آمار و ارقام رشد جمعيت كشورمان حالا ديگر همه را هوشيار كرده است و هر يك از كارشناسان نظر و راهكاري ارائه ميكنند؛راهكارهايي كه اغلب آنها تاكنون عملياتي نشده در حالي كه براي درمان درد پيري هرم جمعيت جامعه و فرار از سقوط در چاله جمعيتي چندان فرصت نداريم. حالا هم مديركل دفتر سلامت جمعيت و خانواده وزارت بهداشت از برنامه اين وزارتخانه براي مداخله در شناسايي خانوادههاي تك فرزند كه به رغم برخورداري از شرايط مناسب تمايلي به داشتن فرزند بعدي ندارند، به عنوان يكي از اولويتهاي مناسب به منظور فرهنگسازي و آموزش در راستاي ارتقاي نرخ باروري ياد كرد.
بي ترديد همانگونه كه براي تحديد نسل، برنامهريزي و فرهنگسازي شد، براي اقناع افكار نخبگان جامعه در رابطه با خطرهاي پيري جمعيت نيز بايد برنامهاي دقيق و مدون داشت. اين در حالي است كه راهكارها و برنامهريزيهايي كه تاكنون از سوي مسئولان ارائه و حتي تصويب شده و در قامت قانون درآمده است تاكنون اغلب اجرايي نشده است و شايد يكي از دلايل اين موضوع عدم شناخت كافي از دلايل كاهش نرخ باروري به زير حد جانشيني باشد. اما آيا ميتوان در برنامه زندگي خانوادههاي تك فرزند داراي شرايط مناسب مداخله كرد تا فرزندان بيشتري بياورند و آيا چنين رويكردي با نگاه رهبر انقلاب در اقناع افكار نخبگان جامعه سازگاري دارد؟
به هم خوردن توازن و تعادل نسلي در كشور
به گفته محمد اسماعيل مطلق بر اساس آخرين اطلاعات حاصل از سرشماري سال 90، نرخ باروري كلي به 8/1 رسيده و بايد براي پيشگيري از منفي شدن رشد جمعيت با ايجاد تمهيدات مختلف و با كوتاهترين فاصله زماني، نرخ باروري را حداقل به 1/2 برسانيم.
بنا به تأكيد مديركل دفتر سلامت جمعيت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت بر اساس اطلاعات به دست آمده تك فرزندي يكي از عوامل كاهش نرخ باروري است و در خانوادههاي شهري بيشتر ديده ميشود. وي نگرش نسبت به فرزندآوري، احساس فشارهاي اجتماعي براي فرزندآوري و ميزان كنترل بر امكانات و منابع اقتصادي و حمايتي مورد نياز براي داشتن فرزند ديگر را سه عامل مستقيم و بلافصل تعيينكننده باروري برشمرد. مديركل دفتر سلامت جمعيت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت يكي از اثرات مهم و نامطلوب پديده تك فرزندي را به هم خوردن توازن و تعادل نسلي در كشور عنوان كرد. به باور مطلق تغيير نگرش زنان به مسئله تحصيل و منزلت اجتماعي آنان سبب شده كه تا پايان تحصيلات خود ازدواج را به تأخير بيندازند و اين تأخير يكي از عوامل كاهش باروري در زنان است به همين دليل سهم مادران تحصيلكرده از جمعيت آينده در مقايسه با مادران كم تحصيلات بسيار كمتر است و سبب كاهش متوسط ضريب هوشي جامعه ميشود.
مديريت منابع انساني عامل 70 درصد از چالشها
عضو كميسيون بهداشت مجلس نيز معتقد است تمايل به بارداري با تحصيلات زنان نسبت عكس دارد. اكنون زوجهاي جواني داريم كه ۱۰ سال پس از ازدواج جرئت فرزنددار شدن ندارند. رسول خضري با انتقاد از عملكرد وزارت ورزش و جوانان در توجه به مطالبات اين قشر از جامعه افزود: الان 40 درصد فارغالتحصيلان دانشگاهي ما بيكارند. با سوادان بيكار ما سه برابر آمار بيسوادان بيكار است.
به باور اين عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس، فقط 20 درصد مشكلات مربوط به كمبود بودجه است و مشكل اساسي اينجاست كه مديريت منابع انساني و مالي هيچوقت درست پيش نرفته و 70 درصد چالشهاي جامعه مربوط به مديريت منابع انساني است. البته 10 درصد هم مشكل ساختاري داريم.
تغيير نگرش مردم به مسئله فرزندآوري با تكيه بر باورها و ارزشهاي ملي- مذهبي
احمد آريايي نژاد عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس شوراي اسلامي در گفتوگو با «جوان» ضمن تأكيد بر نقش جمعيت به عنوان بالاترين و بزرگترين سرمايه كشور و از آن مهمتر نقش جوانان جامعه به عنوان نيروي مولد و سازنده كشور تأكيد ميكند: پيش از هر چيز بايد قوانين تهديدكننده جمعيت را به طور كامل حذف كنيم. به باور وي علاوه بر اين بايد نگرش مردم به مسئله فرزندآوري تغيير كند. بايد با اصلاح سبك زندگي ديدگاههاي معنوي و فرهنگي مردم را در اين زمينه بر ديدگاههاي مادي آنها غلبه دهيم و در اين زمينه از ظرفيتهاي مذهبي و فرهنگ ايراني- اسلامي بهره ببريم. بنا به تأكيد اين عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس شوراي اسلامي، در كنار سياستهاي افزايش جمعيت بايد به بهداشت باروري و بهداشت نسل هم توجه كنيم تا بتوان نسلي سالمتر و باهوشتر داشته باشيم.
اين نماينده مجلس همچنين درباره نتيجه معكوس وعدهها و قوانين تشويقي بدون ضمانت اجرايي تصريح ميكند: گاهي قوانين باري دارند كه از عهده دولت خارج است به همين خاطر هم بايد براي تعيين مشوقها و قوانيني از اين دست كار كارشناسي صورت بگيرد تا مردم نااميد نشوند.
با اطلاعرساني و آموزش، خود خانوادهها تصميمي درست و منطقي ميگيرند
آذر نظري، مشاور استاندار و مدير كل امور بانوان و خانواده استانداري تهران نيز در گفتوگو با «جوان» بهترين و عمليترين راهكار براي ترغيب خانوادهها به افزايش جمعيت را فرهنگسازي ميداند. به باور وي با آموزش و اطلاع رساني درباره تهديدها و ضرورت افزايش معقول و منطقي جمعيت، بيترديد خود خانوادهها تصميمي درست و منطقي ميگيرند. وي با تأكيد بر آثاري كه حضور فرزندان در صميميت و گرمي فضاي عاطفي خانواده دارد، تصريح ميكند: بسترسازي به خصوص براي مادران شاغل يكي از اساسيترين نكتههايي است كه ميتواند دغدغههاي يك مادر را براي داشتن فرزند بيشتر كاهش دهد.
وي با تأكيد بر نقش مهم و بيبديل مادر در تربيت و نگهداري از فرزندان ميافزايد: با مطالعه كشورهايي كه سياست ازدياد نسل دارند در مييابيم كه تسهيلات زيادي براي اين امر در نظر ميگيرند، ما هم در سند جامع خانواده در ماده 230 و همچنين در سند شوراي عالي انقلاب فرهنگي گامهاي خوبي در اين زمينه برداشتهايم، هر چند اين تسهيلات در اجرا وا مانده است. بنا به تأكيد نظري بسياري از خانوادهها تمايل دارند دو يا سه فرزند داشته باشند اما دغدغههاي نگهداري از فرزندان به آنها چنين اجازهاي نميدهد و اجرايي شدن مرخصي زايمان 9 ماهه يا ايجاد مهدهاي كودك در درون سازمانها ميتواند تا حد زيادي از دغدغههاي مادران شاغل بكاهد.
وي همچنين حمايت از درمانهاي ناباروري را يكي ديگر از بسترهايي ميداند كه ميتواند به افزايش جمعيت كمك كند. مشاور استاندار تهران در مقابل، اجرا نشدن قوانين و تسهيلات وعده داده شده را بسيار آسيب زا ارزيابي و تأكيد ميكند: مسئولان و مجريان در صورت اجرايي نشدن اين قوانين منتظر آسيبهاي جديتري نيز باشند.
