- هر كدوم از وسيلهها رو داخل يك كيسه نايلوني بريز تا بيشتر كيسه ببريم خونه.
- آخه اين همه كيسه لازم نداريم، واسه چي الكي اين همه كيسه را خركش كنيم؟!
- ببين من چي ميگم بگو چشم!
شايد
شما هم زماني كه قصد خريد از فروشگاههاي بزرگ زنجيرهاي را داشتهايد با
چنين مكالمه زن و شوهري روبهرو شده باشيد؛ مكالمهاي كوتاه كه تنها بيانگر
اين موضوع بوده كه مصرف نايلونهاي پلاستيكي در كلانشهرها و شهرهاي ايران
رو به افزايش است آن هم در حالي كه حتي خود مردم نيز دليل اين استفاده
بيرويه را نميدانند و در بسياري از موارد بدون توجه به نيازهاي خود و
تنها از سر عادت چنين رفتارهايي از خود نشان ميدهند! نگاه كردن به
شهرونداني كه دهها نايلون را پس از خريد از فروشگاهها با خود حمل ميكنند
يا شهرونداني كه براي خريد يك كبريت از فروشنده تقاضاي يك نايلون دارند
شايد براي شما خاطرهاي نه چندان طولاني مدت باشد؛ اتفاقي كه هر روزه در
شهرهاي مختلف ايران رخ ميدهد و كمتر كسي حتي فكرش را ميكند كه سرنوشت اين
نايلونها در نهايت چه ميشود؟ با اين حال، تمامي اين نايلونها در نهايت
به دليل تجزيه نشدن اثرات بسيار مخربي را روي محيطزيست ميگذارند و حجم
بالاي نايلونها شايد در آيندهاي دور سبب نابودي بسياري از انسانها و حتي
ديگر موجودات زميني شود. در چنين شرايطي بسياري از كشورهاي جهان و شهرهاي
مختلف با طراحي قوانيني خاص سعي كردهاند تا به هر نحوي جلوي افزايش مصرف
اين نايلونها را بگيرند، هرچند در تهران نيز شوراي شهر قوانيني نصف و نيمه
را وضع كرده اما همچنان تهران يكي از ركوردداران مصرف نايلونهاست.
سلامت شهروندان در خطر استفاطمه
اكبرپور كارشناس محيطزيست معتقد است: در كنار تمهيدات قانوني كه دولت
براي استفاده نكردن از ظروف مضر در نظر ميگيرد، بايد در عرصه فرهنگسازي
در جامعه هم تلاش كرد.
او ميگويد: پيش از هرچيز، كاهش مصرف كيسههاي
نايلوني و ظروف پلاستيكي پليمري ضرورتي اجتنابناپذير است. سالهاست در
كشورهاي مختلف با اقدامات نمادين و اختصاص روزهاي ويژه، حذف كيسههاي
نايلوني و ظروف پلاستيكي پليمري در دستور كار قرار گرفته و با اين اقدامات
مصرف اين مواد بهشدت كاهش يافته است اما در كشور ما در همه فروشگاهها از
جمله در ميادين ترهبار و فروشگاههاي شهروند براي تحويل كالا به مردم از
نايلكس و ظروف پلاستيكي پليمري استفاده ميكنند. اين در حالي است كه نايلكس
و ظروف پلاستيكي يكبارمصرف پليمري از يكسو، ارز قابل توجهي را بهخود
اختصاص ميدهد و از سوي ديگر قابليت بازيافت ندارند و در نتيجه هر روز از
اين طريق حجم بسيار زيادي به زبالههاي شهري اضافه ميشود.
استفاده از
نايلكس و ظروف پلاستيكي تجزيهناپذير سلامت شهروندان را به مخاطره
مياندازد. خوشبختانه يكي از مصوبات شوراي اسلامي شهر تهران به طرح جايگزين
كيسه نايلون و ظروف پلاستيكي پليمري با مواد تجزيهپذير اختصاص دارد. اين
طرح سبب شد تا اقداماتي براي جايگزين اين مواد در دستور كار سازمان ميادين و
ترهبار شهرداري و فروشگاههاي زنجيرهاي شهروند قرار بگيرد اما با اين
حال همچنان برخي از اين ميادين اين قوانين را كجدار و مريز انجام ميدهند.
از يك سو بايد با فرهنگسازي و هشدار نسبت به مضرات استفاده از نايلكس و
ظروف پلاستيكي يكبارمصرف پليمري، شهروندان را به استفاده از روشهاي
جايگزين نظير استفاده از سبد خريد كالا، كيسههاي پارچهاي و ظروف ساخته
شده از الياف گياهي ترغيب كنند، كمااينكه در گذشته هم استفاده از اين
روشها در بين مردم رايج بود. از سوي ديگر، ضروري است دولتمردان و مسئولان
شهري با تمهيدات قانوني از توليدكنندگاني كه محصولاتي سازگار با محيطزيست
توليد ميكنند، حمايت كنند. اقدامات نماديني چون اختصاص روزهاي خاص از ديگر
مواردي است كه ميتواند در فرهنگسازي و تشويق مردم به مشاركت در حذف
نايلكس و ظروف يكبارمصرف پلاستيكي پليمري مؤثر واقع شود؛ شيوههايي كه
باعث حذف روزانه ميليونها كيسه نايلكس از چرخه خريد ميشود.
اثرات مخرب نايلون و ظروف پلاستيكي بايد درك شودحمزه
شكيب عضو شوراي شهر تهران نيز شوراي شهر را به عنوان اولين ارگان در حمايت
از محيطزيست و مقابله با نايلونهاي مخرب ميداند. وي ميگويد: در اين
زمينه شوراي شهر تهران ابتدا پيشقدم شد و مصوبه صادر كرد، همچنين در
فروشگاههاي شهروند به عنوان اولين فروشگاه، ظروف يكبارمصرف با پليمر گياهي
عرضه شده است. در اين فروشگاهها علاوه بر اينكه ظروف پلاستيكي و نايلون
عرضه نميشود بلكه تبليغات و فرهنگسازي خوبي هم در اين زمينه انجام ميشود
تا مردم استفاده كمتري از نايلونها داشته باشند. ورود سازمان محيطزيست
به اين قضيه در شرايط كنوني بسيار ضروري به نظر ميرسد و شوراي شهر به
تنهايي نميتواند در اين زمينه مؤثر باشد. علاوه بر سازمان محيطزيست
نهادينه شدن اين مسئله نيازمند مصوبه دولت و مجلس است و بايد دولت و
مجلسيها هرچه زودتر در اين زمينه اقدامات لازم را انجام دهند. مردم در
مورد مضرات نايلونها و ظروف يكبارمصرف كمتر اطلاع دارند، بنابراين بايد
طوري عمل كنيم كه مردم در اين زمينه بيشتر آگاه شوند و بدانند كه بازگشت
اين ظروف يا نايلونها به چرخه طبيعي بسيار زمان ميبرد. در اين ميان،
رسانهها بايد در آموزش اين مسائل به مردم نقش اساسي را بازي كنند، چون
بسياري از مردم اصلاً از وجود چنين روزي باخبر نيستند و نميدانند كه
نايلونها به اين اندازه در طبيعت اثرات منفي به جا خواهند گذاشت.
جمع كردن نايلونها تلاش ملي ميطلبدمرتضي
طلايي عضو شوراي شهر تهران هم معتقد است كه براي تحقق شعار «روز بدون
نايلون» بايد يك كار كلي و ملي صورت بگيرد و اين عمل معطوف به تهران و
شوراي شهر نميشود.
طلايي ميگويد: واقعاً اينكه بخواهيم با توليد اين
گونه ظروف به محيطزيست آسيب بزنيم، كار صحيحي نيست ولي اين مسئله در حوزه
اختيارات شوراي شهر تهران به تنهايي نيست.
هرچند مصوبه شوراي شهر تهران
درباره استفاده نكردن از ظروف يكبار مصرف براي جلوگيري از آسيب به
محيطزيست براي همه لازمالاجراست. ما در اين مصوبه براي مراسماتي كه زير
نظر مديريت شهري است، جايگزين ظروف يكبار مصرف كه به محيطزيست آسيب
ميزند، ظروف با پليمر گياهي را پيشنهاد كرديم كه البته تا حدي هم موفق
بوديم و به عقيده من اين مصوبه به نوبه خود تأثيرگذار بود. در نمايشگاه
بينالمللي كتاب تهران امسال به طور مثال اين اتفاق افتاد و ما تا حدي
توانستيم جلوي ورود ظرفهاي يكبارمصرف را بگيريم اما اعتقاد ما بر اين است،
اگر قرار است كاري كلي و يكپارچه در اين زمينه انجام شود، بايد خارج از
چارچوب شوراي شهر و در سطح ملي به اين مسئله نگاه شود و اصلاً مجوز توليد
چنين ظرفهايي داده نشود تا بلكه به اين وسيله از محيطزيست حمايت كرد.
مدتزماني كه اين گونه ظروف يا نايلون در چرخه طبيعت فرسايش پيدا ميكنند،
مدتزمان بسيار زيادي است و اين به محيطزيست آسيب جدي وارد ميكند و در
نهايت طي چند سال آينده با ادامه اين روند شهرها و حتي روستاهاي ما مملو
ميشود از نايلونها و ظروف پلاستيكي كه غيرقابل تجزيه هستند. طبيعي است كه
حل اين مشكل در شهري مانند تهران به عنوان يك كلانشهر مستلزم همكاري وسيع
شهرداري تهران و دولت است. دولت و شهرداري اگر هماهنگ و دركنار هم عمل
كنند، ميتوانند همه مشكلات را در اين زمينه حل كنند ولي با اين مقدار
تعاملي كه ميان دولت و شهرداري وجود دارد، حل اين مشكل كار بسيار سختي است.
چگونه ميتوان از دست نايلونها خلاص شدژيانگ
هواري جامعهشناس و البته بازارياب ژاپني نيز معتقد است راهكارهاي زيادي
براي رهايي از دست نايلونها وجود دارد: راهكار اول اين است كه به جاي
استفاده از نايلونها در خريدها مردم از سبدهاي خريد شخصي استفاده كنند.
آنها ميتوانند درخريد از فروشگاههاي بزرگ سبدهايي را كه از قبل تهيه
كردهاند به همراه خود به فروشگاهها ببرند و سپس لوازم مورد نياز را در آن
بريزند. به اين ترتيب بسياري از نايلونها ديگر مورد استفاده قرار
نميگيرند و مردم هم از شر عواقب اين نايلونها در امان خواهند ماند.
فرهنگسازي در بين جوامع مختلف در زمينه عدم استفاده از نايلونها ميتواند
در عرض چند سال مردم را از شر نايلونها خلاص كند. در حالي كه بسياري از
مردم كره زمين در خريدهاي كوتاهمدت و تكجنسي خود نيز از نايلونها
استفاده ميكنند يا به عنوان مثال ميتوان براي جابهجايي زبالهها از
نايلونهاي موافق با محيطزيست استفاده كرد. مسئولان كشوري نيز در روند
استفاده نكردن از نايلونها تأثيرگذار هستند. بدون ترديد سياستهاي كاهش
استفاده و حتي توليد نايلونها ميتواند يك كشور را از نابودي رها كند.
دولت ميتواند به جاي استفاده از نايلونها كيفهايي مخصوص را در بين مردم
توزيع كند تا از يك طرف هم مردم هميشه بتوانند آن را با خود حمل كنند و هم
ديگر نيازي به صرف هزينههاي زياد براي توليد نايلونها نيست.
مصرف ۱۰ هزار تن كيسه پلاستيكي فقط در پايتخت!اما
در شرايطي كه در بسياري از كشورهاي جهان طي سالهاي اخير مصرف كيسههاي
پلاستيكي ديگر منسوخ شده است، براساس آخرين آمار سالانه ۱۰ هزار تن كيسه
پلاستيكي فقط در تهران مصرف ميشود.
محمدهادي حيدرزاده، رئيس ستاد
محيطزيست و توسعه پايدار شهرداري تهران در اين ارتباط ميگويد: با آموزش و
فرهنگسازي و اجراي برنامههاي متنوع در بخشهاي مختلف و زيرمجموعههاي
شهرداري و خانههاي سلامت بايد گستردگي بيشتري به روز جهاني مبارزه با
نايلونها بدهيم. بايد تلاش كنيم تا هر روزه پلاستيك كمتري را مصرف كنيم و
سپس در فكر جايگزين كردن پلاستيكها باشيم. بيماريهاي بسياري از بابت ظروف
پلاستيكي غيراستاندارد كه براي توزيع موادغذايي گرم مورد استفاده قرار
ميگيرند، متوجه شهروندان ميشود. اميدواريم دولت لايحهاي را به مجلس در
اين خصوص ارائه كند تا سياستهاي تشويقي و تنبيهي در خصوص ظروف پلاستيكي در
نظر گرفته شود. در چنين شرايطي به نظر ميرسد تهرانيها ميل بسيار زيادي
به مصرف كيسههاي نايلوني دارند، البته دليل اين همه اصرار براي استفاده از
كيسههاي نايلوني نيز چندان مشخص نيست اما به نظر ميآيد نداشتن جايگزيني
براي اين كيسهها يكي از دلايل اصلي استفاده بيش از حد مردم تهران و البته
ايران از كيسههاي نايلوني است.
ضروري است كه دولت به همراه وزارت
بهداشت، سازمان حفاظت محيط زيست و شهرداريهاي كل كشور بتوانند جايگزيني
مناسب براي اين كيسههاي نايلوني پيدا كنند؛ مردم نيز چندان بيميل براي
استفاده كردن از اين محصولات جديد نيستند. اكنون در بسياري از فروشگاهها و
حتي سوپرماركتها و بوتيكها از همين كيسههاي نايلوني كه براي محيط زيست
حكم سم را دارند، استفاده ميشود و جالب است كه كمتر نهادي نيز به اين
موارد توجه دارد. حال اينكه با تنظيم قوانين و البته راهكارهاي جديد اگر
بتوان كيسههاي كاغذي يا موادي مشابه را همچون ساير كشورها طراحي كرد، شايد
براي هميشه ايرانيها از شر اين نايلونهاي مخرب محيطزيستي نجات يابند.
