توافقنامه ژنو را منصفانه نقد كنيم

هنوز ساعتي از اعلام خبر فوري امضاي توافقنامه ميان جمهوري اسلامي ايران و اعضاي 1+5 نگذشته بود كه سيل تحليل‌هاي منفي و مثبت فضاي رسانه‌اي را در برگرفت و حتي بابت آن توافقي كه هنوز متني از آن منتشر نشده بود، تبريك‌ها گفته شد از سويي و اعتراضاتي بيان شد از سويي ديگر. اين يعني كه خيلي‌ها براي موافقت و مخالفت با توافقنامه ژنو نيازي به خوانش متن امضا شده نداشتند؛ برخي از قبل برنامه‌شان مشخص بود كه صرف نظر از محتواي توافقنامه، با آن موافقت خواهند كرد؛ آن هم موافقتي در سطح شور و شعف ناشي از يك فتح‌الفتوح. برخي ديگر هم از قبل برنامه‌شان معلوم بود كه صرف نظر از محتواي توافقنامه، با آن مخالفت خواهند كرد؛ آن هم مخالفتي در سطح اعتراض به امضاي تركمنچاي و بر باد رفتن كل كشور! واقعيت اما آن است كه اگر قرار بر رعايت انصاف و اعتدال باشد، نبايد آنقدر ذوق زده بود كه آب از دهان مبارك زمين بچكد و سيل راه بيفتد! نه ناله و فغان سر دهيم كه همه چيز بر باد رفت و كشور را فروختند و. . . نه از حب زياد دولت، احساس فتح مكه و خيبر به ما دست دهد؛ نه بياييم از بغض دولت قصه تركمنچاي بنويسيم و روضه بخوانيم! يك توافقنامه را نمي‌توان تا اين حد صفر و يكي بررسي كرد و نتيجه مطلق سياه يا مطلق سفيد از آن استخراج نمود. براي بررسي توافقنامه‌اي اينگونه حساس، نمي‌توان همين قدر زود به نتيجه رسيد و شعار فتح‌الفتوح يا بر باد رفتن كشور سر داد.

    بررسي توافقنامه از سر حب و بغض دولت!
آنچه اين روزها از سوي رسانه‌هاي اصلاح‌طلب و نيز صدا و سيما و رئيس‌جمهور و اعضاي دولت منتشر مي‌شود، نشان از فتح‌الفتوح عظيمي دارد كه بايد براي آن تبريك گفت و جشن گرفت؛ حال از اوج حقارت آن روزنامه اصلاح‌طلب بگذريم كه تيترش «دستان بن بست‌شكن ظريف- كري» بود! اين ذوق‌زدگي از توافقي كه بعضاً نكات مبهي را هم در بر دارد يا آنكه امتياز زيادي را نصيب غربي‌ها مي‌كند، نمي‌تواند در چارچوب منافع ملي جاي بگيرد؛ حال اگر غرض بهره‌برداري سياسي و جناحي از توافق و بيان اين است كه «ما توانستيم و دولت قبلي نتوانست» كه بحث ديگري است!
واقع اما آن است كه جشن و تبريك و بزرگنمايي امضاي يك توافقنامه در سطح يك پيروزي بزرگ سود چنداني عايد دولتمردان و كل كشور نخواهد كرد و از قبل هم بارها دلسوزان نظام به رئيس و اعضاي دولت يازدهم يادآور شده بودند كه گره زدن همه مشكلات كشور به مذاكرات هسته‌اي و رابطه با امريكا به مصلحت نيست. اصل قضيه آن است كه استحكام دروني نظام تقويت شود؛ وابستگي‌مان به نفت كاهش يابد و بتوانيم خيلي بيشتر از قبل روي پاي خودمان بايستيم تا اين تحريم‌هاي غيرمنصفانه و ناعادلانه نتواند ما را تحت فشار قرار دهد. اين جشن و سروري كه اينك به راه افتاده، گرچه شايد از بعد تأمين منافع جناحي اصلاح‌طلبان و ارضاي ضعف ديرينه‌شان از نداشتن رابطه با امريكا براي آنها سودآور باشد، اما آنچنان سطح توقع و مطالبات مردم را بالا خواهد برد كه بعيد است دولت 51 درصدي يازدهم در پايان اين شش ماه مورد توافق بتواند آنها را پاسخگو باشد. تأسف آنكه اين خط مشي تنها از سوي رسانه‌هاي اصلاح‌طلب دنبال نشده و در اين زمينه رئيس‌جمهور و اعضاي دولت و صداوسيما نيز پيشتاز هستند!
مي‌توان دريافت كه غربي‌ها از اين همه شعف چه برداشتي خواهند كرد و تأثير تحريم‌هاي خود را تا چه اندازه بالا ارزشيابي خواهند نمود كه ملغي شدن درصدي از آن تحريم‌ها، اينگونه جشن و شادي و تبريك به همراه داشته باشد!
از سويي ديگر، هنوز متن توافقنامه منتشر نشده، برخي آنچنان ناله و شيون به راه انداخته‌اند كه كشور را فروختند و همه چيز بر باد رفت و. . . اين شيون‌هاي مطلق هم در چارچوب تأمين منافع جناحي و سازشكار جلوه دادن رقيب سياسي شايد قابل درك باشد، اما وقتي پاي منافع ملي در ميان است، آيا جاي آن نيست كه جدل‌هاي سياست‌زده جناحي را به فراموشي بسپاريم؟ ايجاد نااميدي در ميان مردم و تفسير توافقنامه ژنو به گونه‌اي كه هيئت ديپلماتيك جمهوري اسلامي ايران تلويحاً خائن و وطن فروش دانسته شود، نه به مصلحت نظام است و نه مورد تأييد رهبري.
 
  نتايج مذاكرات ژنو، نه «خوشحالي» دارد و نه «گريه»
كارشناساني هم بر اين امر تأكيد كردند كه بايد واقع‌بينانه مذاكرات را دنبال كرد؛ نه بر آن بدبينانه اشك ريخت؛ نه خوشبينانه ذوق‌زده شد! دكتر احمد جانسيز كارشناس سياست بين‌الملل در گفت‌وگو با فارس درباره توافق جمهوري اسلامي ايران با كشورهاي 1+5 مي‌گويد: به فكر آينده باشيم، شش ماه زود مي‌گذرد، ايران مي‌تواند دستاوردهاي خود در ژنو را حفظ كند و ضايعات را با جايگزين‌هاي مناسب جبران نمايد.
وي با اشاره به رويكرد جديد سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران، تأكيد نمود: به ديپلماسي فعال، عقلاني و خونسرد در سياست بين‌الملل نياز داريم. ايران نبايد در معادلات و تحولات اصلي جهان سياست نيمكت نشين باشد و به يك بازيگر بي‌تاثير تبديل شود.
اين استاد علوم سياسي دانشگاه گيلان يادآور شد: ايران تا اينجاي كار خوب ظاهر شد؛ ولي هنوز آغاز كار است و براي موفقيت بيشتر در آينده، تجربه‌هاي فرآيند مذاكرات ژنو بايد آسيب شناسي شود. بنابراين، اكنون به خاطر نتايج مذاكرات ژنو، نه بايد جشن گرفت و نه بايد گريست.