نمايشگاه «تكيه دولت در اربعين» مشتمل بر نمايش ۱۲ سند تاريخي متعلق به دوران قاجار و پهلوي اول است كه بازديد از آن دريچهاي را به روي واقعيات تاريخي چون كمتوجهيهاي متعمدانه به تكيه دولت در دوران پهلوي اول و نيز سر تخريب تكيه دولت و همچنين اهميت اين مكان مذهبي نزد حكام محلي دوران قاجار باز ميگشايد.
تكيه دولت، مكاني مذهبي به وسعت ۷۰۰۰ متر در جوار بازار بزرگ تهران كه زماني ميزبان برگزاري عزاداريهاي ايام عاشورا و اربعين حسيني بود، حالا جاي آن چيزي نيست جز بناي متعلق به بانك ملي شعبه بازار. قنات در زير پاهاي خشتي تكيه دولت عمر اين مكان مذهبي را به شماره انداخت و ميگويند كه پهلوي اول كه مخالف برگزاري مراسمهاي آئيني عاشورا بود بذر تخريب اين بنا را سرانجام ريخت. حالا ۱۲ سند تاريخي مربوط به تكيه دولت در كاخ گلستان پنجرهاي رو به حوادثي است كه از سر تكيه دولت گذشته است:
به گزارش «جوان»، نمايشگاه «تكيه دولت در اربعين» مجموعهاي ديدني از اسناد مرتبط با مراسم تعزيهداري خامس آل عبا، حضرت حسين بن علي (ع) و امور مربوط به حفظ و نگهداري عمارت و اموال تكيه دولت در مجاورت كاخ گلستان و ميدان ارگ پايتخت است كه به مرور از آرشيو اسناد تاريخي كاخ گلستان بيرون ميآيد.
قديميترين اين اسناد مربوط به دهه ۱۲۹۰ هـ . ق معادل دهه ۱۸۷۰ ميلادي هم عصر حكومت ناصرالدين شاه قاجار است. تعدادي از اين اسناد نيز مربوط به سالهاي پاياني حكومت قاجار و آغاز حكومت پهلوي اول مقارنه دهه ۱۳۰۰ هـ شمسي و ۱۹۳۰ ميلادي است.
بر اساس اين گزارش، مجموعه موجود به عنوان بخشي از تاريخ تشيع در دو سده اخير كشورمان است كه اطلاعاتي در مورد چگونگي مديريت و تامين بودجه مراسم عزاداري حضرت ابا عبدالله الحسين (ع ) و همچنين بخشي از تاريخچه ساختمان تكيه دولت تهران را پيش رو ميگذارد.
يكي از اين اسناد نامهاي مبني بر برگزاري مراسم ۱۰ روزه محرم و ايام تاسوعا و عاشورا به مورخه سال ۱۲۹۵ هجري قمري مقارن با ۱۸۷۷ ميلادي و به مهر به نام محمد حسن است.
در اين نامه آمده است: «در تكيه شاه نعمتي با اختصاص مبلغ سي تومان وجه رايج از طرف خزانه داري حكومت قاجار»
سندي ديگر نامهاي با سربرگ وزارت دربار پهلوي اول به معاون سرايدارخانه شاهنشاهي يا همان اداره اموال سلطنتي مبني بر گزارش تعميرات چادر تكيه دولت و تحويل آن به اداره سرايدارخانه شاهنشاهي به تاريخ ۱۳۸۰/۹/۱۰ معادل سال ۱۹۲۹ ميلادي است.
در نامهاي ديگر دست خطي به چشم ميخورد كه منتسب به مظفرالدين ميرزا، وليعهد ناصرالدين شاه قاجار است. مظفر الدين ميرزا در تاريخ محرم الحرام سال ۱۲۹۵ ه. ق معادل ۱۸۷۷ ميلادي كه مقارن اواسط حكومت ناصر الدين شاه قاجار است اين نامه را به دست خط خود نوشته و به واسطه آن دستور اختصاص مبلغ ۳۰۰ تومان وجه رايج را براي تعزيه داري خامس آل عبا، امام حسين (ع ) در ايام محرم و تكيه ديواني صادر كرده و در پايان نامه را مهر و امضا كرده است.
يكي ديگر از اسناد تاريخي موجود در نمايشگاه «تكيه دولت در اربعين» نامهاي مبني بر درخواست سي تومان دستمزد براي حق كارشناسي و تعميرات اشياي مربوط به كالسكه خانه و تكيه دولت در مجاورت كاخ گلستان و خطاب به بصير قانع، مقام ارشد اداره بيتوتات دربار پهلوي اول و پاراف بصير قانع مبني بر تأييد اظهارات او خطاب به مقامات مالي و دستور پرد اخت دستمزد مشاراليه است. شخصي به نام سيد علي اصغر چراغساز اين نامه را در تاريخ ۲۸/۱۰/۱۳۰۸ معادل ژانويه ۱۹۳۰ ميلادي نوشته است.
در سندي ديگر دست خطي به چشم ميخورد با مضمون تعيين تكليف شالهاي كشميري اهدا شده به تكيه دولت با صحه شخص ناصرالدين شاه قاجار. تاريخ نامه به سال ۱۲۹۱ هجري قمري معادل سال ۱۸۷۴ ميلادي باز ميگردد.
در نامهاي ديگر كه متعلق به دوره پهلوي اول و آغاز دوران افول تكيه دولت است، ساز و كار و نحوه انتقال اشياي اين تكيه به مكاني ديگر كه احتمالاً كاخ گلستان بوده است بررسي ميشود. اين نامه دولتي كه مورخه ۳ مهر ماه ۱۳۰۸ شمسي در آن به چشم ميخورد از طرف بصير قانع متولي انبارهاي تكيه دولت خطاب به معاون كل وزارت ماليه پهلوي اول مبني بر نتيجه بازديد از انبارهاي آن عمارت و تصميمگيري براي چگونگي نقل و انتقال اثاث و اشيا و چادرهايي كه در آنجا بودهاند نوشته شده است. در حاشيه سمت راست نامه نيز پاراف معاون كل وزارت ماليه خطاب به وزير ماليه به تاريخ ۶ مهر ۱۳۰۸ شمسي مبني بر تأييد گزارش تهيه شده براي اموال منقول موجود در تكيه دولت به چشم ميخورد.
از اسناد جالب توجه اين نمايشگاه پاسخ تيمور تاش، وزير دربار پهلوي به نامه پيشين در قالب نامهاي ديگر به مورخه ۱۷/۱۲/۱۳۰۸ هجري شمسي است. در اين نامه آمده است: «وزارت جليله ماليه عطف به نامه ۵۴۸۶۳ زحمت ميدهد در فروش اشياء موجود در انبارهاي تكيه دولت اشكالي به نظر نميرسد ولي آيا ممكن نيست به طور غيرحراج، اشياء مزبوره بفروش برسد زيرا كه حراج موجب كسر قيمت و نيز ممكن است اسباب پاره حرفهاي بيتناسب بشود.»
همچنين در ميان اسناد اين نمايشگاه سند ديگري به چشم ميخورد كه ثابت ميكند حكام محلي دوران قاجار موظف به پرداخت مبالغي بابت خرجهاي تكيه دولت بودند. اين نامه كه متعلق به اواسط دوران حكومت ناصرالدينشاه قاجار است حكايت از اختصاص وجوهي از طرف ميرزا ابراهيم خان حاكم گلپايگان جهت تامين دستمزد پرداختي به چند تن از ذاكرين آل عبا در ايام محرم و در تكيه دولتي تهران دارد.
سندي ديگر به تاريخ ۱۳۳۰ هجري قمري معادل ۱۹۱۳ ميلادي، نامهاي از طرف ميرزا محمد خان، مقام مسئول حفاظت و نگهداري تكيه دولت است كه آن را خطاب به وزير علوم و فوايد عامه دوران احمد شاه قاجار نوشته و درباره آبگرفتگي بناي تكيه دولت و احتمال تخريب ساختمان و اموال موجود در آن هشدار داده است.
سند ديگر نامهاي با سربرگ وزارت دربار پهلوي اول و از طرف رئيس محاسبات دربار به رئيس محاسبات بيتوتات سلطنتي مبني بر ارسال و تصويب گزارش تحويل چادر سقف تكيه دولت بوده و دو سند ديگر نيز نامهاي دو صفحهاي خطاب به وزارت ماليه دوران احمدشاه قاجار مبني بر آبگرفتگي بناي تكيه دولت و احتمال تخريب ساختمان آن است. اسنادي كه هر چند اكثر قريب به اتفاقشان به هشدارهاي پي در پي مقامات مسئول حفاظت از بناي تاريخي تكيه دولت اختصاص دارند، اما گذشت زمان نشان ميدهد كه هيچ يك سرانجام كارساز نشدند تا سرانجام تكيه دولت بناي مقدس منسوب به برگزاري عزاداري امام حسين (ع ) و اربعين حسيني در دهه ۲۰ براي هميشه تخريب شده و تنها نام، تصاوير و اسنادش در خاطرها باقي بماند.
