زينب شكوهي طرقي| تماس تلفنيام با شيراز تازه تمام شده بود. من از گرماي هواي مردادماه تهران گلايه ميكردم و در مقابل دوستم از خنكي هواي شهرستان ميگفت و كلي پز ميداد كه ما اينجا نه تنها كولر روشن نميكنيم بلكه شبها اگر پتو رويمان نيندازيم مطمئناً يخ ميزنيم! من كجا بودم و او كجا...
بعد از مدتها تصميم گرفتم حالا كه مسيرم به حوالي آرياشهر افتاده بود سري به يكي از دوستانم بزنم. به محض رسيدن صحبتمان گل كرد. احساس ولايت و آب و خاكي دوستي دوستم اينطور عمل ميكند كه هميشه به خاطر دفاع در مقابل من شيرازي از داشتههاي روستايشان بگويد. من كه با تماس تلفنيام لحظه شماري ميكردم براي يك مسافرت آخر هفته پيشنهاد اين سفر را به دوستم دادم و او در مقابل براي اينكه به قول خودش از يك شيرازي چيزي كم نياورد پيش دستي كرد و گفت: نه، من بزرگترم اول شما بيا و «مصر» ما را ببين بعد ما ميآييم شيراز. مطئمنم كه اگر يكبار در شهريورماه سفر به روستاي ما را تجربه كني محال است اين نقطه از ايران را با هيچ جاي ديگري عوض كني. شبهاي «مصر» ما صاف و آرام است آنقدر صاف كه انگار ستارهها درست روبهروي چشمانت در نزديكترين فاصله قرار گرفتهاند. بيابانهاي «مصر» ما آنقدر بكر است كه اين روزها مقصد گردشگري بسياري از توريستهايي شده است كه تا همين سال قبل براي بيابان گردي راهي صحراي آفريقا يا كشور مصر ميشدند.
مصر؟! بعدها از توضيحات خودش متوجه شدم كه روستاي مصر در ۵۵ كيلومتري شهرستان خور در حومه استان اصفهان قرار گرفته و حقيقتاً يكي از منحصربهفردترين گزينههاي گردشگري طبيعت ايران به شمار ميرود.
ايران كه پر است از مقصدهاي گردشگري بكر، تابستان هم كه با روزهاي پرتعطيل و آخر هفتهاش برقرار است، خدا را شكر هم كه ما ايرانيها با قناعتي كه داريم هميشه ميتوانيم با كمترينهزينهها بهترينسفرها را رقم بزنيم پس تصميم گرفتيم در فرصت يك صفحهاي اين هفته مهارتهاي ساختن يك مسافرت فوقالعاده را مرور كنيم.
چطور زمينهساز يك سفر فوقالعاده باشيم؟
مريم دهقان، كارشناس گردشگريمهمترين اصل در برنامهريزي و زمانبندي سفر اين است كه شرايط همه اعضاي خانواده را درنظر بگيريد. اين روزها كه اغلب زنان در كنار همسرشان شاغل هستند و مدرسه و دانشگاه بچهها هم به ساير محدوديتها در اين زمينه اضافه شده برنامهريزي براي يك سفر كمي سخت به نظر ميرسد. بهترين راهحل اين است كه در ميان روزهاي تابستاني تقويم دنبال بهانهاي مثل تعطيلي دو روزه يا آخر هفتهاي بگرديد. با چنين تعطيليهايي هم كارمندها ميتوانند چند روز زودتر مرخصي بگيرند و هم اينكه از دغدغه درس و دانشگاه بچهها خبري نيست. با اين برنامهريزي زماني، شما كمك ميكنيد كه هيچ كدام از اعضاي خانواده با نگراني روزهاي سفر را سپري نكنند.
براي يك برنامهريزي مناسب بهتر است كاغذ و قلم دست بگيريد و از نخستين بخش سفر همه چيز را پيشبيني و يادداشت كنيد.
اولين قدم: به اين فكر كنيد كه دوست داريد كجا برويد؟ يك محل تاريخي با بناهاي متفاوت و زياد يا يك دشت وسيع با پديدههاي طبيعي مانند درخت، رودخانه و حيوانات؟ دريا را ميپسنديد يا صحراي كوير را؟ با پاسخ دادن شما و ساير اعضاي خانواده به اين سؤالات ميتوانيد به خودتان و اطرافيان كمك كنيد تا يك مقصد مهم براي مسافرت انتخاب كنيد نكته مهم اينكه به خاطر دوري از هيجان و راحت طلبي سعي نكنيد يك مكان تكراري را انتخاب كنيد. بزرگترين لطف سفر، هيجانات و اتفاقهاي جديد آن است وگرنه در تكرار، آموختني وجود ندارد.
من معتقدم حتي اگر تعطيلات چند روزهاي هم براي مسافرت وجود نداشته باشد هر كسي ميتواند از يك آخر هفته معمولي يك سفر كوتاه لذتبخش بسازد. چپ و راست هر كلانشهري پر شده است از مراكز اقامتي، تاريخي و طبيعي. عصر يك پنجشنبه ميتواند شروع و آخر شب جمعه زمان پايان يك سفر آخر هفتهاي به كرج، تپههاي اوشان، باغهاي فشم و ميگون، كنار رودخانه لواسان، جاده چالوس، روستاهاي تاريخي جاده قم و كوههاي شرق تهران (كلاهدوز) و شمال تهران (دربند) بهترين گزينههاي يك سفر كوتاه با اقامت در طبيعت يا خانههاي بومي و روستايي باشد.
دومين قدم: مقصد گردشگريتان را جز به جز مشخص كنيد. از اقامتگاههاي مسير رفت، مقصد و مسير برگشت تا جايي كه امكان دارد اطلاعات جمع كنيد، اين اطلاعات كمك زيادي به برنامهريزي زماني و مادي شما ميكند.
حتي روزهايي كه براي سفر درنظر گرفتهايد تقسيمبندي كنيد. زمان طي كردن مسير، اقامت و گشت و گذار در مقصد و زمان برگشت را تا جايي كه ممكن است برنامهريزي كنيد و بنويسيد. اگرچه اين زمانبندي ميتواند به شكل غيرمنتظرهاي تغيير كند اما لطف سفر مهيج به همين نكته است. تصور كنيد مثلاً براي يك سفر تاريخي به اصفهان حداقل سه روز زمان نياز داريد. از طرفي ممكن است در مسير رفت و برگشت دو روز اقامت ميان راهي داشته باشيد حتي در اين صورت حداقل زمان شما براي اين سفر پنج روز خواهد بود در حالي كه در بيشتر موارد اين زمان يكي، دو روز بيشتر طول خواهد كشيد.
سومين قدم: وسيله رفت و آمدتان را مشخص كنيد. انتخاب اين عامل به چندين عامل ديگر وابسته است. اگر شما از آن دسته افرادي هستيد كه با رسيدن به بستر يك رودخانه، پيدا كردن سايه هر درخت يا كمترين اثر تاريخي باقي مانده دوست داريد توقف كنيد و بساط يك تفريح چند ساعته را همانجا به راه كنيد به شما به خاطر اين نوع سبك زندگي و مسافرتتان تبريك ميگويم. مطمئناً شما با اين سليقه متنوع نميتوانيد با قطار، هواپيما يا حتي اتوبوس به مسافرت برويد. خود من هم از اين نوع علايق دارم. شايد به همين خاطر است كه مسافرت با وسيله نقليه شخصيام را به مسافرت با هر وسيله ديگري ترجيح ميدهم. ناگفته نماند در قدمهاي بعدي به شما ثابت ميكنم كه امثال من و شما از سفرهاي كمهزينهمان بيشترين لذت را ميبريم.
اما اگر از آن دسته مسافراني هستيد كه دوست دارند يك كله مسير رفت را تا رسيدن به مقصد طي كنند و فقط گشت و گذار در مقصد برايشان مهم است باز هم گزينههاي متفاوتي براي وسيلههاي نقليه داريد. اگر زمان كمي داريد و زود رسيدن به مقصد برايتان مهم است از طرفي هم مشكل هزينه نداريد، ميتوانيد با هواپيما يا قطار عازم شويد البته بازهم تأكيد ميكنم كه بخش مهمي از لطف سفر رفتن در گذر به گذر توقف كردن و لذت بردن است.
چهارمين قدم: هزينههاي سفرتان را خوب حساب و كتاب كنيد تا مجبور نشويد چند ماه بعد از مسافرت درگير بازپرداخت پولهاي قرض گرفته باشيد. اگر ميخواهيد با وسيله شخصي عازم شويد از هزينههاي ثابت مانند خوراك، بنزين و اقامت تا هزينههاي احتمالي هر سفر مانند دارو و درمان را پيشبيني كنيد. اگر براي اقامت در ميان راه با خودتان چادر ميبريد كه من شخصاً به شدت با اين گزينه اقامتي موافقم، با همين وسيله به ميزان قابل توجهي از هزينههايتان را كم خواهيد كرد. اقامت چند روزه در مسير تا رسيدن به مقصد و حتي اتراق كردن چادر در يك جاي دنج حوالي مقصد ميتواند يكي از راحتترين و به صرفهترين انواع اسكان باشد. اگر مشكل مالي نداريد و به اندازه كافي دستتان براي مخارج باز است كافي است براي انتخاب يك هتل يا مركز اقامتي مناسب با يكي از مراكز گردشگري يا آژانسهاي مسافرتي تماس و در اين زمينه كمك فكري بگيريد. خوشبختانه امروزه در همه شهرهاي بزرگ كشور هتلهاي چند ستاره و مراكز اقامتي وجود دارد.
ناگفته نماند خانم خانه به ميزان قابل توجهي ميتواند در كم كردن هزينههاي سفر نقشآفرين باشد. تدارك وعدههاي غذايي كنسروي، خريد يك يا چند وعده مواد اوليه تازه در مسير سفر، مهيا كردن اسباب پخت و پز ساده و ميان راهي همه از روشهايي است كه ميشود به شكل چشمگيري از هزينههاي يك سفر كم كرد.
پنجمين قدم: اسباب ضروري و لوازم مورد نيازتان را برداريد. از وسايل آماده كردن غذا و استراحت در مسير (در صورتي كه مسيرتان را با وسيله شخصي ميرويد) گرفته تا لباس، وسايل استحمام و حتي دفترچه بيمه و شناسنامه. هر چيزي كه جزو ليست اقلام مورد نياز براي يك سفر است در چمدانتان بگذاريد. تأكيد ميكنم هر چيزي كه فكر ميكنيد ضروري است همراه خودتان بياوريد چون در سفرهاي زميني زياد بودن اسباب سفر ميتواند براي هر مسافري آزاردهنده باشد.
همسفران خوبي انتخاب كنيم
رومينا باقري، كارشناس ارشد برنامهريزي جهانگرديمن معتقدم علاوه بر اينكه براي تدارك يك سفر مناسب بايد به وسيله رفت و آمد، مسير، هزينهها و اقامت توجه داشت لازم است به انتخاب همسفران هم توجه ويژهاي كرد. متأسفانه اين مسئله از نكات مهمي است كه كمتر از طرف جمعهاي خانوادگي يا به اصطلاح خودماني درنظر گرفته ميشود. اگرچه يك مرور جزئي در ميان خاطرات مادربزرگها و پدربزرگهايمان خلاف نظر من را ثابت ميكند اما معتقدم نسل قبلي كه بزرگترهاي ما با جمع آن به مسافرت ميرفتند با نسل امروز ما بسيار متفاوت است. جوانهاي نسل قبل با جوانهاي نسل جديد، زوجهاي نسل قبل با زوجهاي امروز و در نهايت بزرگترها يا همان پدربزرگها و مادربزرگها بسيار زياد با هم تفاوت دارند.
در جمع قديميها بيشتر از 50، 60 نفر از تمام اعضاي چند خانواده سوار چند ماشين سواري شده و با كمترين برنامهريزي راهي سفر ميشدند به خاطر اين بود كه بخش مهمي از مسئوليتهاي چنين سفرهايي از تهيه غذا تا مهيا كردن وسايل استراحت برعهده خانمها بود. كلاً به نظر من توقعات آن نسل و حتي جوانهاي آنها چيزي نبود كه مشكلي ايجاد كند.
اما درست برخلاف آنها حتي در بين نسل جوان امروز هم ميشود هزار و يك سليقه، انتظار و عادت متفاوت پيدا كرد. يكي عاشق طبيعتگردي است در مقابل ديگري عاشق بناهاي تاريخي است، يكي از ديدن دريا و طبيعت مرطوب و لطيف شمال كشور لذت ميبرد برعكس ديگري عاشق درياي شور و هواي گرم جنوب است.
مهمترين نكته در برنامهريزي سفر انتخاب همسفران خوب است. اگر براي رفتن به سفر در يك تور گردشگري ثبتنام كردهايد عاقلانه اين است كه از مدير تور مشخصات سني كلي اعضاي ثبتنام كرده را بپرسيد. مطمئناً در ميان سالمنداني كه تصميم گرفتهاند كنار هم آخر هفتهشان را به مسافرت بروند يك زوج جوان تازه ازدواج كرده نميتوانند سفر خوبي را تجربه كنند. البته در مقابل هم اگر مسئول برنامهريزي يك سفر براي پدربزرگ و مادربزرگ شدهايد بايد بدانيد كه نميتوانيد انتظار داشته باشيد كه آنها در مسافرت گروهي با جمع جوانان سفر خوبي را تجربه كنند. ابتداييترين معناي سفر اين است كه همين سفر ساده ميتواند راهي باشد براي پيدا كردن جواب براي كنجكاويها و ارضاي حس هيجانطلبي ما. نكته مهم از نظر من اين است كه ما در هر سفر بتوانيم زمينههاي رسيدن، كشف و لذت بردن از يك مكان يا منظره جديد را رقم بزنيم پس تمام تلاشتان را بكنيد كه در تابستان امسال يك سفرساز خوب و ناب براي خانواده يا همسرتان باشيد.
سفرهاي جديد را با كمترين هزينه تجربه كنيد
جليل چرخيان، رئيس هيئت مديره جامعه راهنمايان ايرانگردي و جهانگرديخوشبختانه امروزه با مشغول شدن آژانسهاي مسافرتي و تورهاي گردشگري بخش مهمي از دغدغهها و مسئوليتهاي سفر از روي دوش مردم برداشته شده است. برنامهريزي دقيق براي اياب و ذهاب و نوع وسايل نقليه، محل اسكان موقت يا هتلهاي متفاوت، وعدههاي غذايي، مسيرهاي قابل بازديد و آشنايي با گروههاي همفكر در طول سفر از كمترين مزاياي استفاده از انواع و اقسام تورهاي گردشگري است كه در سطح كشور وجود دارند.
در صورتي كه تا پيش از اين هر فرد براي اينكه بتواند برنامه مسافرتي را تنظيم كند بايد از وسيله نقليهاي كه براي سفر انتخاب ميكرد (عمومي يا شخصي كه در صورت شخصي بودن هزينههاي مازادي چون بنزين، اصطلاك و بازديد فني پيش از سفر هم وجود داشت) فكر خودش و خانوادهاش را درگير ميكرد تا انتخاب مقصد مسافرت و مشكلات اسكان و رزرو كردن محلهاي اقامتي و هتلهاي آنچناني.
اما مطمئناً به دليل دسترسيهاي آسان، حرفهاي و چندين بارهاي كه آژانسهاي مسافرتي در تمام اين زمينهها داشتهاند از اين نظر يكي از بهترين روشهاي لذت بردن از يك مسافرت كم و به صرفه هستند.
از نظر من اگر كسي به دنبال كاهش هزينههاي مسافرتش است بهتر است به سراغ تورهاي گردشگري اما متفاوت برود! مثلاً بسياري از مردم ما شايد اطلاع نداشته باشند كه در دل طبيعت چهارمحال و بختياري و كنار تونل كوهرنگ كمپ چادري و گردشگري با امكانات لازم داير شده است كه هم از نظر اقامت راحت است هم از نظر هزينه بسيار با هتل متفاوت خواهد بود.
گردشگراني كه چنين مكانهايي را براي مسافرت انتخاب ميكنند با يك تير چند هدف ميزنند اول اينكه يك سفر ناب و جديد را در هواي تازه و طبيعت بكر تجربه ميكنند دوم اينكه چون محل اقامتشان در دل طبيعت است كمتر از يك سوم هزينههاي سفرهاي عادي را بايد بپردازند و سوم اينكه علاوه بر لذت بردن از ويژگيهاي بكر طبيعت و ديدن سرچشمههاي دو رود بزرگ كارون و دز ميتوانند صحنههاي فوقالعاده كوچ، زندگي و برپايي چادرهاي عشاير را هم نظارهگر باشند.
ما نمونه اين سفرهاي كمهزينه را در ساير استانهاي كشور مانند كردستان هم داريم كه به دليل پايين بودن هزينهها انتظار داريم مردم استقبال خوبي كنند. اين را گفتم كه بدانيد حتي اگر در هتل چند ستاره هم اقامت نداشته باشيد ميتوانيد از سفرتان نهايت لذت را ببريد ما مكانهاي اسكان متفاوت ديگري مانند مدارس و كمپهاي ميان راهي ديگري هم در كشور داريم كه از نظر موقعيت قرارگيري جزو بينظيرترينها هستند.
تنها نكتهاي كه در زمينه استفاده از تورها و مزاياي گردشگري آنها بايد بگويم اين است كه در ثبتنام تورها هيچوقت به اطلاعاتي كه در تبليغات و پيامها ميبينيد اكتفا نكنيد. حتي اگر سفري را ديديد كه از نظر زمان، هزينه و مقصد درست مطابق با خواسته شما بود باز اين زحمت را به خودتان بدهيد و يك سر به آژانس مسافرتي كه آن تور را تدارك ديده برويد و اطلاعات كاملتر را جويا شويد.
اما اگر تصميم گرفتهايد خودتان برنامهريز يك سفر شخصي باشيد بهتر است همه نكات هرچند كوچك را در نظر داشته باشيد تا مبادا در طول سفر با مشكلي مواجه شويد. اگر تصميم گرفتهايد به مسافرتي برويد كه از مسير رفت و آمد هم لذت ببريد تنها گزينه وسيله نقليه شخصي است اما اگر تصميم گرفتهايد به مقصد خاصي برسيد و گشت و گذارهايتان را در محدوده همان مقصد تنظيم كنيد توصيه من به شما استفاده از وسايل حمل و نقل عمومي مثل قطار يا هواپيماست.
حتماً برنامهريزي ويژهاي براي محل اسكان خود در طول سفر داشته باشيد. اگر تصميم برنامهريزي شما براي گشت و گذار در مسير هم مورد تأييد اعضاي خانواده قرار گرفته است چادر مسافرتي، امكانات خوراكي حداقل براي چند وعده و وسايل استراحت را هم از قلم نيندازيد.
مقصد گردشگريتان در مدت زماني كه براي مسافرت درنظر ميگيريد بسيار تأثيرگذار است، گاهي اوقات شما تنها با يك تغيير جزئي در زمان مسافرتتان ميتوانيد بيشترين لذت را ببريد.
مثلاً اگر تصميم گرفتهايد براي گردش به شيراز برويد اما تصميم داريد وسيله نقليه شخصي انتخاب كنيد يك تنه تا شيراز با سرعت رانندگي نكنيد، در مسير شما محلهاي گردشگري طبيعي و جاذبههاي تاريخي مهمي به ويژه در شهر اصفهان وجود دارد و پيشنهاد من به شما اين است كه با يك تدبير زماني كوچك تا رسيدن به مقصدتان (شيراز) از جاذبههاي طول مسير هم لذت ببريد.
اگر در مسير شما قلعهاي قديمي وجود داشت لحظهاي توقف كنيد و حتي شده براي بالابردن سطح اطلاعات و ميزان يادگيريتان از آن بازديد و سعي كنيد اطلاعاتي از آن به دست آوريد. منظورم دقيقاً اين است كه از هيچ پديدهاي در طول مسيرتان غافل نشويد طوري كه اگر دفعه بعد خواستيد از همين مسير رد شويد مثل كف دستتان از همه جا و همه چيز با خبر باشيد.
خوشبختانه مسيرهاي دسترسي به شهرهاي بزرگ در كشور به صورت آزادراه و بزرگراههاي پهن ساخته شده است هم اينكه در هر محل ميان راهي ميتوانيد از امكاناتي براي گذران يك شب استفاده كنيد، كشور ما پر شده از خانههاي اقامتي بومي كه گذراندن يك شب در آنها صفايي براي خودش دارد.
من خودم شخصاً از آن دسته آدمهايي هستم كه سفرهاي نوع دوم (اسكان در طبيعت) را ترجيح ميدهم و بيشتر از نوع اول (اسكان در هتل) دوست دارم چون اين نوع سفرها بسيار مهيج هستند و صحنههايي را پيش روي شما ميگذارد كه در كمتر كشور دنيا ميتوانيد اين صحنهها را پيدا كنيد و از آن لذت ببريد.
اما مهمترين نكته اين است كه بسياري از افراد به ويژه سالمندان به دليل كهولت سني كه دارند نميتوانند شخصاً مسافرت كنند. توصيه من به اين بزرگواران اين است كه در وهله اول اگر به بازديد استانهاي بزرگ كشور مانند همدان، شيراز، اصفهان و مشهد نرفتهاند از طريق تور به بازديد از اين استانها بروند و اگر از جمله مشتاقان طبيعت گردي هستند دنبال يك تور با بيشترين امكانات و مسيرهاي رفت و آمد آسان به مقصد گردشگري باشند تا با مشكلات كمتري مواجه شوند.
نكته مهم اين است كه سليقههاي سفر در افراد مختلف متفاوت است، يكي دوست دارد با خانوادهاش به ديدن مكانهاي تاريخي برود ديگري دوست دارد به دل طبيعت بزند اما شخص سومي ميپسندد كه يك سفر مهيج و پرخطر را تجربه كند، مسئله اينجاست كه متأسفانه بانك و راهنماي گردشگري در اين زمينه وجود ندارد، يعني نرمافزار يا كتابي جامع از گردشگري ايران وجود ندارد كه به شما بگويد براساس سلايقي كه داريد ميتوانيد از كدام سفر به كدام منطقه كشور لذت ببريد اما در اين زمينه ميتوانيد با مراجعه به آژانسهاي گردشگري معتبر حتي در صورت استفاده نكردن از تسهيلات سفر از كارشناسان آنها كمك فكري بگيريد.
هدف از تمام اين گفتهها اين بود كه سعي كنيد محدوديتي كه در ذهنتان از ايران ساختهايد و مرز آن را به شمال كشور يا اصفهان و شيراز بستهايد از بين ببريد و به چهره واقعي و بكر ايران در سفرتان نزديك شويد.
