كشمكشهاي داخلي تركيه بعد از دستگيري52 مقام بلندپايه اين كشور به اتهام فساد بانكي، مناسبات دولت اردوغان با امريكا را هم دچار تنش كرد. نخست وزير تركيه ديروز بدون اشاره به كشور خاصي، به سفير امريكا هشدار داد كه «اگر در حد و حدود وظايف خود عمل نكند، اخراج خواهد شد.»
به گزارش «جوان»، روز گذشته رسانههاي تركيه از قول فرانسيس ريسپاردون سفير امريكا در آنكارا جملهاي نقل كردند كه ظاهراً خون اردوغان را به جوش آورده است. سفير امريكا روز هفدهم دسامبر، يعني يك روز بعد از دستگيري 52 مقام بلندپايه دولت اردوغان در يك ناهار كاري با شماري از ديپلماتهاي اروپايي گفته: «حالا ديگر ما شاهد سقوط يك امپراتوري خواهيم بود.» اشاره تلويحي سفير امريكا به خبر دستگيري سليمان اصلان، مدير عامل «هاك بانكيسي» ( بانك حق) تركيه است كه يكي از كليديترين چهرههاي دستگير شده در جريان اتهامات مربوط به فساد مالي مقامهاي بلندپايه دولت رجب طيب اردوغان به شمار ميرود.
نخست وزير تركيه در واكنش به اين سخنان سفير امريكا كه ديروز در مطبوعات تركيه بازتاب پيدا كرد، تهديد به اخراج او و برخي از سفراي ديگري كرد كه در تحريك دستگيريهاي اخير در تركيه نقش داشتهاند. به گزارش ورلد بولتن تركيه، اردوغان كه در ميان جمعي از شهروندان تركيه در شهر ساحلي سمسان در درياي سياه سخن ميگفت، خطاب به سفير امريكا تأكيد كرد: «ما هيچ تعهدي نداريم كه شما را در كشور خودمان نگه داريم. » وي گفت كه برخي عناصر خارجي در جريانات اخير تركيه دست دارند و هشدار داد: «متعاقباً با اين مورد قانوني برخورد خواهد شد. نگراني ما اين است كه قانون مناسب عمل كند و قضات بر اساس قانون عمل كنند. »
اردوغان گفت كه اين بازي كثيف را كه عليه دولت تركيه آغاز شده، از بين خواهد برد: «ما اين بازي را كه به همان شيوه شورشهاي ميدان قاضي انجام شده، از ميان خواهيم برداشت. اين يك بازي بينالمللي است. آنها هستند كه تبهكاران را در دولت ما گذاشتهاند.» اردوغان در ادامه بدون اشاره به شخص خاصي گفت: « برخي سفرا تحريكآميز عمل ميكنند. ما تعهدي نداريم كه آنها را در كشورمان نگه داريم. اگر سفراي ما در كشور شما چنين برخورد كرده بودند، قبل از اينكه شما آنها را اخراج كنيد، ما خودمان آنها را فرامي خوانديم. »
كودتاي درون جناحي عليه اردوغان
اين براي دومين روز متوالي است كه نخستوزير تركيه به اتهامات مربوط به فساد مالي 52 مقام بلندپايه دولتي در اين كشور (از جمله چهار فرزند وزير) واكنش نشان ميدهد. منابع خبري گزارش كردهاند كه ريسياردون سفير امريكا در آنكارا چند روز قبل از دستگيريهاي اخير، با كمال قليچداراوغلو رهبر مخالفان دولت تركيه ملاقات كرده و همين موضوع سبب شده كه دولت اردوغان، دست امريكاييها را در پشت اتهامات فساد مالي اخير عليه مقامهاي ارشد دولت خود در آستانه انتخابات 2014 ببيند. چيزي كه بيش از هر چيز ديگري دولت اردوغان را نسبت به اين رويداد مظنون كرده، ارتباط پيدا كردن فتح الله گولن ( فتح الله خندان) رهبر معنوي بخشي از مسلمانان تركيه است كه در تبعيد خودخوانده در امريكا به سر ميبرد.
گولن تا حدود يك سال قبل رهبر معنوي حزب عدالت و توسعه اردوغان نيز محسوب ميشد و جنبش او (موسوم به هزمت) لابي قدرتمندي داخل نهادهاي مختلف تركيه از جمله پليس اين كشور داشت. با اين حال، برخورد دولت اردوغان با مدارس زنجيرهاي اين جنبش در سال 2012، او را آرام آرام از دولت اردوغان جدا كرد. حالا حاميان حزب عدالت و توسعه تلويحاً ميگويند كه امريكا از اختلاف رو به تزايد دولت تركيه با گولن استفاده كرده و با بهرهگيري از لابي گستردهاي كه حاميان او در نهادهاي دولتي تركيه از جمله پليس دارند، سناريوي دستگيري 52 نفر از مقامهاي بلندپايه دولتي به اتهام فساد مالي را ترتيب دادهاند؛ موضوعي كه برخي منابع آن را «كودتاي درون جناحي عليه اردوغان» ناميدهاند.
به همين خاطر بود كه نخست وزير تركيه در اولين واكنش به دستگيري مقامهاي دولتي، 30 نفر از مقامهاي بلندپايه پليس تركيه را بركنار و مخالفان را به تلاش براي «ايجاد دولت در داخل دولت» متهم كرد. روزنامه يني شفق چاپ تركيه هم روز شنبه در مطلبي با عنوان «سفير امريكا، گورت را از كشور ما گم كن» نوشت: امريكا در پشت پرده عملياتي كه با محور «هاك بانكيسي» آغاز و باعث بروز تنش سياسي در تركيه شد، قرار دارد.
ارتباط با ايران؟
بخش مهمي از دستگيريهاي اخير در تركيه، مربوط به اتهامات كساني است كه گفته ميشود به دور زدن تحريمهاي ايران در تركيه كمك كردهاند. سليمان اصلان، مدير عامل «هاكبانكيسي» ( بانك حق) يكي از اين افراد است كه بر اساس گزارشها، كمك زيادي به مبادلات بانكي ايران در شرايط تحريم داشته است.
نكته مهم دستگيري سليمان اصلان و برخي ديگر ازمتهمان پرونده از جمله «عليرضا ضراب» تاجر تركيهاي ايراني، اين است كه آنها تقريباً در آستانه سفر ديويد كوهن معاون خزانهداري امريكا به تركيه دستگير شدهاند، كسي كه براي رايزني با مقامهاي تركيه براي تحكيم تحريم ايران در شرايط بعد از توافق ژنو به آنكارا سفر خواهد كرد. ديروز منابع امريكايي به يكي از اسناد منتشر شده ويكي ليكس از سفارت امريكا در آنكارا اشاره كردند كه به سال 2009 برميگردد. در اين سند، آمده كه ديويد كوهن معاون خزانهداري امريكا با نماينده «هاك بانكسي» ملاقات كرده و به او هشدار داده كه به مبادلات بانكي ايران كمك نكند. در اين ملاقات قليچدار اوغلو چهره اصلي مخالفان اردوغان و برخي ديگر از مخالفان دولت تركيه در سفارت آنكارا نيز حضور داشتهاند. مدتي بعد از اين ملاقات بود كه فشارها بر دولت اردوغان افزايش پيدا كرد و مطبوعات تركيه نوشتند كه 47 نماينده كنگره امريكا تحت فشار لابي اسرائيلي آيپك، طي نامهاي به دولت اردوغان، از كمك «هاك بانكيسي» تركيه به مبادلات مالي ايران به شدت انتقاد كردند. با اين حال، دولت اردوغان نه تنها به مبادلات بانكي با ايران پايان نداد، بلكه به واردات طلاي ايران نيز كمك كرد.
روزنامه يني شفق همچنين ابعاد ديگري از ملاقات اخير سفير امريكا در آنكارا با ديپلماتهاي اروپايي را هم فاش كرده و از قول او نوشته كه ما از تركيه خواستيم روابط هاك بانكيسي با ايران را قطع كند كه گوش ندادند. يني شفق با اشاره به پيشينه سفير امريكا در مداخله در امور داخلي تركيه از جمله موضوع واگذاري طرح تأمين سامانه دفاع موشكي تركيه از سوي چين، تظاهرات پارك گزي استانبول، پروندههاي موسوم به ارگنه كن و باليوز كه در آن شماري از سران ارتش تركيه به براندازي دولت آنكارا متهم شده بودند، نوشت: وي به زودي به وزارت خارجه تركيه احضار خواهد شد.
برخي مطبوعات تركيه كه در اتفاقات اخير مسيرخود را از دولت تركيه جدا كردهاند، از ديروز پيكان انتقادات را به سمت تهران نشانه گرفتهاند. تودي زمان تركيه در مطلبي با تيتر «سفير ايران مديريت هوشمندانه هاك بانك را تحسين كرد»، نقش ايران را نيز در حوادث اخير تركيه بازخواني كرد. به نوشته اين روزنامه، عليرضا بيگدلي، سفير ايران در تركيه در ۲۹ نوامبر در جمع خبرنگاران حاضر در سفارت ايران گفته بود: «مديريت خوب هاكبانكيسي، نقش مهمي در روابط خوب بين ايران و تركيه بازي ميكند و اين بانك از مسير مراودات خود با ايران، عوايد خوبي به دست ميآورد. هاكبانكيسي نمونهاي از همكاريهاي موفق با ايران در ميان نهادهاي اقتصادي تركيه است.»
