خوردن غذاي سالم و ورزش منظم چالش پيش روي بسياري از ماست. خالي كردن زمان و ايجاد انگيزه كافي براي گرفتن تصميمي جسورانه هميشه سخت بوده است و چالش بزرگتري به حساب ميآيد. در حالي كه مزيتهاي روحي و فيزيكي انتخاب يك شيوه زندگي سالم غير قابل انكار است، هميشه پشت گوش انداخته ميشود. سبك زندگي سالم مربوط به فلسفه دقيق متخصصهاي تغذيه نميشود و درباره لاغر ماندن يا تعيين خط قرمز براي غذاهاي مورد علاقه هم نيست. در عوض، در رابطه با داشتن حس شادابي، انرژي بيشتر، روحيه بالا و حفظ سلامت خود تا حد ممكن است. لازمه آن هم شجاعت است، شجاعت براي تغيير عادتهاي ناسالم و داشتن تناسب اندام. ناگفته نماند كه يك رژيم غذايي سالم ميتواند از بسياري بيماريها مانند نارسايي قلبي، سكته مغزي و ديابت پيشگيري كند و خطر پيدايش و توسعه انواع سرطان را كاهش دهد، سرعت بهبودي شما از يك سرماخوردگي را افزايش دهد و حتي طول عمر شما را زياد كند. لازمه آن هم حفظ تعادل به معني خوردن طيف وسيعي از مواد غذايي در نسبتهاي مناسب است و نوشيدن آب فراوان براي حفظ سلامت و وزن ايدهآل.
هرچه «بي نمكتر»، بهترتحقيقات منتشر شده در مجله تخصصي Pediatric (امراض كودكان) نشان ميدهد كه مصرف هر چه بيشتر نمك، تمايل كودكان به مصرف نوشابههاي قندي را افزايش ميدهد و آن دستهاي كه بيشتر از يك سروينگ در روز (سهم غذايي كه بر حسب سه عامل سن، اشتها و سطوح فعاليت تعريف ميشود) مينوشند، ۲۶ درصد بيشتر از سايرين در خطر ابتلا به چاقي و اضافه وزن هستند. مصرف نمك ميتواند بخشي از زنجيره رويدادهايي باشد كه منجر به اپيدمي چاقي در اين كودكان ميشود. كارلي گريمز، سرپرست اين گروه تحقيقاتي، متخصص تغذيه و دانشجوي مقطع دكتري در دانشگاه ديكن استراليا، ميگويد شواهد آزمايشگاهي زيادي از جانوران و انسانهاي بزرگسال نشان ميدهد كه مصرف نمك عطش براي تشنگي را افزايش ميدهد و در نهايت موجب مصرف مايعات بيشتر ميشود. در چنين حالتي، ميزان نمك موجود در خون افراد افزايش مييابد و براي كنترل آن، بدن تشنه ميشود. مشكل اينجاست كه براي سيراب كردن اين عطش، كودكان به احتمال بيشتري به نوشابههاي قندي رو ميآورند تا آب. گريمز و همكارانش بيش از چهار هزار كودك استراليايي بين سنين ۲ تا ۱۶ سال را مورد آزمايش قرار دادند تا به بررسي رابطه ميان مصرف نمك و نوشيدنيهاي حاوي شكر بپردازند. به طور متوسط، اين كودكان روزانه حدود ۶ گرم نمك مصرف ميكردند (هر قاشق چايخوري معادل ۵ گرم نمك است)، در حالي كه ميزان مجاز براي آنان با توجه به سنشان حدود ۳ تا ۵ گرم است. نزديك به ۶۲ درصد اين افراد گفته بودند كه بيشتر نوشابههاي قندي مثل سودا، آبهاي معدني طعمدار، نوشابههاي ورزشي، انرژيزا و ميوهاي مينوشند. در نهايت، محاسبات اين محققان نشان داد كه در ازاي مصرف هر يك گرم نمك، اين كودكان ۱۷ گرم نوشابه قندي مصرف ميكنند.
يافتهها به نظر نميرسد كه كارن كونگرو، متخصص تغذيه و دكتر بيمارستان بروكلين امريكا را متعجب كرده باشد. براي پيشگيري از سوء مصرف سديم، او پيشنهاد ميدهد كه پيش از مصرف هر غذايي ابتدا آن را بچشيد. اين در حالي است كه وي به نقش پررنگ والدين در كاهش مصرف نمك اشاره كرده و گفته كودكانتان را به غذاهاي خانگي عادت بدهيد، جايي كه ميزان نمك غذا به راحتي قابل كنترل است. دكتر كونگرو عقيده دارد كودكاني كه نمك و نوشابههاي قندي بيشتري مصرف ميكنند به احتمال بيشتري سبزيجات و غذاهاي غني از كلسيم همچون شير و ماست كمتر و فستفود بيشتري مصرف ميكنند. جدا از نقشي كه چاقي در ابتلا به بيماريهاي قلبي و ديابت دارد، نمك ميتواند منجر به افزايش فشار خون شود كه ساير مشكلات قلبي را در پي دارد.
رژيمهاي غذايي پرطرفدار سال ۲۰۱۲
۱. رژيم غذايي مايكل فلپسبه عنوان تنها قهرمان المپيك كه موفق به كسب ۸ مدال طلا در يك دوره از بازيهاي المپيك شد، مايكل فلپس هميشه استانداردهايش را بالا در نظر ميگيرد و اين به نظر ميرسد كه براي غذايش هم صدق ميكند. زماني كه او خودش را براي بازيهاي ۲۰۰۸ المپيك پكن آماده ميكرد، روزانه ۱۲ هزار كالري براي برنامه تمريني ۶ روز در هفته، روزي ۵ ساعت مصرف ميكرد. صبحانه او شامل سه ساندويچ تخم مرغ، يك املت، يك كاسه بلغور، نان تست و ۳ كلوچه بود، در حالي كه وعده ناهار و شام هر كدام نيم كيلو پاستا و يك پيتزاي كامل بود كه با نوشابههاي انرژيزا و انواع شيكها خورده ميشد. تمام اينها براي سكته دادن هر متخصص تغذيهاي كافي است، اما فلپس به اين كالريها احتياج داشت و آنها را با توجه به برنامه فشرده تمرينياش، سريعتر از هر كس ديگري ميسوزاند. با اين حال، حتي فلپس هم قبل از شروع بازيهاي المپيك لندن، مقادير غذايي مازاد را قطع كرد و صبحانه خود را به يك كاسه بلغور جو دوسر، يك املت، ميوه و قهوه كاهش داد.
ممكن است از خودتان سؤال كنيد اگر يك ورزشكار المپيك ميتواند اين قدر بخورد و تا اين اندازه خوش بدرخشد، پس من هم ميتوانم، درست است؟ اين ادعا يعني مصرف روزانه ۱۲ هزار كالري. تنها در صورتي كه بتوانيد نزديك به ۱۰ هزار كالري در روز بسوزانيد، كاري كه تنها ورزشكاران نخبه و حرفهاي با روزي ۵ ساعت ورزش قادر به انجام آن هستند، بله، براي شما هم توصيه ميشود.
۲. رژيم كتون تمشكتنها يك ادعا از جانب دكتر مهمت اوز (دكتر اوز معروف)، جراح قلب و ترك امريكاييتبار، نويسنده و شخصيت معروف تلويزيوني، كافي بود تا تمام فروشگاههاي سلامت و داروخانهها قفسههاي خود را خالي از قرص كتونهاي تمشك ببينند. او عقيده دارد اين قرصها معجزه شماره يك سوزاندن چربيهاي اضافي بدن است. تا به اينجا، شواهد معجزهآسا بودن اين قرصها از مطالعات دانشمندان كرهاي و ژاپني بر روي حيوانات بهدست آمده است. در هر دو، كتونها مانع اضافه وزن موشهاي تغذيه شده با رژيم غذايي پرچرب ميشد، به نظر ميرسيد افزايش سطوح فعاليت هورمونها منجر به چربيسوزي ميشود تا چربياندوزي. دوز روزانه ۱۰۰ ميليگرمي آن معادل ۹۰ پوند (حدود ۴۱ كيلوگرم) تمشك تازه است. اكثر متخصصين مردد هستند كه آيا چربيسوزي به اين روش حقيقي يا ايمن است؟ اين در حالي است كه جايي براي نگراني توليدكنندگان نيست - تحقيقات ژاپنيها نشان ميدهد ماليدن اين كتونها به نقاط كم پشت و بيموي سر ميتواند به رشد مو در بعضي از آقايان كمك كند و پوست شادابتري را براي خانمها تضمين كند.
شايد برايتان اين سؤال پيش بيايد كه آيا براي شما هم مفيد است؟ گفتنش سخت است، از آنجايي كه بررسيهاي كافي روي افراد چاق صورت نگرفته است. اما تمشك منبع خوبي از آنتياكسيدانهاي ضد سرطان است، بنابراين، ممكن است به جاي يك كمر باريك، شما از ديگر مزاياي اين مكملها بهرهمند شويد.
۳. قرص رژيمي NVهمانند بسياري از راه حلهاي رژيمي ديگر موجود در بازار، اين قرصها حاوي hoodia gordonii استخراج شده از كاكتوسي به همين نام است و ظاهراً باعث كاهش اشتها ميشود. عصاره چاي سبز كه سوخت و ساز بدن را افزايش ميدهد و خواص چربيسوزي دارد هم در اين قرصها وجود دارد. با اين حال، اين قرصها با مطالعات معتبر علمي پشتيباني نشدهاند. بيشتر ادعاهاي كاهش وزن آن از مطالعات بر روي حيوانهاي آزمايشگاهي آمده است و بررسي كافي روي تأثيرات آن در بدن انسانها صورت نگرفته است.
۴. رژيم تغذيه با لوله (TF)اين علاقه دمدمي، كه پيش از راه يافتن به ايالات متحده در اروپا مد بود، شامل فرستادن لولهاي از طريق بيني به معده ميشود. اين لوله به يك بسته پروتئيني متصل است كه قطرات مواد مغذي مايع را در اندازه روزانه ۸۰۰ كالري به معده ميفرستد، در حالي كه حدود ۲ هزار تا ۴/۲ هزار كالري در روز براي يك زن بالغ توصيه شده است. اين لولهها مشابه همان لولههايي است كه براي كمك به تغذيه افراد سكتهزده يا در كما استفاده ميشود. در اين روش، كاهش وزن اساساً ناشي از پاسخ بدن به گرسنگي است كه منجر به كتوزيس (تجمع موادي كه از تجزيه بيش از حد چربي حاصل ميشوند) ميشود در نهايت، چربيهاي ذخيرهاي بدن شروع به سوختن ميكند. استفاده بيش از حد از اين روش ميتواند تبعاتي همچون خردگي تدريجي عضلهها را داشته باشد.
۵. رژيم آبميوهدر سال ۲۰۱۲، خيلي از مردم امريكا به خوردن آب ميوه براي مدت سه روز يا بيشتر مشغول شدند. با اين حال، صنعت آبميوهسازي كماكان سكه است و با هيچ گونه كمبودي مواجه نشد. در همين راستا، حتي شركت قهوهسازي «استار باكس» نيز با هزينه ۳۰ ميليون دلاري دست به خريد دستگاههاي آبميوهگيري زد. تفكر پشت پرده اين استقبال وسيع نسبتاً ساده است: هدف سمزدايي و تصفيه بدن براي شادابي بيشتر، حس سلامت و شايد از بين رفتن چند كيلوگرم اضافه وزن است.
مشكل رژيم غذايي آبميوه مزه آن نيست كه برخي از انواع آن تلخ مزه هستند. به سادگي شواهد كافي وجود ندارد كه كاهش وزن پايدار آن در بدن را واقعاً تأييد كند. به طور معمول، تنها وزن آبي بدن است كه در اين رژيم كاهش مييابد كه آن هم با گاز زدن يك تكه نان مجدداً سر جايش بازميگردد. دكتر برنارد بييلوري، متخصص حساسيت در دانشگاه راتگرز، ميگويد هيچ مطالعه باليني كاهش وزن با آبميوه را تأييد نكرده است. نوشيدن خالي آبميوه خالي براي مدت سه روز توفير زيادي نميكند، مگر آنكه فرد را در يك موقعيت ناراحت به معناي واقعي كلمه قرار ميدهد.
محققان به تركيب رؤيايي دارو و تغذيه سالم تأكيد دارنددر گزارشي كه در نوع خود گستردهترين هم به شمار ميآيد، منتشر شده در مجله Circulation، گروهي از محققين بينالمللي گفتهاند تغذيه سالم و مناسب ميتواند به مراتب بهتر از داروهاي قلبي اثرات سودمند داشته باشد. رهبر اين گروه مطالعاتي، مهشيد دهقان، محقق برجسته مؤسسه تحقيقاتي سلامت جمعيت در هميلتون كانادا، ميگويد ما همه را به داشتن تغذيهاي سالم تشويق ميكنيم. به بيماران قلبي هم توصيه ميكنيم كه هم زمان با گذراندن دوره طول درمان و مصرف داروهاي قلبي، به تغذيه خود نيز اهميت مضاعفي بدهند. عدهاي گمان ميكنند اگر مصرف دارو منجر به كاهش فشار خون آنها شود، تغذيه سالم ديگر اهميتي ندارد. هدف ما اين است كه به آنان ثابت كنيم در اشتباهند.
اين مطالعه به بررسي بيش از ۳۰ هزار بزرگسال ۵۵ سال به بالا، هر كدام با سابقه مريضي قلبي، سكته يا ديابت، از ۴۰ كشور مختلف دنيا پرداخت. بر روي هر شركتكننده تست تعيين ميزان تأثيرات داروهاي فشار خون صورت گرفت. در بخشي از اين آزمايش، از شركتكنندگان درخواست شد تا به پرسشنامه دقيقي درباره سبك زندگي، رژيمهاي غذايي، اعتياد و فعاليت بدني خود پاسخ بدهند. در نهايت، به هر يك از شركتكنندگان نمره كيفيت كلي رژيم غذايي داده شد كه انعكاسدهنده كيفيت غذاهاي مصرفي آنان بود. پنج سال بعد، به روشني مشخص شد افرادي كه جزو ۲۰ درصد نخست ردهبندي امتيازات كيفيت كلي رژيم غذايي بودند، از دستهاي كه در پايين ردهبندي بودند سلامت قلبي به مراتب بهتري داشتند. دسته اول كاهش ۱۹ درصدي در آمار سكته و ۱۴ درصدي در احتمال بروز حملات قلبي را داشتند و همچنين، آمار مرگ و مير در اثر بيماريهاي قلبي در اين افراد ۳۵ درصد كاهش يافته بود. اين تأثيرات در ميان بيماراني كه تنها دارو مصرف ميكردند يا حتي از مصرف آن سر باز ميزدند همواره ثابت بود. خانم دكتر دهقان گفته است ما اثرات سودمند بسياري از تغذيه سالم را مشاهده كرديم. پيروي از يك برنامه منظم دارويي مفيد است، اما خوراك مناسب هم تأثيرات مطلوب زيادي دارد كه اين دو توأم با يكديگر ميتواند بهترين نتيجه را به همراه داشته باشد. او عقيده دارد بهدليل تعداد بالاي جمعيت مورد بررسي، اين در نوع خود گستردهترين تحقيقي است كه نه تنها نمايانگر ملتهاي توسعه يافته اروپايي و امريكاي شمالي است، بلكه كشورهاي با درآمد متوسط در آسياي شرقي، امريكاي جنوبي و خاورميانه را نيز تحت پوشش قرار داده است.
علاوه بر اين، از شركت كنندگان به منظور ارائه اطلاعات دقيق در مورد داروهاي خود، وفاداريشان به مصرف منظم آن و خوراكشان بر اساس شيوه زندگي سؤال شد تا محققان بتوانند به شناسايي عوامل بالقوهاي بپردازند كه ممكن است بر بيماريهاي قلبي اثرگذار باشد. به عنوان مثال، افرادي كه تغذيه سالم دارند ممكن است مشكلات قلبي كمتري را تجربه كنند چراكه تمايل آنها به سيگار كمتر يا به ورزش بيشتر است. اما حتي پس از كنترل اين رفتارها، نتايج نشان داد كماكان ارتباط قوي بين رژيم غذايي سالم و سلامت قلب وجود دارد.
