برخي از شخصيتهاي دوران معاصر يا حتي بزرگاني كه در قرون گذشته ميزيستهاند پس از مرگشان هرگز به محاق فراموشي تاريخ نرفته و در اذهان جامعه دچار نسيان نميشوند. اغلب افرادي كه سالهاي ابتدايي انقلاب را درك كرده و زيستهاند، يا افرادي كه به مطالعه رخدادهاي آن دوران پرداختهاند، نميتوانند نقش و اثرات وجود بابركت مرحوم آيتالله طالقاني را در جريانسازيهاي مختلف ناديده بگيرند. ايشان كه از جانب امام خميني (ره) مفتخر به لقب «ابوذر زمان» شدهاند محملي براي آرامش، وحدت و نيز در دوران افتراق و دشمنيهاي برخي افراد مصداقي براي واژه «جذب حداكثري» بودند. چندي پيش مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر يادنامه و شناختنامه جامعي را تحت عنوان «يادآور» با محوريت جمعآوري خاطرات، عكسها و مواضع مختلف سياسي و حزبي ايشان در دسترس علاقهمندان قرار داد. بررسي و پرداختن به يكسري مباحث و شبهات درباره ارتباط ايشان با سازمان مجاهدين خلق و نقاط كمتر ديده شده در طول زندگي سياسي و مبارزاتيشان از جمله نكات جالب توجه اين شناختنامه است. در اين رابطه گفتوگوي مفصلي را با دكتر سيدموسي حقانيپور، رئيس مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر، سيدمهدي طالقاني فرزند مرحوم طالقاني و محمدرضا كائيني مسئول گردآوري و اخذ مصاحبهها و عكسهاي اين شناختنامه انجام دادهايم كه مشروح آن را در ادامه ميخوانيد.
آقاي دكتر! مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر شخصيتهايي را كه مورد تجليل و تبيين قرار ميدهد با چه معيار و ملاكي انتخاب ميكند؟ دكتر حقاني: ما در خصوص پروندهها و موضوعاتي كه براي كار انتخاب ميكنيم سعيمان اين است كه به اصطلاح موضوعاتي را در دستور كار قرار بدهيم كه به نحوي پرداختن به آنها ميتواند خلأهايي را كه در تاريخ ما وجود دارد، يا احتمالاً شبهاتي كه در حوزه مسائل تاريخ انقلاب اسلامي چه قبل از پيروزي و چه بعد از آن وجود دارد آنها را مطرح بكنيم. برخي از گروهها ايشان را به خودشان منتسب ميكنند در حالي كه در اظهارات و خاطرات مربوط به ايشان ميبينيم خلاف آنها ديده ميشود. يا ارتباط معنوي ايشان با سازمان مجاهدين (منافقين) يا نوعي تبعيت معنوي اعضاي اوليه اين سازمان از ايشان و بعد پشت كردن همين سازمان به مرحوم طالقاني و مواضع ايشان و مسائل بعد از انقلاب همه و همه مسائلي بود كه ما بايد در خصوص آيتالله طالقاني به عنوان يك شخصيت مجاهد، مبارز سياسي و دينمدار را با كساني كه داراي خاطراتي هستند به بحث بگذاريم. واكاوي در بين اسناد براي رسيدن به پاسخهايي براي پرسشهايي كه مطرح است باشيم. اينگونه پرونده اين ويژهنامه شكل گرفت و متولد شد.
فكر ميكنيد اينگونه آثار چقدر براي مردم مفيد است و اينكه آيا شما تنها به بررسي شبهات مطروحه در خصوص افراد انقلابي ميپردازيد يا اينكه گروهها و جريانات تأثيرگذار و مدعي قبل از انقلاب را نيز واكاوي ميكنيد؟ حقاني: قطعاً اينگونه كارها ميتواند به شناخت بهتر مردم نسبت به شخصيتهاي مهم و اثرگذار در انقلاب كمك كند. در هر صورت كشور ما از قبل از انقلاب اسلامي به ويژه از دهه ۲۰ به بعد تا پيروزي انقلاب اسلامي فراز و فرود زيادي داشته است. شخصيتها و گروهها و جريانات در آن نقشآفريني كردهاند. منتها وزن و جايگاه اينها در تحولات تقريباً به خوبي واكاوي نشده و همين امر باعث شده در بعضي از زمينهها احزاب، گروهها و افراد ادعاهايي بكنند كه در كارهايي نظير «يادآور» آن ادعاها به چالش كشيده ميشود. اقوال ديگر در كنار آنها گذاشته ميشود و مجموع اينها با توجه به رويكردي كه «يادآور» دارد ما سعي ميكنيم از همه گروهها و جريانات به اصطلاح براي باز كردن اين پروندهها كمك بگيريم و آرا و ديدگاههاي آنها را بدانيم.
چرا فكر ميكنيد كه لازم است نسلهاي انقلاب با اينگونه مسائل آشنا شوند؟ حقاني:جامعه ما يك دوره ۳۳ ساله را از پيروزي انقلاب اسلامي تا به امروز پشت سر گذاشته است و يك نسلي الان به عنوان مخاطب نشريات فرهنگي در كشور پا به عرصه گذاشته كه بسياري از آن اتفاقات را نديده است. اين نسل خيلي مايل است كه راجع به شخصيتها، وقايع و مسائل مختلف بداند مخصوصاً با توجه به اينكه گروههاي ديگر چه داخل كشور و چه خارج از كشور مشغول قلمزني در اين رابطه هستند. اين گروهها بعضاً در ذهن افراد جامعه ايجاد شبهه و خلجان ميكنند و مردم هم دوست دارند كه در اين زمينه اطلاعات بيشتري داشته باشند. به نظرم اين براي نسل جواني كه الان مخاطب نشريات فرهنگي ما هستند و تشنه داشتن اطلاعات در اين زمينه، جذاب است و خودبه خود سطح استقبال را از نشرياتي نظير يادآور افزايش ميدهد.
به صورت مشخص اين شناختنامه آيتالله طالقاني (يادآور) نسبت به موارد مشابه چه امتيازاتي دارد؟
حقاني:بخشي از محسنات يادآور را ميتوانيم در اسناد، تصاوير و مصاحبههايي كه براي اولينبار است ارائه و منتشر شدهاند، ببينيم. به طور مثال دستنوشتههاي آيتالله طالقاني كه در اواخر اين مجلد آورده شده است، يا وصيتنامه مرحوم بديعزادگان كه براي اولينبار منتشر شدهاند. عكسهاي ارائه شده عكسهاي نابي است كه تأييدكننده برخي از مطالب و نشاندهنده نوع ارتباطات است. اينها به نظر بنده بخشي از محسنات و امتيازات اين ويژهنامه است. ضمن اينكه جامعيتي كه در اين اثر به چشم ميخورد، منحصر به فرد است.
كائيني: ويژگي بارز اين يادنامه در مجموع بايد گفت كه جامعيت آن است. بنده به لحاظ ارادت قلبي و شخصي كه به اين شخصيت بزرگوار از دوران نوجواني دارم تمام يادنامههاي ايشان كه در قالب كتاب، ويژهنامههاي مطبوعاتي و سراسري منتشر شده است را جمعآوري كردهام. اين يادنامهها از سوي جريانات مختلف سياسي جامعه ما مخصوصاً در سالهاي ابتدايي رحلت ايشان منتشر شدهاند. تمام آنچه از لحاظ محتوايي در اين آثار حرف اول را ميزند و ميتواند ويژگي بارز و شاخص آنها قلمداد شود، عبارتاست از يكجانبهنگري و مصادره به مطلوب اين شخصيت بزرگ به نفع تفكر و جرياني خاص. با كمال تأسف اين جريان مصادره به مطلوب از سوي برخي از گروههاي مطرود در سالهاي ابتدايي انقلاب باعث به وجود آمدن آثار بسيار بدي هم شد. موجب شد كه حداقل ۱۰، ۱۵ سالي بازشناسي شخصيت مرحوم آيتالله طالقاني به تعويق بيفتد و اين شخصيت مسكوت گذاشته شود. خوديها و كساني كه دلسوز انقلاب و يارانش بودند به اين نتيجه رسيدند كه اين رويكرد يك حركت غلطي بوده كه از جانب ضدانقلاب تحميل شده است به جبهه فرهنگي انقلاب و در واقع تا حدودي فريب تبليغات اغواگرانه طرف مقابل را خوردند. ويژگي بارز اين يادنامه اين است كه گرايشات مرحوم طالقاني در هر مقطعي و از هر جنبهاي به محاق سانسور نرفته است. رابطه ايشان با هيچ فرد، گروه و جرياني تحريف نشده و ناديده گرفته نشده است.
لطفاً بفرماييد كه بر اين «شناختنامه» چه ويژگيهاي خاصي مترتب است؟ منظور مسائل تاپ و نابي است كه درباره آن ميتوان عنوان كرد؟
كائيني: ملاقات با خانواده اصغر بديعزادگان از بنيانگذاران سازمان مجاهدين خلق (منافقين) از عرصههاي نامكشوفي بود كه براي اولينبار توسط عوامل اين يادنامه صورت گرفت. پدر او كه در حدود نود و چند سال از عمرشان ميگذشت و دريافت خبر در قيد حيات بودن ايشان براي ما بسيار شوقانگيز بود از جهت اينكه چه اطلاعات نابي را ميتوانند بازگو كنند. اكبر بديعزادگان برادر وي كه در دفتر آيتالله طالقاني يكي از متوليان اصلي بوده و همچنين وصيتنامه منتشر نشده اين فرد. اسناد منتشر شده در اين يادنامه به همراه دفاعيه مكتوب چهل و اندي صفحهاي آيتالله طالقاني از تحليل تاريخ معاصر و عملكرد خودش و دوستانشان كه براي اولين بار منتشر شدهاند. بسياري از عكسها و تصاوير متعلق به ايشان براي اولينبار است كه منتشر شدهاند.
يكي از مشهورترين عناوين مرحوم آيتالله طالقاني كه در اين كتاب هم ذكر شده است عنوان معروف «ابوذر زمان» است. اگر امكان دارد راجع به خاستگاه اوليه اين لقب و نيز در مورد برخي القاب ديگر ايشان توضيحاتي بفرماييد. طالقاني: اين لقبي بوده كه حضرت امام(ره) به ايشان دادند. اين لقب در طول زمان برجستهتر از ديگر القاب ايشان شده است. آقاي مهدي كيايينژاد كه نماينده ساوجبلاغ و طالقان در مجلس شوراي اسلامي هستند در يك جلسهاي درباره مرحوم طالقاني صحبت ميكردند، گفتند: امام(ره) در بياناتشان و در طول آن چند ماهي كه ايشان (مرحوم طالقاني) در قيد حيات بودند ۳۲ لقب به آيتالله طالقاني دادهاند، كه اين لقب «ابوذر زمان» هم يكي از آن ۳۲ لقب است. از جمله آن القاب ميتوان به «زبان گويايش شمشير مالك اشتر است» اشاره كرد كه آقاي كيايينژاد كه همه آن القاب را احصا كرده بودند تعدادشان به ۳۲ لقب ميرسد.
لطفاً درباره نحوه و پيشينه تهيه اين ويژهنامه و فراز و نشيبهايي كه در طول مدت تأليف و جمعآوري اين اثر صورت گرفته است توضيحاتي بفرماييد. كائيني: پيدا كردن بسياري از اطلاعات و منابع اطلاعاتي تازه است كه تا به حال منتشر نشدهاند. بسياري از نزديكان ايشان براي اولين بار خاطرات ناب خودشان را كه بعضاً سالهاي گذشته به خاطر ملاحظات سياسي و فرهنگي كه در جامعه وجود داشته – مخصوصاً در سالهاي ابتدايي انقلاب – بيان نكردهاند در اين اينجا بازگو كردهاند. به طور مثال مصاحبه مبسوط حدوداً هفت ساعته ما با سيدمجتبي طالقاني فرزند ناهمفكر آيتالله طالقاني كه الان در پاريس اقامت دارد، است؛ كه وي هم بدون هيچ ملاحظهاي خيلي راحت درباره كليه مسائل صحبت كردهاند. يكي از كاركردهاي مهم و تاريخي مجتبي طالقاني نوشتن همان نامه معروف در دفاع از مكتب ماركسيسم به عنوان مكتب مبارز با آيتالله طالقاني و اعلام نوعي ارتداد از مكتب اسلام است. ايشان براي اولينبار گفتند كه آن نامه يك تصميم تشكيلاتي بوده و نه اينكه اراده شخصي و مختص ايشان باشد. در واقع بخش ماركسيست شده سازمان مجاهدين خلق (منافقين) تصميم گرفته بود كه حرفهاي خودش را به دليل حساسيت جامعه و جايگاه مرحوم طالقاني، از زبان فرزند آيتالله طالقاني بگويد تا تأثير بيشتري داشته باشد. بعدها در اعترافات و خاطرات بسياري از عناصر منافقين مشاهده ميشود كه ميگويند وقتي ما فهميديم كه فرزند آيتالله طالقاني هم برخي تغييرات ايدئولوژيك را پذيرفته است پذيرش اين مسئله (متعلق بودن نامه به مجتبي) براي ما آسانتر شد.
طالقاني: حقيقتاً زماني كه اين مصاحبهها تهيه شد به هيچ وجه در آن موقع قرار نبود كه چنين مجموعهاي به صورت يكجا تهيه شود. قرار بود اين اثر در قالب چند شماره (چهار شماره) از مجلد «يادآور» ارائه شود اما در نهايت تصميم بر اين شد كه بصورت يكجا و يك جلدي به دست علاقهمندان برسد. طي اين فرآيند ما هم چون بحثمان اين بود كه مرحوم آيتالله طالقاني متعلق به يك گروه، دسته و .... نبوده بلكه متعلق به همه مردم و اقشار جامعه بوده، بنابراين ممكن بود افرادي از يك جناح يا نحله فكري خاص درصدد باشند ايشان را مصادره به مطلوب كنند به همين دليل صحبت همه افراد را در آن گردآوري كردهايم. البته در اين مسير هم برخي افراد از جانب خانواده (مرحوم طالقاني) منع شده بودند و مخالفت ميكردند با اينكه افراد با ما مصاحبه كنند و برايشان پيغامهايي مبني بر مصاحبه نكردن برايشان ارسال ميشد!
به چه دليل از جانب برخي اعضاي بيت ايشان چنين پيغامهايي براي آن افراد ارسال ميشد؟
طالقاني: (با حالت اكراه) حالا يك مقداري جناحي برخورد ميكردند!
اين توصيهها مشخصاً از جانب چه كساني بود؟ طالقاني: از طرف برخي افراد خانواده ايشان بود (اعظم طالقاني). در خانواده به بعضي از افراد خط ميدادند كه مصاحبه نكنيد چراكه اين مسائل خط آقا (مرحوم طالقاني) نبوده است! در صورتي كه ما هم با آنها برخورد كرديم و گفتيم كه نخير! خط آقا تمام افراد اين مملكت است! آقاي طالقاني خطي نداشتند! به هر حال اين اثر ممكن است كم و كاستي هم داشته باشد اما به قول همان اسمي كه بر روي اين اثر گذاشته شده است يك «يادنامه و شناختنامه» جامعي است.
همانطور كه در اين كتاب آمده است مرحوم طالقاني يك محل و محملي بودند براي وحدت و جمع كردن نيروهاي انقلاب، اين حسن خلق ايشان همان موضوعي است كه امروزه هم مورد تأكيد و اشاره مقام معظم رهبري نسبت به مسئولان نظام است. لطفاً در خصوص اين مدعاي مثبت شخصيتي ايشان توضيحات بيشتري بفرماييد.
طالقاني: ايشان واقعاً در مورد افرادي كه فكر ميكردند «عناد» ندارند به هيچ وجه دافعه نداشتند. بيشترين بعد شخصيتي ايشان مشمول به جذب و رأفت اسلامي و مصداق واقعي «جذب حداكثري» بودند. آن زمان بنده همراه ايشان بودم و كارهاي بسيار بسيار مهمي انجام ميدادند؛ در واقع از جمله گرفتاريهاي بزرگ ايشان امورات جاريه و مختص مملكت بود. حتي ايشان با تشكيل حزب جمهوري اسلامي مخالف بود و دليلشان هم اين بود و ميگفت آقا روحانيت بايد در خدمت مردم باشد و اين حزب و حزببازي را كنار بگذاريد تا بتواند به مسائل و مشكلات مردم مشرف باشد. ايشان بعد از انقلاب در يك مصاحبهاي نسبت به اينكه ميگفتند از بنيانگذاران نهضت آزادي بودهاند اعلام كردند كه به هيچ حزب و دستهاي وابستگي ندارند و اين رفتار ايشان در مورد همه گروهها صادق بود و هيچ تعلقي به فلان گروه و فلان دسته نداشتند.
مقام معظم رهبري بارها تأكيد كردهاند كه دستگاههاي فرهنگي و رسانهها بايد ابعاد مختلف شخصيتي ايشان را به مردم معرفي كنند. فكر ميكنيد علت اين نكته مورد نظر ايشان چه مسائلي ميتواند باشد؟ طالقاني: شخص مقام معظم رهبري نسبت به ايشان شناخت كاملي دارند. مقام معظم رهبري به دليل شركت در جلسات دادگاه مرحوم طالقاني در قبل از انقلاب، ديدارهايي كه در تبعيد بين ايشان انجام ميشد براي تبادل نظرات مشورتي، تفكرات مرحوم پدر را خوب ميشناسند. ما يكسال يا يكسال و نيم پيش كه خدمت رهبر معظم رسيديم بحث ايشان همين بود كه چه خوب است روي شخصيت آيتالله طالقاني بيشتر كار بشود و بيشتر معرفي شود و مردم هم ايشان را بهتر و بيشتر بشناسند. اين مسئله به خاطر شناخت كاملي است كه ايشان نسبت به مرحوم پدر داشتند. بخصوص در جلسات شوراي انقلاب مصاحبت و گفتوگوهاي زيادي با هم داشتهاند كاملاً روي شخصيت ايشان شناخت دارند و علت اصرار رهبري معظم هم اينگونه مباحث ميتواند باشد.
دستهبندي افراد مصاحبه شونده و كساني كه مطالبشان در اين كتاب وجود دارد يكي از نكات جالب است. در بين آنها از افرادي با گرايشات چپ مثل دولتآبادي تا كساني مثل آقاي خسروشاهي و رئيسجمهور و رئيس مجلس حضور دارند. آيا شما در اين تقسيم بندي استراتژي خاصي داشتهايد يا اينكه فقط جمعآوري مطالب مورد نظرتان بوده است و تصميمگيري و نتيجه نهايي را به عهده مخاطب گذاشتهايد؟
حقاني:ما در واقع استراتژيمان اين بود كه از همه افرادي كه داراي خاطراتي در خصوص آيتالله طالقاني هستند و به نحوي ديدگاهي در رابطه با ايشان دارند را مورد استفاده قرار بدهيم. تا آنجايي كه براي ما مقدور بوده سعي كرديم اين كار صورت بگيرد. خود به خود براساس همين استراتژي وقتي شما اينها را كنار همديگر قرار ميدهيد نشان ميدهد به قول شما طيفهاي چپ، ميانه، ليبرال، مذهبي، روحاني و غيرروحاني در خصوص آيتالله طالقاني نظر ميدهند؛ به صورت خود به خودي خواسته و استراتژي ما محقق شده است. ما در واقع تلاش كردهايم روايتي از اين شخصيت و از زبان و ديدگاههاي افراد مختلف ارائه بكنيم تا مردم بتوانند براساس اين گفتارها در خصوص آيتالله طالقاني به يك ارزيابي و سنجشي برسند. البته ما سؤالات خاصي هم داشتيم و سعي كرديم آن موارد در خصوص آيتالله طالقاني روشن بشود. به زبان ديگر استراتژي اصلي ما در ميان سؤالاتمان قرار داشته است و بحثمان رسيدن به پاسخ اين پرسشها بوده و فكر ميكنم مخاطب ما تا حدود زيادي ميتواند به پاسخ پرسشهاي زيادي دست يابد.
تهيه اين مجلد يك پروسه طولاني چند ساله را طي كرد تا به چاپ برسد. لطفاً درباره علل تأخير و طولاني شدن فرآيند جمعآوري و انتشار آن را توضيح دهيد. حقاني:از جمله علل تأخير اين مجلد حساسيتي بود كه خود موضوع داشت، همچنين وسواسي كه دوستان داشتند براي اينكه بتوانيم يك كار فاخر و خوب كه درخور مرحوم طالقاني، مردم عزيز و فرهيختگان ارجمند كشورمان باشد، ارائه بكنيم. ما ميتوانستيم اين كار را در چند شماره منتشر كنيم، اما از يك طرف نگران بوديم كه اين پراكندگي شمارهها باعث بشود كه به اصل منظور و مقصودي كه اراده كردهايم آسيبي وارد شود و به اهدافمان نرسيم. اما با شكل كنوني اين مجلد (چهار شماره به صورت يكجا) مردم ميتوانند با بررسي همه اسناد و اظهارات در قالب يك اثر به يك نتيجه و تصميم بهتر نائل شوند. اين باعث شد كه ما كار چند شماره را در يك شماره انجام بدهيم. بخش ديگري هم به خاطر گراني كاغذ و مشكلاتي است كه چند ماه است در بازار به وجود آمده است چراكه ما معتقد بوديم عكسها و اسناد آنگونه كه هستند چاپ شوند و به مخاطبان با كيفيت مطلوبي ارائه بشوند. اما بيشترين عامل سختي و مشكل بودن كار بود.
طالقاني: بخشي از اين قضيه به وسواس كاري برميگردد كه نسبت به تكميل و تنظيم مصاحبهها و مطالب توسط دستاندركاران اين كتاب بوده است. اين عزيزان ميخواستند از كليه عكسها و مطالب جمعآوري شده استفاده خوبي بشود و مطلبي جا نيفتد. هر چند از گوشه و كنار خبر ميرسد كه مطالب و حرفهاي ديگري هم درباره مرحوم طالقاني وجود داشته كه به دست ما نرسيده، انشاالله اگر امكانش وجود داشته باشد ميتوان متممي براي اين كتاب تهيه و منتشر كرد.
لطفاً درباره مشكلات و نحوه جمعآوري عكسها و اسناد موجود در اين كتاب بيشتر صحبت كنيد. حقاني:بخشي از سختي اين كار برميگردد به راضي كردن افراد براي مصاحبه و نيز گرفتاريهايي كه نوعاً آدمها به آن مبتلا هستند. بعضي اوقات با تعدادي از دوستان مواجه ميشديم كه ميگفتند از مرحوم طالقاني اسناد يا عكسهايي دارند اما بايد در ميان انبوهي از كتاب و اوراق به دنبالش بگردند! بنابراين تمام اين جستوجوها مستلزم زمان زيادي ميشد.
كائيني: يكي از مشغوليات مورد علاقه بنده جمعآوري عكس چهرههاي محبوبي بوده است كه به آنها علاقهمند بودهام. برخي از اين تصاوير را در ميان آلبوم شخصي افرادي كه به منزلشان (جهت ثبت خاطرات) ميرويم، بعضيها را از طريق خانواده مرحوم طالقاني به دست آورديم. بعضيها را از عكاسان خريداري كرديم كه بعضاً هم مبالغ گزافي پرداخت شد. اينها همه با يك عشق و علاقه شديد همراه بوده است چراكه به دست آوردن هر كدام از اين اسناد يا عكسها يك پروسه و داستان دور و درازي داشته و حتي مسافرتهايي هم در اين زمينه صورت گرفته است. لازم است يك نويدي هم به دوستان بدهم كه يك مجموعه ۵۰۰ تايي از عكسهاي مرحوم طالقاني با عنوان «طلايهدار بيداري» به زودي و با كيفيت نفيس توسط انتشارات شاهد (بنياد شهيد و امور ايثارگران) منتشر خواهد شد.
آقاي دكتر! در زمينه تهيه و انتشار اين ويژهنامه آيا مورد حمايت سازمان يا ارگاني هم قرار داشتيد يا خير؟ لطفاً به صورت شفاف توضيح بفرماييد. دكتر حقاني: نخير. اصلاً. از ابتدا مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر با دغدغه وارد اين حوزه شد و تا الان هم با پشتيباني و حمايت جايي مواجه نشدهايم. البته پس از انتشار اين اثر بعضي از دوستان و مراكزي كه كار را ديدهاند اظهار لطف ميكنند و حداقل به صورت زباني ميگويند كه ما حمايت ميكنيم. اميدوارم كه اين منجر به حمايتهاي جدي بشود تا ما هم بتوانيم اين كار و پروژههاي بعدي در دست اقدام را هم با سرعت بيشتري انجام بدهيم و بتوانيم اينگونه آثار را زودتر به دست مخاطبان و علاقهمندان برسانيم.
و كلام آخر؟ حقاني:من خواهش ميكنم از عزيزاني كه نشريه «يادآور» را مطالعه ميكنند ما را با نظرات، پيشنهادات و انتقادات خودشان ياري بكنند ما هم قطعاً استقبال ميكنيم و اينگونه كارها را از حمايت مالي براي خودمان بهتر و مناسبتر ميدانيم. واقعاً تلاش همه دوستان ما در مؤسسه اين است كه يك نشريه فاخر و بدون تعصب و جهتگيري غيرمستند منتشر بكنيم، اگر جايي كوتاهي يا اشتباهي را ملاحظه كردند اعلام بكنند. چه اينكه ما مايل هستيم كه اينگونه آثار در تاريخ ثبت بشود سعي ميكنيم اشتباهات را برطرف كنيم و اگر لازم باشد به سؤال يا نكتهاي كه به نظر مخاطبان محترم ميرسد پاسخ بدهيم. ما در ويژهنامه «يادآور» سعي ميكنيم فضايي را براي اينگونه مسائل، پاسخ به سؤالات يا بازخورد كارها در نظر بگيريم.
