اين روزها شعاري بر تابلوهاي پايتخت با عنوان «خريد كالاي خارجي، تهديد توليد ملي» نشسته است كه نگاه هر دلسوختهاي را به خود جلب و سهم هر يك از ما را در حمايت از توليد ملي گوشزد ميكند.
در اين ميان نقش زنان و خانواده در حمايت از توليد ملي نقشي بيبديل و بسيار تأثيرگذار، و سهم اين قشر در اصلاح سبك زندگي سهمي تعيينكننده است. جامعه شناسي امروز درباره جايگاه مصرف در سبك زندگي حرفهايي جدي دارد و حتي بعضي از جامعهشناسان مدل زيست انسان و انتخابگري او را بر اساس مصرف (چه فرهنگي، چه اقتصادي) تعريف ميكنند. انتخابگري افراد در زمينههاي اقتصادي و مصرف كالاها و مايحتاج زندگي حتي موضع و بينش آنان را نسبت به جامعه و امور پيراموني نشان ميدهد. بيگمان طرز تفكر فردي كه هدفش از مصرف لذت است، با فردي كه مصرف را براي برآورده كردن نيازهاي ضروري ميداند تا بتواند زندگي، عبادت و كار كند متفاوت است.
حمايت از توليد ملي مانع از فعاليت غير مولد ميشود
نگاهي به نامگذاري سالهاي اخير از سوي مقام معظم رهبري نشان از اين دارد كه عرصه اقتصادي از ضرورتها و اولويتهاي اصلي است و همچنان كه شاهد گسترش تحريمهاي اقتصادي كشورهاي استثمارگر غربي هستيم، محوريت مباحث كشور نيز حول مقابله با اين تهديدها و تحريمهاست.
دليل و ضرورت تأكيدات مكرر رهبري نظام بر پيشرفت اقتصادي مشخص است، زيرا تنها راه غلبه كشور بر هجمههاي بيروني، اتخاذ رويكردهاي جهادگونه اقتصادي است و اولين گام اين حركت جهادگونه نيز از راه رونق توليدات ملي و با اتكا به سرمايههاي ايراني ميسر است. اقتصاد ايران به دليل اتكا به درآمدهاي نفتي از يك سو و گسترش فعاليتهاي غيرمولد و اقتصاد پنهان از طرف ديگر سالهاست كه با مشكلات فراواني دست به گريبان است.
عدم هدايت صحيح درآمدهاي ارزي نفت به فعاليتهاي مولد اقتصادي و تخصيص غيربهينه اين درآمدها موجب كمبود نقدينگي براي توسعه بخشهاي توليدي و سرمايهگذاري شده است. همچنين ريسك پايين به همراه سودآوري بالا در فعاليتهاي غير مولد به گسترش سوداگري در اقتصاد ايران دامن زده و باعث كاهش انگيزه توليد و سرمايهگذاري مولد و رواج سوداگري و دلال بازي شده است. اين وضعيت داراي پيامدها و عوارض منفي متعددي است كه هر از گاهي با تورم شتابنده برخي بازارها نظير مسكن، ارز و طلا بروز پيدا ميكند. از اين رو طي دهههاي گذشته، اين دو عامل موجب ركود تورمي در اقتصاد ايران گرديده و تجويز سياستهاي پولي و مالي نادرست نيز بر افزايش دامنه تأثيرات منفي آنها افزوده است. بر اساس مطالب عنوان شده، حمايت از توليد، كار و سرمايه ايراني به ويژه از سوي خانوادهها به عنوان مصرفكننده اصلي كالاها، ميتواند به رفع مشكلات كليدي اقتصاد ايران كمك قابل توجهي كند.
زنان، پيشرو فرهنگ مصرف توليدات داخلي
بالابردن كيفيت كالاهاي داخلي، تشويق مردم براي خريد اين كالاها و فراهم كردن فضاي اقتصادي كسب و كار در راستاي افزايش توليد ملي از جمله مهمترين مباحث مورد توجه در اين زمينه است.
اما نقش زنان در اين ميان از اهميت بيشتري برخوردار است. گرايش زنان به خريد كالاي ايراني موجب افزايش تقاضا براي توليد داخلي، كاهش ورود اجناس خارجي و در نتيجه عرصه توليد ملي شكوفا ميشود.
از سويي طي سالهاي اخير فرهنگ غلط تجمل گرايي و گرايش به مصرف كالاهاي لوكس خارجي در كشور رايج شده و زنان به عنوان ركن مهم خانواده ميتوانند كانون تغيير اين فرهنگ غلط قرار گيرند. با توجه به اينكه زنان نقش مؤثري در مديريت اقتصاد خانواده دارند، ميتوانند با مصرف بهينه و صحيح كالاهاي داخلي، قناعت و صرفهجويي را پيشه خود قرار داده و مانع از رواج تجملگرايي و مصرفگرايي شوند. اگر زنان كه معمولاً بيشترين نقش را در خريد لوازم مورد نياز زندگي در خانوادهها ايفا ميكنند، گرايش به كالاهاي داخلي داشته باشند، تقاضا براي توليد داخل افزايش و براي اجناس خارجي كاهش مييابد و در نتيجه عرصه توليد در كشور شكوفا ميشود.
زنان همچنين با فرهنگسازي و نهادينه كردن فرهنگ حمايت از توليد داخلي و پرهيز از اسراف ميتوانند در تحقق حمايت از توليدات داخلي گامي اساسي بردارند.
در واقع توليد ملي و بالابردن كيفيت توليد داخلي به صورت جهادي بر عهده مردان و حمايت از توليد داخلي در خانوادهها مسئوليت زنان است چراكه مادران در خانواده نقش فرهنگسازي را بر عهده دارند.
در واقع زنان با نهادينه كردن الگوي بهينه مصرف و استفاده از توليدات ملي مشاركت عملي خود را در همگرايي برنامههاي اقتصادي كشور و پيشبرد برنامههاي توسعه و چشم انداز نظام نشان ميدهند.
خريدن اجناس خارجي كلاس ندارد!
بدون شك زنان نقش تأثيرگذاري در اصلاح الگوي مصرف و حمايت از توليد داخلي دارند، چراكه آنها ميتوانند در خريد لوازم خانگي توليد داخلي را جايگزين كالاي خارجي كنند.
اجناس ايراني در برخي موارد كيفيتي مشابه با كالاي خارجي دارد اما چون خريد جنس خارجي در فرهنگ عمومي جا افتاده و نوعي كلاس محسوب ميشود، اكثر خانوادهها با صرف هزينه بيشتر كالاي خارجي را انتخاب ميكنند. خانوادههايي كه دخترانشان در آستانه ازدواج قرار دارند براي تهيه جهيزيه از دوست و فاميل پول قرض كرده يا زير بار وامهاي سنگين ميروند تا جهيزيهاي كاملاً خارجي تهيه كرده و به اعتقاد خود دخترشان را با آبرو راهي خانه بخت كنند. اينجاست كه نقش زنان در حمايت از توليد ملي آشكار ميشود؛ چراكه آنها به عنوان مديران خانه ميتوانند درها را به روي كالاي خارجي بسته و توليد داخلي را جايگزين كنند. ماجرا فقط به خريد لوازم خانگي خارجي محدود نميشود كار تا جايي پيش رفته كه پوشاك خارجي و حتي مواد غذايي بيگانه را به توليدات داخلي ترجيح ميدهيم و كافي است جنسي مارك خارجي داشته باشد تا سريع آن را انتخاب كنيم.
مادران با مصرف كالاي ايراني ميتوانند ذائقه خانواده را به سمت كالاي داخلي تغيير دهند و اين موضوع را در ميان فرزندان خود نيز فرهنگسازي كنند. كودكي كه از همان ابتدا مشاهده ميكند لوازم خانگي، البسه و مواد غذايي خارجي پشت سر هم روانه خانه ميشود، چگونه ميتواند در آينده كه خود تصميمگير ميشود كالاي ايراني را جايگزين كند؟
اگر خانوادهها بدانند در هنگام تصميمگيري و ترديد براي خريد كالاي ايراني و خارجي، توليد ملي را جايگزين كنند چرخه صنعت رونق يافته و چرخ كارخانههاي داخلي به جريان ميافتد، هيچ گاه محصول بيگانه را انتخاب نميكنند تا هيچ كارگري به دليل تعطيلي كارخانهاش بيكار و خانهنشين نشود.
البته توليدكنندگان داخلي نيز براي رونق گرفتن بازار فروششان و رقابت با محصولات خارجي بايد تلاش بيشتري كنند تا كيفيت توليدات را بالا برده و خدمات پس از فروش كالاي ايراني را كه در مقابل با محصولات خارجي بسيار ضعيف است گسترش دهند و در چنين شرايطي است كه كالاي داخلي جايگزين مناسبي براي محصولات خارجي ميشود.
انگشت اشاره به سوي كالاي ايراني يا خارجي ؟
سالهاست كه عادت كردهايم وقتي قرار است كالايي خريداري شود يا جهيزيهاي تهيه كنيم، انگشت انتخاب به سوي كالاي خارجي نشانه ميرود. حتي وقتي قرار است در تهيه كم اهميتترين وسايل انتخابي صورت گيرد، كالاي ايراني در اين انتخاب جايي ندارد و كالاي خارجي كه در برخي موارد از مشابه داخلي نيز بيكيفيتتر است، انتخاب ميشود. به گفته كارشناسان اقتصادي، اجتماعي و فعالان امور زنان، بايد فرهنگسازي در خانوادهها براي ارجح دانستن كالاي ايراني به كالاهاي خارجي مد نظرباشد.
به گفته حجتالاسلام سيدمحمدي، پژوهشگرحوزه دين و جامعه، رونق توليد ملي دو پيامد دارد؛ هم حمايت از توليد ملي استقلال، امنيت، عزت و اقتدار ايراني را در پي دارد و هم ايجاد اشتغال و كار را براي جوانان اين مرز و بوم به ارمغان ميآورد. پس از هر لحاظ كه به اين موضوع بنگريم به نفع كشور است كه از توليدات ملي با توجه به ارتقاي كيفيت حمايت كنيم.
وي ميگويد: توليد ملي جهادي است كه بار عمده آن بر دوش خانوادههاست. موضوع حمايت از توليد ملي و كار و سرمايه ايراني به اقداماتي نياز دارد كه همه آحاد جامعه اعم از خانوادهها و مسئولان با عرق ملي و مذهبي بايد انجام آن را وظيفه خود بدانند و همگي به سمتي بروند تا فرهنگ استفاده از كالاهاي وارداتي و خارجي در جامعه به ارجحيت كالاي ايراني و داخلي تغيير كند. به گونهاي كه خريد و استفاده از كالاي ايراني كه حاصل دسترنج جوانان ايراني است، ارزش محسوب شود.
وي با اشاره به اينكه خانوادهها به ويژه زنان، نقش كليدي در حمايت از توليد ملي دارند، ميگويد: وقتي قرار است كالايي خريداري يا جهيزيهاي تهيه شود، معمولاً انگشت انتخاب به سوي كالاي خارجي نشانه ميرود. چشم و همچشمي در اين زمينه نيز باعث شده است مصرف كالاهاي خارجي كه حتي در برخي موارد كيفيت آن از كالاي ايراني پايينتر است، روز به روز بيشتر شود و واردات محصولات افزايش يابد. به اين ترتيب مسئولان فرهنگي بايد نسبت به فرهنگسازي و نهادينه كردن فرهنگ مصرف كالاهاي داخلي در خانوادهها اقدام كنند. البته فرهنگسازي در اين زمينه بايد هوشمندانه باشد. بايد به خانوادهها اطلاعرساني شود كه حمايت آنها در زمينه خريد و استفاده كالاي ايراني به نفع اقتصاد كشور است و چرخ صنعت را به حركت مياندازد. وقتي چرخ صنعت به حركت افتاد و صنعت رونق گرفت به كارآفريني و اشتغال منجر ميشود و در اين صورت بيكاري جوانان از جامعه رخت بر ميبندد.
خانوادهها بايد توجيه شوند كه وقتي رويكرد جامعه به سوي مصرف كالاهاي خارجي حتي در كم اهميتترين موارد است، توليدات داخلي از عرصه رقابت جا ميمانند. كارخانهها يكي پس از ديگري تعطيل و كارگران اين كارخانهها به جمع بيكاران افزوده ميشوند. البته در برخي توليدات، مشابه داخلي نداريم و ناگزير به واردات آنها هستيم، در اين صورت بايد عزم توليد آنها را داشته باشيم، اما در مواردي كه كالاي مشابه داخلي داريم، حتي اگر كيفيت آن پايين است بايد نوع داخلي را مصرف كنيم تا به مرور زمان كيفيت آن نيز ارتقا يابد. در اين صورت توليدكننده داخلي با دلگرمي و پشت گرمي مصرفكنندگان به جاي نگراني براي فروش نرفتن محصولاتش، به ارتقاي كيفيت آنها ميانديشد. به اصطلاح اقتصاددانان حمايت از كالاهاي داخلي هزينه و فايده است، زيرا هم هزينهها را كاهش ميدهد و هم بر رونق كسب و كار در كشور منجر ميشود. نفع اين موضوع نيز متوجه خانوادههاست، زيرا به اشتغال و كارآفريني براي جوانان منجر ميشود. در اين صورت بيكاري كه عامل بسياري از آسيبهاي اجتماعي از جمله طلاق، اعتياد، سرقت و. . . است كاهش مييابد و جامعه پويا و بانشاط ميشود. علاوه بر اين حمايت از كالاهاي داخلي باعث استقلال، عزت و اقتدار كشور در عرصههاي جهاني ميشود.
وظيفه جهادي زنان ايراني
معصومه حاج حسيني استاد دانشگاه معتقد است: جايگزيني كالاي ايراني در خانوادهها، وظيفه جهادي زنان است اين موضوع موجب رونق اقتصادي كشور و برطرف شدن مشكل بيكاري جوانان ميشود.
به گفته وي توليد ملي و ارتقاي كيفيت توليد داخل جهادي بر عهده مردان است و حمايت از توليد داخلي در خانوادهها، مسئوليت زنان است. چراكه مادران در خانواده نقش فرهنگسازي را بر عهده دارند.
معصومه ظهيري عضو هيئت علمي گروه مطالعات زنان جامعهالمصطفي نيز معتقد است: زنان در زمان ناصرالدين شاه مصرف تنباكو را تحريم و موجي را در اين زمينه در كشور ايجاد كردند. اكنون نيز ميتوانند مصرف اجناس خارجي را تحريم و كالاي ايراني را جايگزين آنها كنند.
وي با اشاره به اينكه اقشار عمومي جامعه در تحقق حمايت از توليد ملي نقش مهمي دارند، ميگويد: بايد توجه داشت افزايش سرمايه ملي جز با توليد ملي و بالا بردن تلاش و كوشش محقق نميشود. بخشي از زنان جامعه توليدكننده و مولد هستند و در موضوع اشتغال و پرورش نيروي كار فعاليت ميكنند. همچنين مبارزه با بيكاري و پرورش نسلي توانمند يكي از وظايف مهم زنان است.
مينا مهرنوش عضو هيئت علمي دانشكده كارآفريني دانشگاه تهران نيز ميگويد: نقش زنان شاغل و روستايي در توليد ملي بسيار مهم است. چرا كه آنها با احساس تعهد و مسئوليت بيشتر، ميتوانند چرخه صنعت كشور را رونق دهند. در خاتمه بار ديگر بر نقش محوري زنان در شكلگيري رفتار مصرفي خانواده تأكيد ميشود، رفتاري كه موجب انتخاب كالاهاي مصرفي ميشود و تعيينكننده خريد اجناس و كالاها و حضور كالاهاي ايراني در خانه و آشپزخانه و سفره ايراني است. اين مادران خانواده هستند كه با مصرف كالاهاي داخلي از كار، سرمايه و توليد داخلي صيانت ميكنند يا با خريد اجناس خارجي، راه را براي وابستگي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به ديگران هموار ميكنند.
