مدتي است كه شــوخــيهـاي غيراخلاقي، كنايههاي ركيك و كارهاي خلاف عرف و شرع، پاي ثابت برخي از نمايشهايي شده است كه در سالنهاي تئاتر حرفهاي روي صحنه ميروند؛ شوخيها و حركاتي كه زنندگي و قبحشكنيشان به اندازهاي است كه اگر يك دهم اين اتفاقات در سينما يا تلويزيون صورت ميگرفت، قطعاً منجر به موجي از اعتراضات مردمي ميشد.
به گزارش «جوان»، ماجراي ورود شوخيهاي ركيك و حركات قبحشكنانه به بازار تئاتر ميتواند اجراي از نمايش «دروغ چرا» دانست كه در سالهاي پاياني دهه 70 و سالهاي ابتدايي دهه 80 در يكي از سينماهاي متروكه تهران به اجرا ميرفت و پس از آن سيدياش دست به دست ميان مردم گشت. ماجرا اما به همانجا ختم نشد، قهوهخانه زري خانم، زندگي شيشهاي و ازدواج در قهوهخانه ديگر آثار همان كارگردان بودند و با چاشني شوخيهاي جنسي به صحنه سالنهاي سينمايي متروك رفتند و از قضا با استقبال مخاطبان هم روبهرو شدند اما همه اين اتقاقات در تئاتر آزاد رخ ميداد؛ جايي كه هنرمندان غيرحرفهاي و آماتور براي چند ساعت و به دور از هر گونه سياست و ادعاي حرفهاي صرفاً براي خندان مردم اجراهايي تا حدودي خارج از قواعد شرعي و عرفي داشتند اما اين پايان داستان نبود و نيست.
شوخيهاي ركيك كم كم از طريق تئاتر به اصطلاح آزاد به بدنه هنر نمايش تزريق شد. اين بار در اجراي سالنهاي حرفهاي تئاتر شوخيهاي غيراخلاقي به متن نمايشنامهنامه نويسان ايراني يا بعضاً در ترجمه متون نمايشنامههاي خارجي تزريق شد و به روي صحنه رفت.
نگاه اجمالي به آثاري كه در سالهاي اخير به صحنه رفته است نشان ميدهد برخي از نمايشها مانند «آوازه خوان طاس»، «خداي كشتار» و در جديترين نمونه آن نمايش «شايعات» چنان با شوخيهاي ركيك و مسائل غيرشرعي عجين شده بودند كه به هيچ عنوان نميشد وجود اين شوخيها را در اين نمايشها اتفاقي تلقي كرد. پرسشي كه در اين ميان به ذهن هر مخاطبي ميرسد، اين است كه چطور چنين شوخيهاي ركيكي در نمايشي كه در كشور ما به صحنه رفته است، شنيده ميشود؟ محمدرضا الوند، مسئول دايره ارزشيابي و صدور پروانه نمايش مركز هنرهاي نمايشي در گفتوگو با «جوان» در اينباره ميگويد: «هر نمايشي براي دريافت مجوز يك بار اجرايي را به شوراي نظارت ارائه ميدهد و اين اجرا در بيشتر موارد، عاري از شوخيهاي غيراخلاقي و مسائل غيرشرعي است چون در غير اين صورت كارشناسان صدور مجوز، به نمايش مجوز ارائه نميكنند. اين اتفاقات نامناسب و مسائل غيراخلاقي كه در برخي از نمايشها رخ ميدهد به دليل سوءمديريت كارگردان و سوء رفتار بازيگران از عملكرد حرفهاي در تئاتر است. عملكرد حرفهاي تئاتر بر اين اساس است كه كارگردان، نمايشي را كه بر اساس ضوابط مجوز گرفته است، اجرا برود و هر كاري خارج از اينكه باعث خدشهدار شدن اخلاق و عفت عمومي ميشود، مورد تأييد ما نيست در غير اين صورت اگر از طريق دايره گزارشهاي نامحسوس از اين مسائل اطلاع حاصل كنيم، سريعاً وارد عمل ميشويم، ابتدا تذكر ميدهيم و از اين افراد تعهدنامه ميگيريم و اگر بار ديگر اين مسائل تكرار شود، مجوز نمايش را لغو ميكنيم.»
صحبتهاي الوند در حالي است كه برخي از اجراها كه سرشار از شوخيهاي ركيك و غيراخلاقي هستند، روزهاي اجرا را بدون مشكل ميگذرانند.
الوند در پاسخ به اينكه نظارت بر اجراهاي مغاير با نسخه بازبيني شده به چه صورت است، ادامه ميدهد: «پيش از اينها ما در حوزه ارزشيابي و نظارت، مكانيسم بررسي نامحسوس نداشتيم و تنها پس از خواندن متن و تصويب آن، كار بازبيني ميشد اما الان سالنهاي نمايش ما با افزايش چند برابري روبهرو شده است اما واحد نظارت ارزشيابي به اندازه سالهاي قبلي باقيمانده است و در نتيجه ما مجبور شديم كه بازرسي مجدد و حضور دوباره در اجراها را در شوراي ارزشيابي و نظارت ايجاد كنينم تا بر اين اساس نيروها و كارشناساني كه براي گروهها شناخته شده نيستند بليت بخرند و به تماشاي اجراهاي بنشينند و اگر مسئلهاي را متناقض با قواعد ديدند به اطلاع ما برسانند.»
وي با اشاره به اينكه نسخه بازبيني، كامل نيست، تأكيد ميكند: «به باور من حتي اگر يك جلسه بازبيني مورد تأييد هم ضبط شود، باز هم كامل نيست چون نمايش بدون لباس و اكسسوار و نورپردازي اجرا ميشود و قابل استناد نيست. ما گفتيم كه اين امكانات را در اختيار شوراي نظارت بگذاريد تا اجراي روز اول را با نور و اكسسوار لباس ضبط كنيم و معيار ارائه مجوز قرار دهيم. در اين ميان اگر كسي اجراي مغاير با اين مقياس به صحنه ببرد، برخورد كنيم اما اين اتفاق نيفتاد.» با اين تفاسير اما اين روزها اجراي به صحنه يكي از معروفترين سالنهاي تئاتر تهران رفته كه قسمت گستردهاي از آن آوازه خواني يك زن است.
الوند با اشاره به كمبود امكانات در واحد نظارت اظهار ميكند: «كارشناسان واحد نظارت كه به ضوابط آگاهي دارند در طول اجرا، كار بازبيني ميكنند اما اگر اين مسئله هميشگي نيست به دليل كمبود امكانات و كوچك بودن واحد نظارت است چون واحد با وجود گسترش فعاليتش بايد بسيار بزرگتر از اينكه هست، باشد و ادارهاي مجزا با نيروهايي بيشتر به نظارت بپردازد.»
وي با اشاره به تخلف برخي از گروهها و بروز شوخيهاي غيراخلاقي نمايشهاي ميافزايد: متأسفانه رفتارهاي حرفهاي از برخي از گروهها حذف شده است، خود گروههاي اين عدم اطمينان را در ما ايجاد كردهاند، وقتي ما طبق يك قرارداد اخلاقي به كاري مجوز ميدهيم، گروه مسئول است كه قانوناً و اخلاقاً همان كار مجوز گرفته را به صحنه ببرد اما زماني كه اين مسئله رعايت نميشود به معني پيروي نكردن از اصل اخلاق و اعتمادسازي متقابل است و هر نهادي اين بيقانوني را ببيند، اعتراض ميكند.
وي با اشاره به اينكه مردم با مشاهده موارد غيراخلاقي در اجراها مراتب را به رئيس سالنهاي تئاتر اعلام كنند، تصريح كرد: «تماشاگراني كه چنين مسائلي را مشاهده ميكنند، ميتوانند با مراجعه به مدير تماشاخانه به وجود موارد غيراخلاقي در اجراها اعتراض كنند و مدير تماشاخانه مسئول است كه رأساً اقدام كند چون در بند اول مجوزهاي نمايش آمده است كه مسئوليت هرگونه تغيير مغاير با اجراي ارائه شده در نزد شوراي ارزشيابي براي صدور پروانه بر عهده مدير تماشاخانه و كارگردان است.
با توجه به اظهارات مسئول دايره ارزشيابي و صدور پروانه نمايش مركز هنرهاي نمايشي، اما باز هم اجراهايي بر صحنه سالنهاي تئاتر شهر ديده ميشوند كه با وجود شوخيهاي غيراخلاقي و كنايههاي نامناسب روزهاي اجراي خود را بدون وقفه ميگذرانند و با بيپروايي خود، فضاي خانوادگي سالنهاي تئاتر را به خطر انداختهاند و وجود چنين مسائلي اين تصور را به وجود ميآورد كه انگار حساسيتهايي كه در خصوص توليدات حوزه سينما و نشر وجود دارد، در آثار عرصه هنرهاي نماشي به چشم نميخورد.
فقط خفه شو...
