علاوه بر بازي «چوگان» كه بنا به اهمال مسئولان كشورمان به نام «جمهوري آذربايجان» در يونسكو ثبت ميشود، اكنون نيز خبرها حاكي از كليد خوردن ثبت جهاني سنت «قهوهخانه» به نام كشوري چون تركيه است. ايران در حالي بار ديگر از احقاق حقوق خود در راه ثبت جهاني مواريث مشترك منطقه باز ميماند كه پيشتر از سوي ايران پرونده «طب سنتي» به عنوان ميراث ناملموس كشورمان به يونسكو معرفي شده است؛ پروندهاي كه اگر يك سال ديرتر هم به يونسكو معرفي ميشد، از دستاندازي كشورهاي ديگر مصون بود و همچون مواريث معنوي چون «چوگان» و «سنت قهوهخانه» نميسوخت!
هشتمين اجلاس سالانه كميته ميراث ناملموس سازمان جهاني يونسكو كه از روز دوشنبه اين هفته آغاز شده و تا شنبه آينده ادامه خواهد داشت، بدون شك حاوي اخبار ناخوشايندي براي ميراث فرهنگي تمدن 7 هزار ساله ايران خواهد بود كه به تدريج و در طول هزارهها شاهد پرورش فرهنگها و آداب و سنن مختلف بوده است. جمهوري آذربايجان پرونده كاملاً ايراني «چوگان» را به يونسكو ارسال كرده است. اين كشور تازه استقلاليافته پرونده «چوگان» را با اهداف تجزيهطلبانهاي كه رؤياي موهومش است به يونسكو فرستاده و در درخواست خود ادعا كرده است كه رام كردن اسب در جمهوري آذربايجان از هزاران سال قبل رواج داشته است كه يكي از دلايل اصلي آن نيز تربيت اسبها براي بازي چوگان بوده است! در واقع به نظر ميرسد كه آذربايجانيها پيش از ارائه اين توضيح، گريزي به تاريخچه مطول ايرانيان زده باشند كه در تاريخ به عنوان اولين پرورش دهندگان اسب شناخته ميشوند!
ميراث معنوي «چوگان» در هشتمين اجلاس سالانه ميراث ناملموس يونسكو به نام آذربايجان ثبت خواهد شد، چراكه آذربايجانيها زودتر از مسئولان اسبق سازمان ميراث فرهنگي ضرورت چنين اقدامي را درك كردهاند و نيز در سال جاري اين اجلاس به ميزباني آذربايجان در باكو و نيز به رياست ابوالفضل قارايف، وزير فرهنگ و گردشگري جمهوري آذربايجان برگزار ميشود كه جاي نداشتن ايران در ميان 21 عضو كميته بين الدول جملگي مزيد بر اين علت خواهد بود، اما موضوع نگرانكننده ديگر، معرفي پرونده سنت «قهوهخانه» از سوي تركيه به يونسكو است كه در صورت تصويب اين پرونده، ايران به غير از مواريثي چون «چوگان»، «تار»، «موسيقي عاشقي» و «فرش آذربايجان» يكي ديگر از بازماندههاي ميراث معنوي و فرهنگي خود را از دست ميدهد، آن هم در شرايطي كه اگر قهوهخانه ميراث معنوي خاص ايران نباشد اما بدون شك ميراث مشترك منطقه است كه از دل آن ادبيات و هنرهاي قهوهخانهاي اعم از تعزيه، شاهنامهخواني، نقالي و نقاشي قهوهخانهاي بيرون آمده است، هر چند جاي اميدواري است كه هنر نقالي پيش تر در ششمين اجلاس ميراث ناملموس يونسكو به نام ايران ثبت جهاني شده است.
سنت «قهوهخانه» در حالي به نام تركيه ثبت ميشود كه پيشينه نخستين قهوهخانهها در ايران به دوره صفويان و به احتمال زياد به زمان سلطنت شاه طهماسب (930- 984ق) در شهر قزوين باز ميگردد و در زمان آقامحمدخان قاجار در شهر تهران كه جمعيتي حدود 250 هزار نفر داشته، تعداد قهوهخانهها به 4 هزار و 300 تا 4 هزار و 500 باب ميرسيده كه اين خود نشان از رونق و اهميت قهوهخانه در جامعه آن روزگار داشته است، اگرچه بايد به جايگاه مهم و عميق قهوهخانهها در فرهنگ تركيه نيز اعتراف كرد اما هنوز كارشناسان درباره تقدم و تأخر شكلگيري قهوهخانهها در فرهنگ دو كشور اظهارنظري نكردهاند.
