روحانيت و مرجعيت شيعه نهادي برخاسته از متن مردم و تكيه زده بر مباني ديني است كه پاسداري از مرزهاي اعتقادي و نيز عزت مسلمين و سرزمينهاي اسلامي و دفاع از مظلومين را بر خود فرض ميداند. از اين رو در تاريخ سراسر پرماجراي روحانيت شيعه، درگيري با استبداد حاكمان و نيز تعديات بيگانگان و كفار جلوه ويژهاي دارد كه البته شامل عرصههاي فرهنگي، سياسي، اعتقادي، نظامي و اقتصادي در كنار نشر معارف ديني در بين تودههاي مردم است.
از اين حيث روحانيت شيعه پوياترين نهادي است كه با تكيه بر ظرفيتهاي ديني در جبهههاي متعدد و گستردهاي مبارزه ميكند. لذا شناخت اين نهاد ميتواند ما را در استفاده بهينه از ظرفيت بزرگ و مؤثر در پاسداري از مرزهاي سياسي و اعتقادي ياري كند. اين شناخت همچنين ميتواند موجب مستحكمتر شدن مؤلفههاي هويتساز در شكل دادن به شخصيت نسل جوان جامعه ما شود. اثري كه اكنون به همت مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران تقديم علاقهمندان بهويژه نسل جوان ايران اسلامي ميشود گام كوچكي در راستاي معرفي چهرهاي درخشان از سلسله جليله مرجعيت شيعه است.
شخصيتي كه پس از باليدن در مكتب تشيع در هنگامهاي كه استعمار قصد نابودي بينالنهرين و الحاق آن به هند بريتانيا را داشت به دليل دستاندازي به يك كشور اسلامي و طمع به سرزميني كه ناموس شيعه (عتبات عاليات) در آن قرار داشت به جهاد با دشمن سفاك برخاست و ضمن جهاد چهار سال اسارت در اردوگاههاي دشمن را نيز به جان خريد و تا مرز شهادت پيش رفت. سپس با آزادي از زندان انگليسيها و در دوره سياه ديكتاتوري رضاخاني به تقويت حوزه در كنار آيتاللهالعظمي حائري يزدي پرداخت تا ظرفيت مبارزه با استبداد و استعمار را بالا ببرد.
در عين حال به مقابله با كشف حجاب و سياست ضد فرهنگي پهلوي پرداخت. در سالهاي اشغال ايران توسط متفقين و خشكسالي آن سالها نماز باران خالصانه آيتالله خوانساري كه منجر به نزول باران رحمت الهي بر اين سرزمين شد، قدرت نهايي معنوياي بود كه جايگاه مرجعيت شيعه را به رخ اشغالگران و عوامل داخلي آنها كشيد. حضور مؤثر اين عالم بزرگ شيعه در مبارزات ملي شدن نفت در ايران نشان داد كه ذرهاي از استعمارستيزي اين عالم ديني بهرغم گذر زمان و چشيدن طعم اسارت در اردوگاه انگليسيها كاسته نشده است. آيتالله خوانساري شخصيت جامعي داشت. شجاعت، ديانت، علم، صداقت، وفاداري، استقامت و پايداري، عبادت و تقوا از وجوه شخصيتي ايشان بود.
