محمدرضا هاديلو | شايد به جرئت بتوان گفت كه در حال حاضر و با وجود ماهواره و اينترنت و رسانههاي سمعي و بصري پيشرفته، يكي از بزرگترين دغدغههاي كشور، تلاش براي ساختن و حفظ جامعهاي اسلامي در مقابل الگوهاي تحميلي غربي باشد. كارشناسان معتقدند براي اجراي سبك زندگي اسلامي بايد به كاركردهاي اصلي خانوادهها و فرهنگهاي بومي توجه ويژهاي داشت و خانوادهها نيز بايد فرزندانشان را براي يك زندگي اجتماعي آن هم از نوع اسلامي و دينياش آماده كنند. اگر از سبكهاي مختلف زندگي سخن به ميان ميآيد، هرگز منظور اين نيست كه آداب و آئين و رسوم اقوام به فراموشي سپرده شود، بلكه در ايران يك اشتراك نظر وجود دارد و آن هم دين مردم است كه توانسته اتحاد، انسجام و همفكري آنها را به همراه داشته باشد.
در سبك زندگي اسلامي مجموعهاي از آداب وجود دارد و براي اجراي اين نوع از زندگي به عوامل متعددي نياز است كه فرهنگهاي بومي هر منطقه ميتواند عاملي در اجراي آن باشد. فرهنگهاي بومي جزئي از زندگي محسوب ميشوند و تأثير قابل توجهي نيز در سبك زندگي دارند.
در مقابل سبك زندگي اسلامي، سبك زندگي غربي وجود دارد كه امروزه به شدت در جهت ترويج آن تلاش و تبليغات زيادي ميشود. خوب است بدانيم غرب به انسان به عنوان يك عنصر مادي نگاه ميكند و دنيا را بر اساس معيارهاي مادي به جهان اول، دوم و سوم تقسيم بندي ميكند.
آنچه فرق اين دو نوع سبك از زندگي است، نوع نگرش آنها به انسان است. غربيها در ساختن جامعه نيز برمبناي اقتصادي عمل ميكنند، حتي در حوزه فرهنگ و اجتماع مباني مادي و ماترياليسم را در نظر دارند و اوج كمال انسان و جامعه را انسان و جامعه غربي ميدانند، جامعهاي كه همه چيز را مادي نگاه كرده و انسان را نيز موجودي در مسير پرورش ماديات تعريف ميكند. اما در اسلام جنبههاي مادي در نازلترين وجه موضوعيت قرار گرفتهاند و آنچه اصل و معيار ميباشد، انسان و كمال و سعادت اوست.
نقش حاكمان در ايجاد سبكها
اين يك حقيقت است كه در دنياي كنوني، حاكمان سعي دارند تغييراتي كه در اجتماع به وجود ميآيد بر اساس تفكرات آنها باشد و مسائلي همچون اشتغال، ازدواج، تولد فرزندان و نحوه مراودات كه در سبك زندگي تأثير زيادي دارند، بيش از پيش مد نظر آنهاست. فاطمه آليا، عضو كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي در اين مورد ميگويد: غربيها به دنبال كسب منافع اقتصادي هستند و سعي دارند اين منافع را به صورت تغيير تدريجي فرهنگها به دست بياورند. سلطهگران درصددند تا مهارتهاي مورد نظر خود را در زندگي كشورهاي ديگر رواج دهند و با توجه به اينكه نيروي كار زنان ارزانتر است آنها اين قشر را به كار در اجتماع تشويق كردند تا از اين راه به منافع اقتصادي خود دست يابند. وي ادامه ميدهد: در ديدگاه اسلامي تكاليفي براي خانوادهها وجود دارد و در همان ابتدا خانوادهها بايد فرزندانشان را به مرور براي زندگي در آينده آماده كنند. در اين راه پدران ميتوانند پسران خود را براي زندگي زناشويي آينده آماده كنند و مادران دختران خود را براي اينكه مادران و همسران موفقي بشوند آماده كنند و تأثير فراواني بر زندگي آينده فرزندانشان خواهند داشت. آليا با اشاره به وظايف زن و مرد در جامعه ميگويد: در زندگي اسلامي مردان تكاليف مربوط به خود را دارند و زنان نيز وظايف مشخصي دارند و در صورتي كه آموزشهاي مستقيم و غيرمستقيم به صورت صحيح انجام گيرد زندگي خانوارها آينده خوبي خواهد داشت. به طور نمونه حضرت خديجه (س) فعاليت اقتصادي موفقي داشتند و پيامبر اسلام (ص) براي ايشان كار ميكردند. اين موضوعات به اين دليل است كه علاوه بر وظايف تخصصي مردان و زنان، خانمها ميتوانند در صورت علاقه در كارهاي غير مرتبط با مسئوليتشان شركت كنند. به طوري كه درست است كه مسائل اقتصادي خانوار مربوط به مرد است اما خانمها نيز ميتوانند در بيرون از خانه كار كنند و بالعكس مردان نيز در امور خانهداري ميتوانند به خانوادههاي خود كمك كنند.
توفان سهمگين تهاجم
كافي است كمي به گذشته بازگرديم و نحوه زندگي پدران و پدربزرگها را مرور و آنها را با زندگيهاي امروزي مقايسه كنيم. به راستي چه چيزي توانسته تا اين حد در كمترين زمان، زندگيها را دستخوش تغييرات كند؟ گويي توفاني آمده و همه چيز را زير و رو كرده، از شكل و ظاهر ساختمانها گرفته تا نوع غذاها و نحوه تعاملات اجتماعي و صورت انسانها! سبك زندگي حتي روي معماري ساختمانها نيز تأثير گذاشته به طوري كه در خانههاي قديمي اندروني و بيروني وجود داشت و در مواقعي كه مهمان نامحرم به خانه وارد ميشد خانمها ميتوانستند از اين محيط استفاده كنند، اما متأسفانه واحدهاي آپارتماني جديد متأثر از سبك غربي بنا و موضوعاتي در آنها لحاظ شده كه حداقل با فرهنگ ايراني ـ اسلامي سازگاري ندارد، اما چه ميشود كه ديگر خانهاي با آن معماريهاي ويژه و آرامشبخش وجود ندارد و اگر هم باشد، با نام «كلنگي» در ليست تخريبيها قرار گرفته است. حال بايد كمي روي اين حرف صاحبنظران تأمل كرد كه هشدار دادهاند: بزرگترين مشكل كشور كه بسيار هم خطرناك است و هر روز نيز حادثه ميآفريند، بهرهگيري از الگوي غربي براي ساختن جامعه اسلامي است. مشكل اينجاست كه تغييرات فرهنگي در طول دهههاي مختلف به وجود آمدهاند و اين موضوع مبارزه با آن را با دشواري پيش ميبرد.
سبكي از نوع فساد
وقتي رهبر معظم انقلاب تأكيد دارند كه بايد فساد از جامعه پاك شود، دست روي نقطه حساسي گذاشتهاند، زيرا رواج فساد از هر مدلش در هر جامعهاي بر روابط سالم آن اثرگذار است. زماني كه مردم سبك زندگي اصيل و ديني خود را به فراموشي ميسپارند، به ناچار وارد يك زندگي مادي از نوع غربي آن ميشوند كه در تعريفش، «هدف، وسيله را توجيه ميكند»، پس براي پولدار شدن از هيچ تلاشي دريغ نميكنند و هر رابطه و تعامل و دادوستدي را به جان ميخرند.
