اگرچه جرج بوش رئيسجمهور پيشين امريكا در سخناني ورود سرمايهها به بازار وام امريكا و ايجاد سرمايه اضافي براي دادن وام بيشتر با سود پايين بدون در نظر گرفتن ريسك را عامل بحران اقتصادي اين كشور معرفي كرد، اين در حالي است كه بسياري از تحليلگران تركيدن حباب مسكن امريكا را نقطه آغازين بحران امريكا و سپس بحران اقتصادي دنيا معرفي ميكنند.
به دنبال ماجراي 11 سپتامبر، بازار امريكا مستعد ركود اقتصادي شد. دولت امريكا كه از ركود اقتصادي بيم داشت نرخ بهره را از 6 درصد به يك درصد كاهش داد. زماني كه نرخ بهره وامها كم شد، تقاضا براي دريافت وام افزايش يافت. به طور مشخص در امريكا تقاضا براي وام خريد مسكن كه بعضاً تا حدود 95 درصد قيمت خانه را شامل ميشود افزايش يافت و اين اقدام باعث افزايش قيمت مسكن شد.
همگام با افزايش وام اعطايي بانكها و رشد قيمت مسكن، ساخت خانههاي جديد نيز رونق گرفت.
ساخت مسكن در امريكا تا جايي ادامه يافت كه در حدود سال 2006 تعداد خانههاي موجود از ميزان مورد نياز نيز بيشتر شد.
كاهش قيمت در اصل گريبان بانكها را گرفت
طبيعي است كه اين امر پس از مدتي سبب كاهش قيمت مسكن بشود. افرادي كه در چند سال اخير خانه را به كمك وام و با قيمت بالا خريده بودند و شاهد كاهش قيمت خانه خريداري شده بودند، از پرداخت اقساط خانه سر باز زدند تا بانك خانه را تصرف كند.
بانكها كه براي تعداد بيشماري خانه وام داده بودند خانههايي را مصادره ميكردند كه با افت قيمت نسبت به سالهاي قبل مواجه شده بودند به عبارت ديگر اگر بانكها حتي خانهها را ميفروختند پول اوليهاي كه وام داده بودند باز نميگشت. علاوه براين، در شرايطي كه هر روز قيمتها كاهش مييابد كسي هم حاضر به خريد خانهها نيست لذا ديگر نقد شونده هم نيستند.
زماني كه اين وامها را در تعداد بيشمارش ضرب كنيم مبلغ هنگفتي كسري بانكها به و جود ميآيد و به اين ترتيب به ناگهان موجودي بانكها به ميزان زيادي كاهش يافت.
اين نقطه سرآغاز بحران بود كه با توجه به پيوستگي حوزههاي اقتصادي در داخل و خارج از امريكا بر ساير حوزهها نيز تأثير گذاشته است.
مقدمه فوق اگرچه كمي طولاني شد اما يادآوري تاريخ و تجربيات ساير كشورها بيشك ما را در انجام ندادن مجدد اشتباهات كمك شاياني ميكند.
طرح آزادسازي تسهيلات خريد مسكن كه از سويسكانداران حوزه راهو شهرسازي در كشور دنبال ميشود اگرچه به ظاهر طرحي شيرين به نظر ميرسد اما در باطن امكان دارد در آينده فاجعهاي را براي اقتصاد به همراه آورد.
كاهش قيمت پس از رفع بيماري هلندي
همانطور كه ميدانيم در جريان ابتلاي اقتصاد كشورها به بيماري هلندي حوزه مسكن و مستغلات به دليل آنكه وارداتپذير نيست به شدت با رشد قيمت همراه ميشود.
لازم به ذكر است كه قيمتهاي كنوني زمين و مسكن در كشور تحت تأثير بيماري هلندي با رشد قيمت همراه شده، حال اگر بانكها در چنين شرايط قيمتي پا به عرصه ارائه تسهيلات بگذارند احتمال دارد پس از فروكش كردن عوارض بيماري هلندي در اقتصاد ايران قيمت مسكن با كاهش همراه شود.
با توجه به آنكه تسهيلات مسكن مدتدار هستند، پس بيشك تغيير قيمت مسكن ميتواند در انگيزه وام گيرندگان در باز پرداخت تسهيلات مسكن اثرگذار باشد. اين امر در صورت تحقق، تداعيكننده تجربه امريكا در حوزه ارائه تسهيلات باز به متقاضيان مسكن است. بدين ترتيب باتوجه به آنكه اقتصاد ايران از ثبات چنداني برخوردار نيست و مشخص نيست قيمت مسكن در سالهاي آتي چه مسيري را دنبال كند، بهتر است شوراي پول و اعتبار در رابطه با آزادسازي تسهيلات مسكن كمي بيشتر تامل كند زيرا امكان دارد تسهيلات اعطايي هيچگاه تا آخرين قسط بانكي وصول نشوند.
