چندي پيش، دكتر بهروز مينايي مديرعامل بنياد ملي بازيهاي رايانهاي در نشستي خبري، خواستار افزايش قيمت بازيهاي خارجي از سوي شركتهاي توزيعكننده بازي، براي سوق دادن گيمر (بازيكننده)هاي ايراني به سمت استفاده از بازيهاي داخلي شد. اتخاذ اين سياست را ميتوان طرحي براي توسعه چرخه توليد و مصرف بازيهاي توليد داخل و حمايت از مصرف كالاي ايراني دانست اما اين كار در عمل تا چه حد ميتواند كارآمد و صحيح باشد؟
بازيهاي رايانهاي يكي از پرمصرفترين محصولات فرهنگي هستند كه ارتباطگيري خاصي با نسل نوجوان و جوان جامعه دارند، به خصوص با گسترش استفاده از رايانه و ايجاد كنسولهاي بازي كه با قابليتهاي جانبيشان ميتوانند فضاي بازي را هرچه بيشتر به فضاي رئال نزديكتر كرده و محيط بازي را براي گيمر دلپذيرتر از قبل كنند.
بازي با طعم پول و سياست شركتهاي توليدكننده بازيهاي رايانهاي هر روزه با استفاده از آخرين تكنولوژي و موتورهاي توليد بازي رقابت تنگاتنگي را براي تسخير بازار پرسود اين محصول فرهنگي دارند، به طوري كه درآمد كشور هند از محل فروش بازي در سال ۲۰۰۷ برابر با ميزان درآمد كشورمان از محل فروش نفت رسيد و اين رقم هر ساله در حال افزايش است. كشور ما نيز با وجود حداقل ۲۵ ميليون بازيكننده، بازار بالقوه قوي و گستردهاي براي بازيهاي رايانهاي است، به طوري كه شبكه عظيم تهيه و توزيع بازي به صورت غيرمجاز درحال فعاليت است و همكاري فشردهاي نيز با شبكه توزيع فيلمهاي غيرمجاز دارد. متأسفانه عمده محصولات توزيع شده توسط اين شبكههاي وسيع و غيرمجاز با فرهنگ بومي جامعه همخواني نداشته و حتي در تعارض با ارزشها و هنجارهاي اخلاقي و حتي ملاحظات امنيتي كشور است، به طوري كه يكي از پرمخاطبترين بازيهاي رايانهاي به نام بتلفيلد، در نسخه سوم خود
«Battlefield۳» عملاً در مورد حمله به ايران و تسخير كشورمان طراحي شده و به اعتقاد كارشناسان اينگونه بازيها زمينهساز ايجاد ايرانهراسي و آمادهسازي اذهان عمومي جهان براي مشروعيتبخشي به تجاوز نظامي احتمالي به خاك كشورمان است. در كمال تأسف اين بازي به صورت گستردهاي در داخل ايران توزيع شده است. در كنار توزيعكنندگان غيرمجاز، چند شركت داخلي نيز به صورت رسمي كار تهيه و توزيع بازي را انجام ميدهند؛ شركتهايي كه تحت نظارت بنياد ملي بازيهاي رايانهاي در حال فعاليت هستند.
بازيسازي در داخل بحث توليد و توزيع بازي در داخل كشور چند سالي است كه از سوي شركتهاي رايانهاي خصوصي و نيمهخصوصي داخلي دنبال ميشود؛ بازيهايي كه اغلب از نظر كيفيت راه طولاني براي رقابت با نمونههاي خارجي دارند و تنها مزيتشان اين است كه در داخل كشور و بر اساس شناخت فرهنگ بومي توليد شدهاند.
با آنكه ايجاد بنياد ملي بازيهاي رايانهاي كمك شاياني به هدفمند شدن توليد بازي در كشور كرده است و محصولات ايراني سرعت خود را براي رسيدن به كيفيت روز جهان بيشتر كردهاند اما تا رسيدن به نقطه آرماني كه اشباع بازار داخلي از محصلات ايراني و ايجاد بازار منطقهاي توزيع بازي است، حداقل چند سال فاصله است اما گسترش فعاليتهايي چون ايجاد رشته توليد بازي رايانهاي كه قول آن از سوي رئيس بنياد ملي بازيهاي رايانهاي داده شده است ميتواند بعد از زماني و فاصله ميان ما و كشورهاي صاحب صنعت توليد بازي را كمتر كند. يكي از اهداف تعريف شده براي بنياد ملي بازيهاي رايانهاي كمك به توليد بازي در داخل كشور است. اين حمايت ميتواند در اتخاذ سياستهاي عملي باشد، مانند درخواست براي افزايش قيمت بازيهاي خارجي، ولي اين درخواست تا چه حد ميتواند عملي باشد؟
بازار دست چه كسي است؟ نكته مهم اينجاست كه بيشترين حجم بازيهاي رايانهاي مصرف شده در كشور از طريقي غير از نظارت بنياد ملي بازيهاي رايانهاي، تهيه و توزيع ميگردند. همان طور كه در موضوع شبكه گسترده توزيع فيلمهاي غيرمجاز، وزارت ارشاد عملاً كاري جز توصيه به برخورد فيزيكي و انتشار پيامهاي هشداردهنده، كار ديگري نميتواند انجام دهد، بازار بازيهاي رايانهاي نيز تاكنون توسط هيچ نهاد نظارتي و قانوني سر و شكل خاصي نگرفته است. شبكه توزيع قوي اما نامرئي فيلمهاي غيرمجاز به طور معمول دست به انتشار بازيهاي رايانهاي نيز ميزد و در پخش مويرگي كه در سطح شهرها وجود دارد، هر دوي اين محصولات در كنار يكديگر ديده ميشوند، با آنكه در نوع تخصصيتر توزيع عاملان فروش به صورت ويژه روي يكي از اين دو تمركز ميكنند.
تنها تفاوت بازيهاي رايانهاي با فيلمهاي سينمايي اين است كه به دليل حجم بالاي محصول، عمدتاً در فرمتهايي چون «بلو- ري» يا به صورت پكهاي داراي چند ديويدي توزيع ميگردند كه طبيعتاً قيمت تمام شده آنها بسيار بالاتر از فيلمها خواهد بود اما دسترسي به اينترنت پرسرعت كه مشتريان فراواني نيز در سطح كشور دارد، اين امكان را فراهم كرده كه بازيها را به صورت مستقيم از سايتهاي فارسيزبان به صورت مستقيم و «كرك شده» خريداري كرد. بازيهاي روز دنيا به سرعت توسط متخصصان برنامهنويسي به اصطلاح قفل شكسته ميشوند و در قالب فايلهاي قابل دانلود روي اينترنت بارگذاري ميگردند. اين كار باعث ايجاد سرعت و كم كردن فاصله زماني ميان توليد و توزيع ميشود، بالطبع با اين كار شركتهايي كه ميخواهند به صورت قانوني بازيها را در شبكه خانگي توزيع كنند، حداقل چند ماه از توزيعكنندگان غيرقانوني عقب ميافتند. اين عقبافتادگي علاوه بر از دست دادن بازار فروش بازي و اشباع آن توسط گروههاي زيرزميني، يك مشكل دست وپاگير ديگر را نيز براي شركتهاي تهيه و توزيع بازيهاي رايانهاي ايجاد ميكند و آن قيمت تمام شده محصول است.
توزيعكنندگان قانوني بايد هزينههاي بسياري از جمله هزينه احتمالي خريد رايت بازي، هزينه ثابت توليد و انتشار لوحهاي فشرده بازي، تبليغات، دستمزد، عوارض و... را متقبل شوند در صورتي كه يك توزيعكننده اينترنتي تنها بدون پرداخت هيچ هزينهاي و از طريق سايتهاي رايگان آپلود فايل، بازي را در اختيار علاقهمندان قرار ميدهد و آن نوجوان و جواني كه از مشتريان اينگونه بازيهاست به جاي صبر كردن و به دست آوردن بازي از طريق قانوني با دانلود آن هم از هزينه خريد لوح فشرده را از سر خود باز و هم حس به روز بودن خود را ارضا ميكند. در اينجا اگر توزيعكننده قانوني بازي، قيمت تمام شده كالا را افزايش دهد، مشتري چه عكسالعملي خواهد داشت؟ به طور حتم مشتري اين شركت به سمت تهيه بازي از شبكه غيرمجاز خواهد رفت كه هم بهروزتر و هم ارزانتر است و ديگر سراغ خريد بازي از شركتهاي توزيعكننده نخواهد رفت. با اين كار سياستي كه ميخواست به توليد بازي در كشور كمك كند، عملاً با حذف توزيعكنندگان مجاز باعث رونق بيش از پيش توزيعكنندگان غيرقانوني و گسترش استفاده از بازيهاي خارجي ميشود.
