داشتن يك پاككن جادويي كه همه اشتباهاتمان را پاك كند، داشتن يك چوب سحرآميز كه هر فيلي را به فنجان تبديل كند يا داشتن قلممويي سحرآميز كه بومي را به پهناي آسمان نقاشي كند گوشهاي از آرزوهاي دوران كودكي همه ماست. تقريباً همه ما جوانها دوران بچگي آرزوهايي ميكرديم كه بعد از گذشت اين همه سال تازه متوجه ميشويم كه بسياري از كارها و موفقيتهاي امروزمان ريشه در آرزوهاي كودكي مان دارد. «حالاكه چندين سال گذشته و بزرگ شديم، ميفهميم قرار بود در يك «خط» زندگي كنيم اما «هفت خط» شديم. قرار بود تك نشان و تك «خال» باشيم اما زرق و برق دنيا «خوش خط و خالمان» كرد. قرار بود در گذران اين مسير سخت «يكرنگ» باشيم اما براي خوشامد ديگران هر روز، هر ساعت و هر ثانيه يك رنگ به خودمان گرفتيم تا اينكه «هزاررنگ» شديم.» اينها بخشي از يگ گپ و گفت خودماني با فرشاد كوشيار جوان برگزيده و يكي از مهمترين پرورشدهندگان ماهيان زينتي در استان قزوين است. فرشاد كوشيار جوان ۳۱ سالهاي كه ايده رنگ كردن و تغيير دادن هر جسم و حيواني را از بچگي در ذهنش داشته بعد از فارغالتحصيلي در رشته مهندسي صنايع تصميم ميگيرد اين ايده را در زمينه توليد و پرورش ماهيان زينتي عملي كند. مسلماً گذشتن از سختيهاي اولين روزهاي كار، عملي شدن ايدههاي دوران كودكي و كسب عنوان جوان برگزيده در زمينه توليد و پرورش ماهيان زينتي بهانهاي شد كه با فرشاد كوشيار به گفتوگو بپردازيم.
پرورش ماهيان زينتي از جمله كارهايي است كه كمتر كسي با آن آشناست يا جرئت ورود به اين كار را دارد. چه اتفاق يا چه تجربهاي اولين انگيزه شما شد كه به پرورش ماهيان زينتي مشغول به كار شويد؟من از زمان بچگي به كار توليدي علاقه داشتم. البته براي پاسخ به اين نياز و خواستهام در هر زمان و سني كه بودم بسته به توانايي مالي آن زمانم در كار توليدي فعاليت ميكردم.
حتي يك زماني تصميم گرفتم و به طور جدي در زمينه كشاورزي مشغول به كار شدم در دورهاي بعد تصميم گرفتم ماهي پرورش دهم اما نه به شكل عمده، در همان اندازه خانگي بنابراين آكواريومي خريدم و در آن از ماهيان زينتي نگهداري كردم.
هميشه اولين تجربههاي كاري هر انساني شيرينترين خاطرات او در زمينه كارياش ميشود. شما اولين بار در چه سني آكواريومي مستقل براي خودتان خريديد و مسئوليت نگهداري از آن را بر عهده گرفتيد؟ اولين آكواريوم مخصوص خودم را زماني كه ۷ ساله بودم، خريدم. آنقدر به اين كار علاقه داشتم كه در همان سن و سال تمام كارهاي مربوط به خريد ماهيها و نگهداري از آكواريوم را خودم انجام ميدادم.
البته بازار ماهيان زينتي آن زمان خيلي بيرونق بود و تنوع چنداني در مدل و رنگ ماهيها وجود نداشت مثلاً اگر امروز بيش از ۴۰۰ نوع ماهي زينتي در بازار ايران وجود دارد آن زمان تنوع ماهيها به ۱۰ نوع هم نميرسيد. ولي همان آكواريوم كوچك با همه خاطراتش شد اولين انگيزه من براي فكر جدي به اين كار.
همه ميدانيم كه قدم گذاشتن در مسير توليد آن هم از نوع خصوصي مشكلات خاص خودش را دارد آن هم براي جوانان جوياي نام. چه سنگهايي در پيمودن اين مسير تا به امروز پيش پايتان بوده و چطور از آنها گذشتيد؟از ابتدا تاكنون مشكل مالي مهمترين مشكل ما بوده و هزينههايي كه براي تغيير كاربري اين مكان به محلي براي پرورش ماهي اختصاص داديم بسيار سنگين بود اما باتوجه خاص از سوي ذات مقدس پروردگار كه هميشه نظر لطفش را چون پشتوانهاي محكم احساس ميكنم و پشتكار تيمي تاكنون توانستهايم فعاليت خود را ادامه دهيم.
مشكلات ما در چند سال اخير و با تغييرات اقتصاد خارجي كشور بيشتر شده است براي نمونه تحريمها در سالهاي اخير مشكلات فراواني را براي ما بهوجود آورده است. نوسانات قيمت دلار و كاهش قدرت خريد مردم براي ما معضل بزرگي است. علاوه بر اينها مواد خوراكي مورد نياز ماهيان بيشتر وارداتي است و تحريمها باعث شده تا اين مواد به سختي قابل تهيه باشد. همين مسئله باعث شده در ماههاي اخير تلفات ماهيهاي مجموعه ما به شدت افزايش پيدا كند و ادامه راه را براي ما دشوار كند.
در كشورهاي آسياي شرقي بازار توليد و فروش ماهيان زينتي خيلي پررنگ است و تقريباً در هر منزلي يك آكواريوم وجود دارد. بازار فروش اين نوع ماهيها در كشور ما چطور است؟تا چند سال پيش فروش خيلي خوبي داشتيم و براي تأمين خواستههاي خريداران توليد انبوهي هم ميكرديم اما با اين به همريختگي بازارهاي خارجي و داخلي و نوسانات ارز، رفته رفته از ميزان خريد مردم و توليد ما كم شده است.
خريدن ماهيان زينتي جزو ضروريات خانوار نيست و اگر هر ماه مبلغي از حقوق كسي اضافه بيايد به سراغ خريد ماهيان زينتي ميرود. اين روزها با گران شدن مايحتاج مردم و اقلام ضروري زندگي كمتر كسي به سراغ ماهيان زينتي ميرود. از طرفي قشر متوسط و كم درآمد جامعه با توانايي خريدي كه دارند، بيشترين خريداران ماهيان ما هستند. با وجود همه اين مشكلات و ضررها بعضي مواقع كساني وارد حوزه ما ميشوند كه خودمان هم از حضورشان تعجب ميكنيم.
مثلاً چه كساني؟در حالي كه ما هميشه تصور ميكنيم پزشكان يا كساني هستند كه از دنياي ماهي و آكواريوم دوري ميكنند يا حداقل با درآمدي كه دارند به نگهداري حيوانات گرانقيمتتر علاقه داشته باشند. چند پزشك در استان قزوين هم توليد كننده، فروشنده و خريدار پر و پا قرص ماهيان رنگ و وارنگ و زينتي هستند. همين جاي خوشحالي دارد كه شغل ما مورد پسند همه سليقهها قرار گرفته است.
اين توليد خوب و فروش مطلوب حتماً درآمد خوبي را هم برايتان ايجاد كرده است. دخل و خرجتان با هم ميخواند؟البته علاقه روز افزون مردم به خريد ماهيان زينتي نقطه اميدي براي توليد بيشتر ما است. هرچه استقبال و خريد مردم بيشتر ميشود ما نسبت به جا افتادن فرهنگ استفاده از آكواريوم و نگهداري از ماهيان زينتي اميدوارتر ميشويم.
گاهي اوقات پيش ميآيد كه سختيها و فشارهاي اقتصادي عرصه را براي هر سه نفر ما (من، برادرم و شريكم) تنگ ميكند اما درست همين لحظهها انگار يك انرژي از درونت، از وسط سينهات و از كنار قلبت تو را به جلو هل ميدهد. اين انرژي مخفي شايد همان علاقه و عشقي است كه ريشه در دوران كودكي يا نوجواني دارد كه در جواني به كمكت آمده است و اين قدرت را دارد كه يك عمر ساپورت روحيات كند. آنقدر اين علاقه و عشق برايم مهم است كه تا چند سال ميتواند اين فروش كم و بعضاً خسارتهاي مادي را برايم جبران كند.
مردم ما سليقههاي خاص خودشان را دارند و تقريباً سليقههايشان نه تنها در جهان بلكه در قاره آسيا و خاورميانه هم منحصر بهفرد است. اين سليقهها و انتخابهاي خاص در مورد خريد ماهيهاي زينتي هم وجود دارد؟تقريباً. يك زماني برخلاف خريداران در بقيه كشورهاي جهان مردم ما ماهيهايي با رنگهاي خاص و بزرگ را بيشتر ميپسنديدند اما در اين چند سال گذشته سليقههايشان به سمت خريد «ماهيهاي پلنت» تغيير كرده است البته هنوز براي ساير ماهيها هم تقاضاي خريد داريم اما ميزان فروش اين نوع ماهي در ايران بيشتر است.
شايد اين تغيير انتخابها به تغيير سبك زندگي برميگردد. قبلاً مردم با داشتن خانههاي بزرگ امكان استفاده از آكواريومهاي بزرگ را داشتند اما امروز كه خانهها كوچكتر شده اختصاص دادن بخشي از همين خانه كوچك به آكواريوم بزرگ سخت است. مردم اين روزها بيشتر آكواريومها و ماهيهاي كوچك را ميپسندند.
در سال چند قطعه ماهي زينتي توليد ميكنيد؟ با توليد عمده ماهيان زينتي براي چند نفر اشتغالزايي كردهايد؟در ابتداي كار ۱۰۰ آكواريوم داشتيم اما با گذشت زمان و افزايش امكانات در كارگاه در حال حاضر تعداد آكواريومها به دو هزار و ۵۰۰ عدد افزايش يافته است و با اين حجم رقيب جدي در استان قزوين، تهران و شهرستانهاي اطراف نداريم. ظرفيت اسمي توليد ماهيهاي زينتي در مجموع ۵۰۰ هزار قطعه است كه با تمهيداتي از جمله بهينهسازيهاي انجام شده در سيستمهاي گرمايشي و سرمايشي، تعويض آب و اكسيژن موفق شدهايم از تمام ظرفيت اسمي خود بهرهبرداري كنيم.
هر چه ميزان فروش بيشتر شود و تقاضاي بازار بالا برود ما مجبوريم ميزان توليد خود را ارتقا دهيم پس بايد تجهيزات و نيروي كار را نيز افزايش دهيم. تا چندماه پيش حدود ۲۸ نفر در مجموعه ما مشغول به كار بودند اما متأسفانه بهدليل كمبود بودجه و تأثير تحريمها نيروي كار ما به ۱۵ نفر رسيده است.
همه ماهيان زينتي كه پرورش ميدهيد خودتان توليد ميكنيد يا واردات بچه ماهي داريد؟ بيشتر چه نوع ماهي زينتي پرورش ميدهيد؟از آنجا كه توليد بعضي ماهيها كه بومي آسياي جنوب شرقي هستند توجيه اقتصادي ندارد يا با شرايط محيطي كشور ما سازگار نيستند، امكان توليد آنها وجود ندارد و به صرفهتر آن است كه بچه اين نوع ماهيها را وارد كنيم و در كشور پرورش دهيم. البته تا زماني واردات اين ماهيها صرفه داشت كه قيمت دلار پايينتر از الان بود و در حال حاضر ديگر از اين نظر هم توليد به صرفه نيست. كلاً بيشترين توليد ماهي زينتي ما مربوط به خانواده «سيكليت» است.
اينطور كه گفتيد پس ماهيهايي كه توليد يا واردات ميكنيد بيرنگ هستند و خودتان رنگآميزي آنها را انجام ميدهيد. چطور اين كار را انجام ميدهيد؟براي رنگآميزي ماهيها سه روش وجود دارد در اولين روش با استفاده از هورمون و رنگدانههايي كه در آب يا غذا وجود دارد باعث ايجاد رنگهاي جديد يا بالقوه شدن رنگهاي ذاتي ماهيها ميشويم.
دومين روش با تزريق رنگهاي مصنوعي در زير پولكهاي ماهي صورت ميگيرد البته اين تزريق بايد در نواحي خاص بدن ماهي انجام شود كه رنگ در بدن ماهي پخش شود.
انجام تاتوي رنگي روي بدن ماهيها هم سومين روشي است كه ما از آن براي رنگآميزي ماهيان زينتي استفاده ميكنيم.
اما رنگهاي تغذيهاي تا زمان دادن غذاي ماهي و رنگهاي تاتو تا ريختن پولكها روي بدن ماهي ثابت هستند و ماندگاترين نوع رنگآميزي است اما در رنگآميزي بهوسيله مواد غذايي تنوع رنگها بيشتر خواهد بود.
با اين تنوع و حجم گسترده توليد ماهي زينتي در كشور آيا وارداتي هم از اين نوع ماهي به كشور داريم؟اساس پرورش ماهيان زينتي گرمسيري واردات بچه ماهيهاست بنابراين بيش از ۹۰ درصد انواع ماهيهاي كشور ما وارداتي محسوب ميشوند.
در زمينه صادرات ماهيان زينتي هم فعاليت داريد؟
صادرات مستقيم ماهيان زينتي امكانات خاصي مثل وسايل حمل و نقل ميخواهد كه متأسفانه به اين امكانات دسترسي نداريم.
نبود امكانات در شغل ما باعث بالا رفتن ميزان تلفات ماهيها ميشود. يكي از مهمترين شاخصههاي صادرات مستقيم تكنيك بستهبندي ماهيان زينتي است. اينكه چه تعداد ماهي و با چه ميزان اكسيژن در يك بستهبندي قرار بگيرند، شرايط قرنطينه و قطع موادغذايي دو يا سه روز پيش از بستهبندي، استفاده از تكنيكهاي بيهوشي در حمل و نقل هوايي از جمله امكانات و مهارتهايي است كه براي صادرات ماهيان زينتي لازم است. اما به طور غيرمستقيم به عراق و آذربايجان ماهي زينتي صادر ميكنيم.
غيرمستقيم؟بله، غيرمستقيم. خريداراني داريم كه ماهيهاي توليد ما را به تعداد انبوه خريداري ميكنند و با تجهيزاتي كه دارند ماهيها را به استان آذربايجان شرقي يا ايلام ميبرند تا از طريق مرز به كشور آذربايجان يا عراق صادر كنند. چون ما امكانات لازم را ندارم فقط ماهيها را به آنها ميفروشيم و براي دريافت گواهينامه سلامت فروش ماهي به آنها كمك ميكنيم.
طبيعي است كه هر انساني سلايق شخصي خودش را هم در كار و حرفهاش لحاظ كند. شما خودتان
دوست داريد بيشتر ماهيانتان چه رنگي باشند؟من رنگ قرمز را بيشتر دوست دارم اما نميتوانم با تكيه به اين علاقهام همه ماهيها را قرمز كنم همين تنوع رنگ است كه در يك آكواريوم چشم يك بيننده را متحير ميكند. من رنگ و وارنگ بودن ماهيها درون آكواريم را بيشتر از يكرنگ بودنشان دوست دارم.
از نظر شما انسانها چند رنگ هستند؟يك زماني فكر ميكردم يكرنگ هستيم بعد كه بزرگتر شدم تصور ميكردم هفت رنگ شدهايم اما حالا كه سرد و گرم روزگار جواني را چشيدهام به اين نتيجه رسيدهام كه ما انسانها هفت خط، هزار رنگ و هزار نقش شدهايم و با همين رنگ و نقشها يكديگر را فريب ميدهيم.
ماهيها با تاتو، غذا و هورمون رنگ ميگيرند اما آدمها با چه چيزي رنگ ميشوند؟
با حرف و چاپلوسي. اگر آدمي به ذهنش برسد ميتواند حرفي بزند كه نظر طرف مقابلش را عوض كند در واقع ابزاري را براي رنگ كردن پيدا كرده است. همانطور كه گاهي اوقات براي يك مدل ماهي يك روش رنگآميزي جواب نميدهد ممكن است آدمي هم پيدا شود كه روش حرف زدن نتواند رنگش كند پس از روشهاي ديگر مثل تملق، چاپلوسي و پول ميتوان استفاده كرد.
متأسفانه در جامعه امروز مردم خيلي راحت پشت سر يكديگر حرف ميزنند و ذهن و نظر شنونده را نسبت به شخص سوم تغيير ميدهند. در واقع با فن حرف زدن هر كسي را ميتوان به رنگ دلخواه خود درآورد كه اين اصلاً درست نيست.
تا اينجا اگر درست متوجه شده باشم ماهيها هر چقدر خوشرنگتر و چند رنگتر باشند گرانتر هستند. آدمها وقتي چند رنگ ميشوند قيمت و ارزششان چه تغييري ميكند؟ببينيد مطمئناً نظر ماهيها با انسانها فرق دارد. يك ماهي هم شايد از اينكه رنگ ميشود خوشحال نباشد اما به اميد اينكه مورد توجه و پسند خريدار قرار بگيرد، فروخته شود و از او نگهداري شود رنگ شدن را ترجيح دهد. پس هرچه ماهي خوشرنگتر باشد گرانتر ميشود و طبيعي است كه شرايط نگهدارياش هم بهتر از ساير ماهيهاي تكرنگ باشد.
اما برعكس ما آدمها تازماني ارزش داريم كه يكرنگ باشيم. البته انگار در جامعه امروز يكرنگ كه باشي زود چشمها را ميزني، خسته ميشوند از رنگ تكراريت. مردم انگار خودشان اين روزها انسانهاي رنگين كماني را بيشتر ميپسندند.
خيلي وقتها ما چون علايقمان را در يك شخصيت فيلم يا كارتون ميبينيم نسبت به ديدن آن فيلم يا كارتون علاقه بيشتري نشان ميدهيم. كارتون مورد علاقه شما چه بود؟
من كارتون «نمو» را خيلي دوست داشتم. شخصيتهاي خوب تجسم شده در قالب ماهي، رنگآميزي بسيار جذاب و در نهايت داستان جدايي يك ماهي زينتي از جمع دوستان و پدرش انگار بخشي از اتفاقاتي بود كه براي ماهيهاي زينتي من هم ميافتد.
فكر ميكنيد اگر ماهيها هوشيار بودند چه نظري نسبت به شما داشتند؟ دوستتان داشتند يا از شما متنفر بودند؟
البته درك و هوش ماهيها اگرچه يك سطح از درك گياهان بالاتر است اما مطمئناً به اين دقت درك و هوش ندارند.
ولي دو تصور دارم يا از اينكه رنگشان ميكنم و با قيمت مناسب ميفروشمشان و ميهمان يك خانه جديدشان ميكنم راضي هستند يا اينكه چون فكر ميكنند يك انسان منفعتطلب هستم از من متنفر ميشوند.
اما ديدهام بسياري از ماهيها ارتباط نزديكي با صاحبانشان برقرار ميكنند و با نزديك شدن صاحب به آكواريوم عكسالعملهاي مثبتي از خودشان نشان ميدهند.
البته اين را هم بايد بگويم كه ماهيها هميشه نگاه منفعتطلبي به ما دارند. هميشه از ما توقع غذا و رسيدگي دارند خيلي وقتها كه من به پشت آكواريومي ميروم همه ماهيها به سطح آب هجوم ميآورند نه بهخاطر اينكه به من وابستهاند بلكه به خاطر اين است كه از ديد آنها من يك منبع تهيه غذا هستم. پس ما يك معامله دو طرفه و مسالمتآميز داريم.
ما انسانها خونگرم هستيم و به همين دليل به راحتي با محيط اطرافمان همرنگ ميشويم اما ماهيها خونسرد هستند. اين خصلت ماهيها براي كار شما خوب است يا بد؟خوب و بدش را خيلي در نظر نميگيرم اما آنچه واضح است اين است كه هميشه اين ما و تجهيزات ما است كه بايد با ماهيها هماهنگ و همساز شود چون ماهيها با ما راه بيا نيستند. (خنده)
چون خونسرد هستند در مقابل تغييرات محيط واكنش نشان ميدهند و همين ممكن است باعث تلف شدن ماهيها شود پس ما سريع خودمان، درجه آب و غذا را با ماهيها هماهنگ ميكنيم.
پيش آمده براي خودتان كه به يك نوع خاص ماهي علاقه داشته باشيد طوري كه از فروش آن خودداري كنيد؟من يك نوع ماهي به اسم «فلاورهورن» را بيش از ساير مدل ماهيها دوست داشتم. اما اين علاقه من هميشه طوري نبوده كه باعث خودخواهيام شود. گاهي اوقات حتي يك ماهي را بيش از ساير ماهيهايم دوست داشتم اما از آنجايي كه به نگهداري يكي از دوستانم اعتماد داشتم حتي پايينتر از قيمت بازار به دوستم فروختم چون نگراني نداشتم.
گويا اين روزها در منزل خودتان اثري از آكواريوم نيست. چرا كوزهگر از كوزه شكسته آب ميخورد؟شايد اول به خاطر اين بوده كه ضربالمثلها عينيت پيدا كند. يعني من كه هشت يا ۹ ساعت از يك روزم را در كنار آكواريوم و ماهي سپري ميكنم طبيعي است كه در خانه حس و حال رسيدگي به ماهيها را ندارم و چون دوست ندارم يك ماهي به خاطر نبود رسيدگي اذيت شوم ترجيح دادم فعلاً در منزل جز يك تنگ كوچك آكواريومي نداشته باشم.
اگر بخواهيد به دوستانتان هديهاي بدهيد آن هديه چيست؟از روي علاقهاي كه دارم هميشه گل هديه ميدهم و دوست دارم گل هديه بگيرم اما اگر قرار باشد هديه را به يك دوست يا فاميل عزيز بدهم كه از رسيدگي و توجهش اطمينان داشته باشم ممكن است ماهيزينتي هديه بدهم.
