امروزی ها: طرح «مسکنمهر» پروژهای بود که دولت آنرا به عنوان نقطه اتکای خود در برابر انتقادات کارشناسان مبنی بر تکانههای قیمتی و ساختاری در حوزه مسکن قرار داده بود. این طرح به نوعی «برگ برنده» مسئولان دولت از جمله علی نیکزاد وزیر راهوشهرسازی و معاونانش به حساب میآمد تا از این راه بر عملکرد خود بر بازار مسکن تاکید کنند. حال اما این بازی گردشی به خود داده و تا حدودی تغییر شکل پیدا کردهاست. گزارشهای مرکز آمار از قیمت مسکن و اجارهبها که دو روز پیش منتشر شد نشان داد که قیمت هر متر مسکن نسبت به پاییز سال 90، 51 درصد رشد را تجربه کردهاست. این آمار با وجود آنکه بسیار محتاطانه تنظیم و محاسبه شده بود اما به خوبی نشان داد که گرانی چشمگیر مسکن در سال 91 غیرقابل کتمان بوده و «مسکنمهر» در متعادل کردن قیمتها بیتاثیر بودهاست.
بنابراین سست شدن پایههای «نقطه اتکای دولت» شرایطی را پدید آورد که دولت در این بخش هم دست به مقصرسازی بزند و پروژه «مقصرشناسی» را کلید بزند. در روزهای گذشته ابوالفضل صومعلو معاون وزیر راهوشهرسازی و علی نیکزاد وزیر راهوشهرسازی به صورت جدی پروژه مقصریابی خود را کلید زدهاند. معاون وزیر راهوشهرسازی گفته که تحریم و نوسانات ارزی عامل گرانی مسکن بوده و وزیر راهوشهرسازی هم افزایش قیمت مسکن را برساخته دلالان و سفتهبازان دانستهاست. این دو مقام مسئول که سعی کردهاند مقصر افزایش قیمت مسکن را بیرون از «حلقه دولت» نشان دهند در مسیر طرح و برنامهای پیش رفتهاند که پیش از این هم دولت در آن مدار حرکت کرده بود. دولت پیشترها هم گناه گرانی و تورم در سایر اقلام کالایی، نظیر مواد غذایی و خودرو را به گردن دیگران انداخته بود و پروژه مقصرسازی را در هر کدام از بازارها اجرایی کرده بود. آنطور که بر میآید این بار هم مقامات دولت قصد دارند در بازار مسکن پروژه «مقصرسازی» خود را اجرایی کنند. حال سوال اینجاست که دولت چرا باید در بازار مسکن دست به چنین روندی بزند و اینکه حقیقتا عامل اصلی گرانی مسکن در سالهای گذشته چیست
؟ زیرا دولت عموما مسئولیت کارهایی که نتایج منفی به بار میآورد را نمیپذیرد و از سوی دیگر هر کار مثبت و پرثمری هم که انجام میشود را کامل به نام خود تمام میکند. چنین روشی شائبه سیاسی بودن طرحها و برنامههای دولت را ایجاد میکند و شایعات درخصوص پروژههای حلقه انحرافی را قوت میبخشد.» او اینطور ادامه داد: «البته این اولین باری نیست که دولت مقصر گرانی در بازار مسکن را افراد یا عواملی به دور از دولت عنوان میکند. خاطرم هست در سال 90 وزیر راهوشهرسازی رسانهها را عامل گرانیها دانسته بود و دیگر مسئولان هم مشاورین املاک و خلاصه دیگران را عامل گرانیها معرفی کرده بودند.«این کارشناس مسکن در پاسخ به این سوال که چرا دولت با وجود طرحی مثل مسکنمهر دست به چنین روشهایی میزند، گفت: «ببینید، زمانی که شما برای طرح و برنامهای به شدت تبلیغ میکنید و آنرا در سطحی وسیع انعکاس میدهید در اجتماع برابر با وعده شما توقع ایجاد میشود. یعنی هر وعده و برنامهای به نوعی توقع مردم را افزایش میدهد و این امری طبیعیاست. بنابراین ما باید سعی کنیم وعدهای عنوان کنیم که بتوانیم آن را عملی کرده و به توقعات مردم پاسخ دهیم. دولت اما بدون توجه به این ساز و کار وعدهها و توقعهایی ایجاد کرد که خارج از توان آنها بود. یعنی دولت هم از نظر مادی و هم از نظر ساختاری تاب و توان عملی کردن وعدههای خود درخصوص مسکنمهر را نداشت و نتوانست به توقعاتی که در اجتماع ایجاد کرده بود پاسخ دهد.» شیبانی ادامه داد: «در این شرایط اگر دولت بپذیرد که طرحهای آنها به نتیجه مورد نظر نرسیده و با این همه تبلیغات و هزینههای چشمگیر مسکنمهر توان کنترل و متعادل کردن بازار مسکن را نداشته یعنی تمام هزینههای عظیمی که صرف این طرح شده بیجا و بیثمر بودهاست. بنابراین دولت همچنان تلاش دارد که نشان دهد مسکنمهر به قوت خود باقیاست و تاثیراتش هم بارز است و اگر معضلی در بازار مسکن مشاهده میشود به دلیل عامل، عوامل یا افراد بیرونیاست که یا بدخواه دولت هستند یا دولت در وقوع آنها بیتقصیر بودهاست.»
اینکه دولت در این ماهها سعی دارد که خود را در شرایط اقتصادی بهوجود آمده بیتقصیر جلوه دهد فارغ از توقعهایی که برای اجتماع ایجاد کرده باید دلایل دیگری هم داشته باشد. زیرا این روزها پروژه مقصریابی از سوی دولت شکل و شمایل گستردهتری به خود گرفته و گویا هدف منسجمی را پیگیری میکند. احمد پورنجاتی محقق و پژوهشگر حوزه مسکن که با «تهرانامروز» گفتوگو میکرد همچنین نظری دارد. او میگوید: «دولت برای انتخابات ریاستجمهوری پیشرو طرح و برنامههایی را پیگیری میکند که تا امروز هم نشانههایی از ان را دیدهایم. دولت برای پیگیری این اهداف که چند و چون آن هم دقیقا معلوم نیست نیاز دارد که از معضلات و مشکلاتی که در اقتصاد بهوجود آمده و اتفاقا دلیل اکثر آنها هم خود دولت بوده کمی فاصله بگیرد. از همینرو باید این معضلات را به گردن افراد دیگری بیندازد تا بتواند خود را بیتقصیر و حتی ناتوان نشان دهد و در نگاه مردم دوباره جایی برای خود باز کند.»
دید نزدیکبین دولت به بازار مسکن
این کارشناس مسکن به معضلاتی اشاره کرد که پیشآورنده آن هم عموما خود دولت بودهاست. دولتی که با طرح «مسکنمهر» سعی کرد که به گفته خود مسئولان مشکل مسکن همه ایرانیان را حل کند چگونه با معضل افزایش قیمت مسکن روبهرو شد؟ پورنجاتی پاسخ داد: «این درست است که دولت با طرح مسکنمهر سعی کرد کاری در حوزه مسکن انجام دهد. دید دولت در این میان اما نزدیکبین بود. یعنی به گستره بازار مسکن نگاه نکرد و چشمانداز کلی بازار مسکن کشور را تعریف نکرد. بلکه تنها به مسکنمهر توجه کرد و آنرا پیش برد، این در حالیاست که بازار مسکن در دیگر حوزهها رها شد و به راه خود رفت، این راه هم چیزی جز افزایش قیمت و بههمریختگی این بازار نبود.» چنین نظری را هم منوچهر شیبانی کارشناس مسکن تایید میکند. او در این خصوص گفت: «بازار مسکن بازاری به شدت بههم پیوسته است. یعنی همه عوامل اقتصادی، از نرخ تورم گرفته تا رشد اقتصادی بر آن تاثیرگذار است. بنابراین ما برای سامان دادن مسکن باید مجموعهای از عوامل تاثیرگذار را در نظر بگیریم و برای آن برنامه داشته باشیم. البته منظور این نیست که دولت باید بازار مسکن را مهندسی کند. بلکه باید برای آن برنامه و چشمانداز کلی تعریف کند نه اینکه آنرا به حال خود رها کند و فقط به گوشهای از مشکلات رسیدگی کند. این در حالیاست که دولت در طول 8 سال گذشته تنها گوشهای از بازار مسکن را مورد نظر قرار داد و دیگر بخشها را به حال خود رها کرد. بنابراین امروز ما با معضل گرانی مسکن روبهروییم چون پیش از آن برای کنترلش برنامهای نداشتیم.»
به اعتقاد این کارشناسان، رهاشدگی بازار مسکن به حال خود و اولویت دادن به برنامههای سیاسی نسبت به طرحهای اقتصادی کار را به جایی رساندهاست که دولت امروز باید برای مبری شدن از معضلات، دست به «مقصریابی» در بازار مسکن بزند تا شاید از این منظر بتواند کمی از انتقادات کارشناسان به دور بماند. انتقاداتی که به هر حال دولت را هدف قرار میدهند و ردپایی از مسئولان در معضل گرانی مسکن پیدا میکنند.
همیشه پای «دیگران» در میان است
از نظر مقامات دولت، در گرانیهای اخیر و بهکل هر تکانهای که در بازارهای مختلف کشور رخ دهد، همیشه پای «دیگران» در میان است. این «دیگران» گاه فرد یا افرادی ناشناس و خارج از حلقه دولت هستند و گاه عامل یا عواملی که مسبب آنها خود دولت بودهاست. روش مقصرسازی دولت اما تا به حال آنچنان در بازار مسکن نمود پیدا نکرده بود. زیرا «مسکنمهر» خود پناهگاهی بود که مسئولان دولت با تکیه بر آن در مقابل انتقادات تاب بیاورند. حال که به ماههای پایانی دولت دهم رسیدهایم «مسکنمهر» را تا حدودی از توان افتاده مییابیم. زیرا گرانیهای بازار مسکن که آمارهای مستند هم بر آن مهر تایید میگذارد جایی برای مسئولین و تکیه بر طرح مسکنمهر باقی نگذاشتهاست. در چنین شرایطی دولت چرا باید دوباره سراغ مقصرسازی برود؟ فریبرز شیبانی کارشناس بازار مسکن در پاسخ به این سوال به «تهرانامروز» گفت: «دلیل پیش گرفتن چنین روشی از سوی مسئولان دولت آنچنان دور از انتظار نبود.
