برخي افت قيمت جهاني طلا را در نمودارهاي پيچيده و سخنان پر از مباحث فني چون فروش طلاي كشورهاي عضو اتحاديه اروپا، خروج سوروس سرمايهدار بزرگ امريكايي از اين بازار و غيره جستوجو ميكنند و در مقابل برخي ديگر مباحث غيرفني و بعضاً سياسي را براي كاهش قيمت طلا در دنيا بيان ميكنند اما كدام يك از مسائل ميتواند درست باشد و آيا ميتوان به آينده طلا براي سرمايهگذاري اميدوار بود؟ سؤال ديگر اين است كه چرا بهاي طلا در ايران نسبت به كاهش محسوس جهاني ارزاني كمتري را نشان ميدهد و آيا با روند سياسي كشور و مسائل اقتصادي ميتوان همچنان روي طلا حساب باز كرد؟
از چند هفته پيش بهاي طلا به يكباره سقوطهاي پيدرپي را تجربه ميكند و اين كاهش را شايد بتوان بيسابقهترين سقوط قيمتي در يك فلز آن هم تنها در چند هفته ناميد. طلايي كه هر ماه چند سنت يا دلار بيشتر نسبت به روز قبل در بازار معاملات جهان قيمت ميخورد حالا چرا همانند آب از بالاي آبشار ريزش قيمتي دارد؟
براي شروع بهتر است نگاهي به وضعيت اين فلز در سال ۹۱ داشت. بر اساس گزارشات در فروردين ماه سال ۱۳۹۱، متوسط قيمت هر سكه تمام بهار آزادي (طرح جديد) ۷ ميليون و ۶۳۴ هزار و ۴۰۹ ريال بوده است، در حالي كه در اوايل اسفندماه سال ۱۳۹۱ اين رقم به بيش از ۱۴ ميليون و ۵۰۰ هزار ريال رسيده است. بر اين اساس، قيمت سكه حدود ۹۵ درصد در كمتر از يك سال رشد كرده است.
با مقايسه افزايش حدود ۹۷ درصدي قيمت دلار در بازار غيررسمي اين واقعيت مشخص ميشود كه افزايش قيمت سكه تقريباً با افزايش قيمت دلار در بازار غيررسمي هماهنگ بوده است. اگرچه بانك مركزي سعي كرده است با سياست عرضه سكههاي پيشفروش در تابستان و همچنين اسفندماه سال ۱۳۹۱ قيمت سكه طلا را كنترل كند، اما بايد پذيرفت كه در ميان مدت و بلندمدت مسير قيمت سكه طلا (و همچنين طلا) از دو منبع قيمت جهاني طلا و قيمت دلار در بازار غيررسمي تأثيرپذير خواهد بود.
با توجه به اينكه قيمتهاي جهاني مستقل از اقتصاد ايران تعيين ميشوند و از سوي ديگر در حال حاضر قيمت دلار بيشتر از تحولات سياسي تأثير ميپذيرد تا تحولات اقتصادي، لذا تلاشهاي دولت براي كنترل قيمت سكه خنثي خواهد شد و بانك مركزي تنها ميتواند به اين سياست با هدف كنترل بخشي از نقدينگي توجه كند.
بايد يك نكته را هم مورد توجه قرار داد اينكه دو متقاضي بزرگ طلا در دنيا يعني چين و هند در سال گذشته با افت تقاضا مواجه شدهاند. ضعف روپيه هند در برابر دلار امريكا، نرخي كه طلا به آن قيمتگذاري ميشود، خريداران اين شبهقاره را از خريد طلا منصرف كرد، همچنين رشد مصرف طلاي چيني نيز در نيمه دوم سال گذشته نسبت به سرعت زياد دو سال گذشته كندتر شده است. همچنين انتشار اخبار اميد بخش از اقتصاد امريكا و برخي گمانهزنيها درباره عرضه طلا عمده كشورهايي چون قبرس براي جبران كسري بودجه باعث شده قيمت طلا تا حدودي پايين بيايد. همه اين مسائل نويد از ارزاني قيمت طلا را ميدهد اما اينطور نشد. چرا؟يك جواب ساده را ميتوان براي اين سؤال بزرگ پيدا كرد؛ دلار و نفت.
نفت و طلا بالا رفتن قيمت نفت موجب افزايش تورم جهاني ميشود و در اين شرايط سرمايهگذاران علاقهمند هستند سرمايه خود را به كالايي تبديل كنند تا بيشترين مقاومت را در برابر افزايش تورم داشته باشد طلا بهترين انتخاب براي آنها است و به همين سبب تقاضا براي طلا بالا رفته و موجب گراني آن ميشود. يعني چنانچه قيمت طلا و نفت افزايش پيدا كند، واحد پول كشورهايي مثل امريكا و ژاپن كه وارد كننده عمده نفت هستند، تأثير منفي خواهد پذيرفت اما در مقابل، چون اتحاديه اروپا و انگليس صادركننده نفت به شمار ميروند، افزايش قيمت نفت تأثير مثبتي بر ارزش يورو و پوند خواهد گذاشت. در حال حاضر قيمت نفت در بازار جهاني روند نزولي انگيزه براي خريد طلا در دنيا كمتر خواهد شد. اگر نفت روند سقوط قيمتي خود را ادامه دهد بايد بيش از پيش منتظر ارزاني طلا باشيم.
طلا و دلار تغييرات قيمت طلا نيز تأثيرات زيادي بر بازارهاي مالي جهان دارد. در بازار ارز، عمده ارزهايي كه رابطه تنگاتنگي با طلا دارند عبارتند از دلار و فرانك سوئيس. برخلاف نفت كه در روابط خود با ديگر بازارها همواره نقش پيشرو ايفا ميكند، طلا در رابطه خود با بازار ارز گاه نقش پيشرو و گاه نقش پيرو دارد و تأثيرات طلا متأثر از تغييرات ارزش دلار است، يعني كاهش ارزش دلار موجب كاهش قيمت طلا براي خريداراني است كه با ارزي غير از دلار قصد خريد دارند، در نتيجه تقاضا بالا ميرود و موجب افزايش قيمت طلا ميشود. بنابراين بهبود ارزش برابري دلار در مقابل ساير ارزها و به نوعي تقويت دلار در جهان موجب كاهش خريد طلا خواهد شد. بايد توجه داشت كه اگر بهاي نفت همچنان پايين بيايد و دلار نيز در دنيا با رشد اقتصادي امريكا در حال تقويت باشد بهاي طلا در دنيا پايينتر ميآيد اما در كشور به دليل ارزش برابري ريال در مقابل دلار امريكا اين كاهش محسوس نيست و اگر دلار بالاتر رود بهاي طلا در كشور روند صعودي خواهد گرفت.
