یکی از مواردی که گاهی باعث بروز اختلاف بین زن و شوهر می شود موضوع "بچه دار شدن" است. طبق آمار اعلام شده انجمن علمى - تخصصى بارورى و نابارورى با توجه به وقوع سالانه ۸۰۰ هزار ازدواج در كشور سالانه ۱۰۰ هزار نابارور به آمار ۲ تا ۳ ميليون زوج نابارور انباشته شده كشور اضافه مى شود و حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد زوج هاى جوان كشور از مشكل نابارورى رنج مى برند.
به رغم پیشرفت علمی که در زمینه درمان ناباروری در ایران وجود دارد و تقریبا با مراکز درمانی دنیا در ارتباط تنگاتنگ و به روز هستیم اما نکته قابل توجه در این بین، مشکلاتی است که سر راه ادامه درمان زوج های نابارور در کشور وجود دارد.
بررسی ها نشان می دهد که اغلب زوجین نابارور بعد از اینکه مراحل ابتدایی درمان را آغاز می کنند، به دلیل شرایط روحی و روانی و مسائل مالی و اقتصادی به ناچار از ادامه روند درمان مایوس شده و کنار می کشند.
هزینه های بالای درمان نازایی به دلیل تحت پوشش بیمه نبودن خدمات باروری در کشور، باعث شده قشر کثیری از زوج های جوان جامعه تنها به خاطر تنگناهای مالی و اقتصادی نتوانند مسیر درمان ناباروری را طی کنند و در انتظار بچه دار شدن حسرت بخورند.
در ساختمان مرکز باروری و ناباروری اصفهان که در خیابان مشتاق واقع شده روزانه صدها زوج نابارور از سراسر کشور و کشورهای خارجی برای بچه دار شدن مراجعه می کنند، تمام سختی ها و هزینه ها را به جان می خرند و ساعت ها بر روی صندلی و در راهروهای این مرکز چشم به راه خبرهای خوش هستند.
تعداد زیادی از این افراد ایرانیان مقیم خارج مانند امریکا، سوئد و اتریش هستند که به دلیل هزینه های سنگین درمان ناباروری در این کشورها به ایران می آیند. از بین مراجعه کنندگان ۳۰ تا ۴۰ درصد در همان مرحله اول باردار می شوند.
مرکز باروری و ناباروری اصفهان ۱۹ سال پیش به منظور درمان نازایی زنان و ناباروری مردان تاسیس شد و جزو اولین مراکز باروری در ایران می باشد.
بیماریهای عفونی، دلیل ناباروری مردان
مسئول آزمایشگاه مرکز باروری و ناباروری اصفهان در گفت و گو با خبرنگار ما بیماریهای عفونی دوران جوانی مانند اوریون و عدم مراقبت در مقابل آن را یکی از مهمترین دلایل ناباروری در مردان می داند و می گوید: اگر پسری در دوران نوجوانی یا جوانی مبتلا به اوریون شود اما استراحت و مراقبت کافی درباره آن نداشته باشد سلولهای باکتری اوریون، سلولهای زاینده اسپرم را از بین می برند و منجر به کاهش قدرت باروری می شوند.
محمد حسین نصر اصفهانی یکی دیگر از عوامل ناباروری مردان را بیماریهای مقاربتی دانسته و تصریح می کند: این بیماری که بیشتر در کشورهای خارجی شیوع دارد منجر به انسداد لوله در مردان و زنان می شود که متأسفانه این بیماری در کشور ما هم وجود دارد و رو به رشد است.
وی بهداشت ناباروری را نیز از عوامل موثر در این زمینه برشمرده و تصریح می دارد: این مساله مانند بیماری "واریفوسل" ( گشاد شدن رگهای بیضه ) در بین درصدی از جامعه اتفاق می افتد که اگر به موقع درمان شود مشکل بیمار قابل حل است و در واقع چنانچه پسران در دوران دبیرستان و دانشگاه معاینه صحیح شوند از ابتلا به بیماری واریفوسل پیشگیری می شود.
وی بیماریهای ژنتیکی، عوامل محیطی و آلاینده ها را نیز در نابارور شدن مردان موثر دانست و گفت: نوع شغل مردان نیز در ناباروری آنها تاثیر دارد.
به گفته رییس پژوهشکده زیست فناوری جانوری پژوهشگاه رویان در اصفهان برخی مشاغل مانند نانوایی و رانندگی به دلیل گرمای زیادی که به بیضه مردان می رسد، نشستن زیاد مانند هنگام استفاده از رایانه، فعالیت در آزمایشگاه ها، مراکز شیمیایی و رنگسازی و قرارگرفتن در معرض امواج الکترومغناطیسی یا دکل های برق فشار قوی هم در ناباروری مردان تاثیر می گذارد.
تنبلی تخمدان، شایعترین عامل ناباروری زنان
شایعترین عامل ناباروری زنان بیماری "تنبلی تخمدان" (PCO) است ، در این بیماری، فلوکول ها ( تخمکهای داخل حفره) در تخمدان رشد نمی کنند و یکی از مهمترین دلایل ابتلای زنان ایرانی به این بیماری ، تغییر برنامه غذایی و خوردن غذاهای با کربوهیدرات بالا است.
مسئول آزمایشگاه مرکز باروری و ناباروری اصفهان در این خصوص اظهار می دارد: این بیماری در ۳۰ سال گذشته روند رو به رشدی در کشور پیدا کرده است که برای درمان آن باید به دارو درمانی، ورزش و تغذیه مناسب روی آورد.
این پژوهشگر یکی دیگر از عوامل ناباروری زنان را بیماری " آندومتریوز" دانسته و می گوید: در این بیماری با رشد غیرطبیعی بافت رحمی در داخل شکم مواجه هستیم که منجر به نازایی می شود.
وی با ابراز نگرانی از اینکه روند پیشرفت این بیماری در کشور رو به رشد بوده ، عوامل مختلفی از جمله آلودگی محیطی، دیر ازدواج کردن، بارداری در سنین بالا، استفاده از ظروف پلاستیکی، یکبار مصرف و غذاهای کنسرو شده، مواد نگهدارنده و تزریق هورمون ها به دام و طیور را در بروز بیماری آندومتریوز سهیم می داند.
نصر اصفهانی ادامه می دهد: یکی از مهمترین عوامل نازایی یا دیربچه دار شدن زوجین ، ازدواج دیرهنگام است که با افزایش سن زنان، ذخیره تخمدان و در نتیجه شانس بارداری آنها کاهش می یابد.
وی بهترین سن بارداری برای زنان را زیر ۳۵ سال اعلام کرده و اظهار می کند: در زنان بالای ۳۵ سال ، شانس بارداری نسبت به زنان زیر این حد سنی حدود یک چهارم کاهش می یابد.
میکروانجکشن، بیشترین روش استفاده شده برای باروری
جالب است بدانید میکرواینجکشن یا تزریق اسپرم داخل تخمک (ICSI ) بیشترین روش استفاده شده در این مرکز به ویژه برای درمان ناباروری مردان بوده است . در این روش اسپرم در محیط آزمایشگاه داخل یک تخمک تزریق ، داخل رحم منتقل شده، به دنبال آن لقاح و تقسیم سلولی صورت می گیرد و جنین تشکیل می شود که شانس لقاح در این روش بین ۵۰ تا ۷۰ درصد و شانس جنین گذاشتن بین ۳۰ تا ۴۰ درصد است.
به طور معمول برای درمان زوج های نابارور ابتدا از روش میکرواینجکشن استفاده می شود و در صورت موفق نبودن این روش ، از روش لقاح آزمایشگاهی و انتقال جنین به داخل رحم (IVF) استفاده خواهد شد.
دیگر روش استفاده شده برای درمان ناباروری تزریق اسپرم به داخل رحم (IUI) است که برای درمان زنان بیشتر از دارو و درمان و برای درمان مردان بیشتر از روش میکرواینجکشن استفاده می شود.
رحم اجاره ای و اهدای تخمک، آخرین گزینه های بچه دار شدن
مسئول آزمایشگاه مرکز باروری و ناباروری اصفهان
در درمان زوجین نابارور تا حد امکان تلاش می شود که از اسپرم و تخمک خود آنها برای باردار شدن استفاده شود اما اگر این روشها پاسخ نداد گزینه های دیگری مانند رحم اجاره ای، اهدای تخمک و اهدای جنین به کار گرفته می شود. در واقع در صورتی که رحم زن امکان نگهداری جنین را ندارد و سقط مکرر دارد از روش رحم اجاره ای استفاده می شود.
قوانین و نظر مثبت بیشتر مراجع تقلید درباره این روشها در کشور وجود دارد، اگر زن تخمک نداشته یا کیفیت تخمک او نامناسب باشد می تواند از روش اهدای تخمک استفاده کند که در این روش تخمک از سوی زنانی که مطلقه یا بیوه باشند یا توسط زوجین معرفی شده یا خودشان به مرکز باروری اصفهان مراجعه کرده باشند اهدا می شود.
در این روش صیغه محرمیت بین زن اهدا کننده تخمک و مرد خوانده شده و اسپرم مرد به تخمک اهدایی تزریق می شود.
به گفته نصر اصفهانی بر اساس قانون اهدای جنین به زوجین نابارور مصوب سال ۱۳۸۲ ، این کار باید به صورت محرمانه صورت گیرد به همین دلیل امکان دریافت جنین از خویشاوندان درجه یک وجود ندارد که مرکز باروری اصفهان پیگیر است راهکارهای دیگری مانند امکان اهدای جنین از خویشاوندان درجه یک نیز قانونمند شود.
این کارشناس خاطرنشان می کند: اهدای اسپرم نیز یکی از روشهای درمان ناباروری است اما در ایران قانونمند نشده و علما درباره آن نظرات متفاوتی دارند.
تحریم ها هزینه های درمان ناباروری را دو برابر کرد
۹۹ درصد تجهیزات و مواد پزشکی به کار رفته برای درمان ناباروری ، وارداتی و بیشتر از امریکا، کشورهای اروپایی و ژاپن است.
نصر اصفهانی هزینه تمام شده برای داروها را بین ۵۰۰ هزار تا یک میلیون تومان و هزینه عمل میکرواینجکشن را حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان اعلام می کندو می گوید: داروهای درمان ناباروری گران است و بیمه ها آنها را پوشش نمی دهد اما در اروپا سه دوره اول درمان نازایی، بیمه می شود.
این کارشناس با اشاره به اینکه با شدت گرفتن تحریم ها علیه ایران قیمت این داروها و تجهیزات تا دو برابر افزایش یافته است، کمک خیران در این بخش را بسیار ضروری و موثر می داند.
دستاوردهای مرکز باروری اصفهان
نصر اصفهانی که بعنوان رییس پژوهشکده زیست فناوری جانوری پژوهشگاه رویان در اصفهان نیز فعالیت می کند با اشاره به دستاوردهای مرکز درمان باروری و ناباروری اصفهان گفت: این مرکز تا کنون به سه روش نوین برای درمان نازایی دست یافته است.
وی روش انتخاب اسپرم مناسب بر اساس میزان بار الکتریکی سطح آن را یکی از دستاوردهای این مرکز اعلام کرده و می گوید: پیش از این اسپرم سالم فقط بر اساس دو معیار شکل ظاهری و حرکت انتخاب می شد اما مرکز باروری و ناباروری اصفهان با استفاده از روش انتخاب اسپرم بر اساس بار الکتریکی منفی، شانس بارداری تا دو برابر افزایش می یابد.
این روش اکنون برای تعدادی از بیماران بکار گرفته شده و مطالعه بر روی آن ادامه دارد که نتایج آن به زودی منتشر خواهد شد.
البته در حال حاضر این روش در دنیا فقط توسط یک فرد استرالیایی و به گونه ای متفاوت اجرا می شود.
این پژوهشگر برتر ، فعال سازی مصنوعی تخمک را دومین روش عنوان کرده و اضافه می کند: دستیابی به این روش با همکاری پژوهشگاه رویان و یک گروه فرانسوی صورت گرفت که در این روش از طریق مواد در محیط آزمایشگاه به راهکاری برای رفع این نقیصه دست یافته ایم.
مسئول آزمایشگاه مرکز باروری و ناباروری اصفهان ادامه می دهد: دستاورد سوم این مرکز نیز روش جداسازی اسپرم بر اساس حرکت میکروفیلوئیت است که نخستین بار در کشور در این مرکز انجام شد.
وی معتقد است در روشهای معمولی از دستگاه سانترافیوژ برای جداسازی اسپرم استفاده می شود که ممکن است به برخی اسپرم ها آسیب وارد کند اما در روش جداسازی بر اساس حرکت میکروفیلوئیت این مرحله حذف می شود؛ این روش نیز باعث افزایش شانس باروری بیمار خواهد شد.
۵۰ هزار جنین منجمد در مرکز باروری اصفهان
در لقاح مصنوعی و آزمایشگاهی ۱۰ تا ۲۰ تخمک بارور می شود و در روشهای موجود یک یا دو تخمک به رحم مادر منتقل و مابقی منجمد می شود تا در سالهای آینده در صورت نیاز یا درخواست زوجین مورد استفاده قرار گیرد.
نگهداری جنین منجمد از سال ۱۳۷۲ در مرکز باروری و ناباروری اصفهان آغاز شده است، افزود: این جنین های منجمد از پنج تا ۱۲ سال عمر دارند.
در حال حاضر مرکز باروری و ناباروری اصفهان ۵۰ هزار جنین منجمد حاصل از لقاح آزمایشگاهی نگهداری می شود که این جنین ها متعلق به بیش از ۱۰ هزار زوج است که برای درمان به این مرکز مراجعه کرده اند.
نصر اصفهانی مزایای روش نگهداری جنین منجمد را جلوگیری از بیهوشی مجدد مادر، هزینه کمتر، جلوگیری از تحریک مجدد تخمک گذاری و حفظ شانس باردار شدن مادر می داند و می گوید: از هر یک هزار جنین منجمد شده حدود ۳۰۰ نوزاد متولد می شوند.
در حالیکه این پژوهشگر پر افتخار ایران از مسائل و مشکلات مختلف درمان ناباروری در کشور صحبت می کند تاکید بسیاری دارد که کمک مردم و خیران در این راستا بسیار حیاتی است.
نصر اصفهانی همچنان به کمک مردم امیدوار است و می گوید: ای کاش همانطور که مردم برای مسجد سازی و مدرسه سازی کمک می کنند همین رویکرد را در راه تحقیقات علمی و پژوهشی بویژه در مسائلی که به سلامت جامعه مربوط است اعمال می کردند.
