكرد نظاممند است.
كدام دسته در تهديد سلامت موفقترند؟
اين در حالي است كه علي اكبر سياري، معاون بهداشت وزارت بهداشت روز گذشته در مراسم نمادين آغاز هفته سلامت كه در يكي از مدارس تهران برگزار شد، با اعلام اينكه 18 درصد نوجوانان ايراني دچار اضافه وزن هستند، از مصرف سيگار، موادمخدر صنعتي و الكل به عنوان سه كالاي تهديد كننده سلامت افراد نام برد.
وي با اشاره به اينكه هر فردي كه متولد ميشود، به صورت بالقوه امكان 85 سال زندگي مفيد و سالم دارد، گفت: ولي در كنار آن سلامت مردم با بيماريهاي واگير و غير واگير و آسيبهاي اجتماعي به خطر ميافتد. حوزه آسيبهاي اجتماعي شامل فقر و جهل است و البته بسيار گسترده بوده و نياز به اطلاعرساني وسيعي با مشاركت بخشهاي مختلف دارد. البته رفتار مردم نيز سير بيماريها را در آنها كمتر يا بيشتر ميكند. كم تحركي، عادات بد غذايي، مصرف دخانيات، الكل و استرس همگي مربوط به رفتار و سبك زندگي مردم است و به وسيله توانمندسازي خود مردم ميتوان از اين رفتارهاي نادرست پيشگيري كرد. به عبارتي اين مقام مسئول از تهديداتي به عنوان بلاي جان سلامت ياد ميكند كه در جمع تهديدات بيروني قرار ميگيرند.
سياري با تأكيد بر نقش تغذيه صحيح در پيشگيري از بيماريها خاطرنشان كرد: 18 درصد نوجوانان در ايران با اضافه وزن دست به گريبان هستند؛ معضلي كه به دنبال آن بايد منتظر افزايش فشار خون، افزايش قند خون، سرطان و سكتههاي زودرس مغزي و قلبي بود.
معاون وزير بهداشت تأكيد كرد: يكي از عوامل خطر براي سلامت افراد مصرف سيگار، مواد مخدر صنعتي و الكل است. به خصوص در كساني كه به دنبال زيبايي و تناسب اندام از طريق بدنسازي هستند، مثلثي به نام مثلث مرگ مطرح است. اين مثلث از ماهواره، آرايشگاههاي زنانه و سالنهاي بدنسازي تشكيل شده و افراد جوان را به سمت استفاده از مواد مخدر صنعتي انرژيزا سوق ميدهد.
آمارها تأييد ميكنند
از سوي ديگر و دقيقاً در روز آغازين هفته سلامت، قائم مقام دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر نيز اعلام كرد: براساس آمار شيوعشناسي انجام شده در سال 90، 1/1 درصد دانشآموزان قرص اكستازي را مصرف كرده و 4/0درصد دانشآموزان كه اغلب آنها 16 تا 17 سال سن داشتند براي يكبار محرك شيشه را مصرف كردهاند. اين درحالي است كه بيشترين مصرفها در شب امتحان رخ داده است.
وي با هشدار در مورد مصرف سيگار و قليان در بين دانشآموزان گفت: خطر ابتلاي دانشآموزان پسر به دختر بيشتر بوده و مصرف سيگار و قليان زمينه مصرف مواد مخدر را افزايش ميدهد.
به گفته قائم مقام دبير كل ستاد مبارزه با مواد مخدر، سكته قلبي، تهوع، بيهوشي و افسردگي از عوارض مصرف محركهاي صنعتي از سوي دانشآموزان در شب امتحان است.
جزيني با اعلام اينكه ميزان خطرپذيري دانشآموزان از نيم درصد به يك درصد افزايش يافته است، تأكيد كرد: در ميان دانشجويان نيز مصرف روانگردانهاي جديد وجود داشته و مصرف اين قرصها از سوي دانشجويان دختر بيشتر از پسران است. اين قشر نااميدي از آينده، نداشتن اوقات فراغت و كمبود اعتماد به نفس را از عوامل گرايش به روانگردانها اعلام كردند.
وي با اشاره به اينكه خانههاي مجردي دانشجويان يكي از آسيبهاي اين حوزه شناخته ميشود، تأكيد كرد: حشيش، ترياك، هروئين، ال اس دي و شيشه در بين دانشجوياني كه خانه مجردي دارند، بيشتر است.
جزيني در مورد تبليغ قرصهاي محرك در شبكههاي ماهوارهاي گفت:تنها كاري كه ميتوانيم انجام دهيم اطلاعرساني و آگاهسازي است. در همين رابطه مذاكراتي را با وزارت علوم و وزارت آموزش و پرورش انجام داديم تا اطلاعرساني و هشدارهاي لازم را انجام دهند. با اين حساب اين سؤال مطرح ميشود كه در برابر اين موج تهديدات ريز و درشت كه برخي از آنها تحميلي و بيروني هستند، چقدر اراده افراد در بازدارندگي از گرفتار شدن در دام اين مثلث مؤثر خواهد بود؟
از طرفي چنانچه افراد جامعه در برابر اين تهديدات مصون ماندند، در برابر تهديداتي مثل امواج ماهوارهاي و راديويي كه رئيس جامعه پزشكان متخصص داخلي ايران ديروز نسبت به اثرات منفي امواج و پارازيتهاي آن هشدار داد يا آلودگي و استرسهاي فزاينده زندگي شهرنشيني چه بايد كرد؟
