آقا رضا ۴۲ سالش است. ۲۰ سال است روي تاكسي كار ميكند. اسم ماشينش «طوطي» است، چون ميگويد صداي موتور پيكان قراضه با او حرف ميزند اما الان چند وقتي است كه طوطي ديگر رمقي براي حرف زدن ندارد. نوكش را چيدهاند و گوشه خانه افتاده و حق ندارد بيرون برود. چون صيدش ميكنند و ميبرندش پاركينگ اسقاطيها، قبرستان «طوطي»هاي پير.
امين، جوانكي آباداني است. قبلترها در شركت نفت كار ميكرده اما الان چند سالي ميشود كه با تاكسي شهرام، پسرعمويش كار ميكند و سهمي از درآمد روزانهاش را به عنوان اجاره ماشين به او ميدهد و از اين طريق خرج خانواده خودش و شهرام را درميآورد اما پرايد لكنته شهرام هم ممنوعالخروج شده و هر دو خانواده از نان خوردن افتادهاند.
داش حسين كاسب آبرومندي بوده، توليدي تريكو داشته، اما از سالها پيش كه شركايش پولش را خوردند و ورشكست شد، «آهنپاره»اش- نامي كه به پرايد درب و داغان مدل ۷۵ خود داده- شده عصاي دستش و نانآور خانوادهاش اما اتول او هم به سرنوشت دو ماشين فرسوده قبلي دچار شده؛ حبس خانگي.
اينها و دهها راننده تاكسي ديگر را آلودگي هوا خانهنشين كرده است. ميپرسيد چرا؟ خيلي ساده است: هواي تهران به رسم زمستاني هر ساله آلوده شده، تاكسيهاي فرسوده هم بالاخره قرار شده اعمال قانون شوند و رانندگان ماشينهايي كه يك بار توسط پليس راهور ناجا توقيف شدهاند، تنها با دادن تعهد محضري مبني بر اينكه ماشين خود را از خانه بيرون نياورند و براي نوسازي تاكسي فرسوده خود ثبت نام كنند، توانستند تاكسي خود را تحويل بگيرند. با اين حال در صورت تردد مجدد در سطح شهر، خودرويشان براي هميشه توقيف ميشود. همين است كه اين مسافركشان و خودروهاي از نفس افتادهشان كنجخانه زانوي غم بغل گرفتهاند، چون نه راه پس دارند و نه راه پيش.
نوسازي قصه تازهاي نيست قصه از كجا شروع شد؟ از آنجا كه سازمان تاكسيراني و معاونت نوسازي ناوگان ستاد مديريت حمل و نقل و سوخت كشور، تصميم به نوسازي تاكسيها گرفتنند؟ نه، از اينجا نبود. آنها كه پيش از اين هم داشتند خيلي آرام و بيسر و صدا سالي ۱۰ هزار تاكسي را نوسازي ميكردند و حتي امسال هم اين كار را انجام دادهاند. از آنجا كه رانندگان تاكسي از طرح نوسازي استقبال نكردند؟ نه، از اينجا هم نبود. چون ۹ هزار راننده در سايت ستاد مديريت حمل و نقل و سوخت براي نوسازي تاكسيهاي خود ثبت نام كردهاند و هفت هزار نفر از آنها در بانك عامل- بانك صادرات- براي تحويل خودروي خود و دريافت خودروي جايگزين پذيرفته شدهاند. پس ماجرا چيست و چرا اين رانندگان و خودروهايشان خانهنشين هستند؟
بگذاريد خلاصه كنيم: نوسازي تاكسيها كه چندين سال است دارد انجام ميشود، حتي به رغم اينكه طبق مصوبه دولت عمر تاكسي ۱۰ سال است، اما طبق تفاهمنامهاي كه امسال بين سازمان تاكسيراني و معاونت نوسازي ناوگان ستاد مديريت حمل و نقل و سوخت كشور منعقد شده، قرار بوده در سال ۹۱ با يك حركت جهادي، ۱۷ هزار تاكسي نوسازي شوند كه اين شامل خودروهاي از سال ۸۳ به بعد ميشود. ميدانم از ۸۳ تا ۹۱ ده سال نميشود اما همان مصوبهاي كه عمر تاكسي را ۱۰ سال تعيين كرده، تبصرهاي هم دارد كه خودروهايي كه در معاينه فني رد ميشوند هم فرسوده محسوب ميشوند و بايد نوسازي شوند.
اين از سهم مسئولان. از آن طرف رانندگان تاكسي هم از طرح نوسازي خودروهاي فرسوده استقبال كردهاند و به فراخوان آن لبيك گفتهاند و براي تعويض تاكسيهاي فرسوده خود ثبتنام كردهاند و پذيرفته هم شدهاند، حتي از زمان اعلام فراخوان طرح جمعآوري مسافربرهاي شخصي توسط وزارت كشور در سال ۸۵، اكثر تاكسيهاي شخصي كه اغلب خودروهاي بيكيفيت براي مسافركشي داشتند- پرايد، پيكان و آردي- پلاكهاي عمومي تاكسي دريافت كردند و به خودرويشان رنگ سبز زدند و به ناوگان تاكسيراني اضافه شدند. بگذريم كه بسياري از اين تاكسيها به دليل نداشتن كارآيي، لازم است نوسازي شوند.
۹۰، آخرين سال بدون كيسه هوا اما مشكل از سال گذشته شروع شده، دقيقتر بگوييم از ۳۰ فروردين ۹۰، يعني از روزي كه نمايندگان ويژه رئيسجمهور در كارگروه توسعه حمل و نقل عمومي و مديريت مصرف سوخت، به استناد اصل ۱۲۷ قانون اساسي مصوبهاي به اين شرح را تصويب كردند: «به منظور تسريع روند بهسازي و نوسازي ناوگان سبك حمل و نقل عمومي شهري، ۵۰ هزار دستگاه تاكسي شهري در سال ۹۰ از شمول الزام به نصب كيسه هوا مستثني ميباشند.» و اين يعني كه اين قاعده در سال ۹۱ تمديد نخواهد شد.
حدود سه ماه بعد، يعني ۱۸ خرداد ۹۰، اين مصوبه به دست پليس راهور ناجا رسيده كه آن هم در تاريخ ۲۰ اسفند ۹۰، طي بخشنامهاي به رؤساي پليس راهور استانهاي كشور و شركتهاي خودروساز- كه در قضيه تاكسي فقط شامل ايران خودرو ميشود- اين مصوبه دولت را ابلاغ كرد كه تاكسي بدون كيسه هوا فقط تا پايان سال ۹۰ ميتواند توليد شود. اما مشكل از آنجايي شروع شد كه تعداد اين كيسههاي هوا براي سال ۹۱، دو كيسه هوا براي صندليهاي جلو تعيين شد، نه يكي.
شايد بپرسيد يك كيسه هوا با دو تا چه فرقي دارد و حالا مگر چه توفيري ميكند؟ اما پاسخ خودروساز به شما اين خواهد بود كه به دليل تحريمهاي اقتصادي عليه كشورمان، تنها تكنولوژي توليد تاكسي- يعني پژو و سمند- با يك كيسه هوا را در اختيار دارد.
پژو و سمند نخواستيم! حالا به گفته مدير نوسازي ناوگان فرسوده سازمان تاكسيراني تهران، براي رفع مشكل هيئتي از كارشناسان و مدير عامل تاكسيراني از خط توليد شركتهاي زامياد، پارس خودرو و گروه بهمن بازديد كردهاند و خودروهاي پيشنهادي خود، شامل ون ناوكو، ال ۹۰ و مگان را براي رفع مشكل دو كيسه هوا طي مكاتبهاي به راهور ناجا پيشنهاد دادهاند. نهايتاً پليس راهور هم با به كارگيري ال ۹۰ و مگان در ناوگان تاكسيراني تهران موافقت كرده و اين مكاتبه به معاون نوسازي ستاد مديريت حمل و نقل و سوخت ارجاع شده، چراكه متولي امر نوسازي، سياستگذاري، تعيين نوع خودرو، ميزان وام، هماهنگي با راهور ناجا براي اسقاط، هماهنگي با مراكز اسقاط و مراكز شمارهگذاري و خلاصه همه امور مربوطه به نوسازي، اين معاونت است و بايد به دنبال رفع مشكلات اجرايي سازمانهاي تاكسيراني به عنوان عوامل اجرايي اين پروسه برود. در نتيجه حتي اگر تاكسيراني با خودروساز مذاكره كند و از خودروهاي مختلف بازديد كند و آنها را تأييد كند، در نهايت معاونت مذكور است كه بايد با خودروساز قرارداد ببندد.
اما ميپرسيد معاونت مذكور در پاسخ به مكاتبه ارجاع شده چه كار كرده است؟ عيسي محمد پور ميگويد هيچ. ظاهراً مسئولان گوش شنوا ندارند و هيچ اقدام مشخصي براي حل مشكل انجام نميدهند. دست تاكسيراني هم كه در اين قضيه كوتاه است. البته تاكسيراني قبل از گرانيهاي اخير، براي واردات تويوتا كمري به ناوگان تاكسيراني مذاكراتي داشته و قرار بود اين خودرو با قيمت ۲۵ ميليون تومان وارد شود كه با سه برابر شدن نرخ ارز، قيمت فعلي آن ۷۰ ميليون تومان است!
به گفته او، اين سازمان همچنين براي مراعات وضعيت رانندگان تاكسي كه از اقشار ضعيف جامعه هستند، براي كاهش قيمت خودروهاي پيشنهادي خود، يعني همان مگان و ال ۹۰ هم پيشنهادهايي داشته است. مگان طبق قيمت رسمي كارخانه ۴۴ ميليون و در بازار آزاد گرانتر است. اما به گفته خودروسازان ۹۵ درصد قطعات آن وارداتي است. ال ۹۰ هم طبق قيمت رسمي كارخانه ۲۳ ميليون و در بازار آزاد هم قيمتش بالاتر است و ۷۰ درصد قطعاتش وارداتي است. در نتيجه، تاكسيراني در راستاي كاهش قيمت تمام شده اين خودروها، به ستاد حمل و نقل و سوخت پيشنهاد تخفيف در سود عوارض گمركي را داده و گفته از آنجا كه اين خودروها قرار است در ناوگان حمل و نقل عمومي و در خدمت شهروندان باشند، دولت عوارض ۲۰- ۱۰ هزار دستگاه از اين دو خودرو را نگيرد. با اين كار، به طور ميانگين، قيمت ال ۹۰ حدود ۸- ۷ ميليون و مگان حدود ۱۰- ۱۲ ميليون تومان ارزان ميشود اما باز هم كو گوش شنوا؟
آلودگي كجاي اين قصه بود؟ همه اينها به كنار، اما آنچه آقا رضا، امين و داش حسين را خانه نشين كرده، آلودگيهاي اخير تهران است. ماجرا از اين قرار است كه طبق بخشنامه كاهش آلودگي هوا مصوب هيئت دولت، كه از طريق سازمان حفاظت محيطزيست و استانداري به پليس راهور ابلاغ شده، پليس بايد از اول تير سال جاري، منع تردد خودروهاي فرسوده را در هشت كلانشهر كشور اجرايي ميكرد. البته اين كار انجام نشده تا همين اواخر كه آلودگي هواي تهران تشديد شده و پليس راهور بالاجبار قانون را اجرا كرده است. اعمال قانون هم مساوي خانهنشيني رانندگان تاكسيهاي فرسوده است، چون يك پنجم ناوگان تاكسيراني- معادل ۱۷ هزار تاكسي- فرسوده هستند و آلايندگي زيادي دارند و با اعمال قانون، ديگر نميتوانند خودروهاي خود را از خانه بيرون بياورند، چون جريمه ميشوند و خودرويشان هم ضبط ميشود- تازه همان طور كه گفتيم، يك بار خودرويشان ضبط شده و با دادن تعهد محضري كه ديگر تردد نميكنند، توانستهاند ماشينها را تحويل بگيرند و بگذارند گوشه پاركينگ!
البته به گفته عيسي محمدپور، سازمان تاكسيراني در بحث كاهش آلودگي هوا هم بيكار ننشسته و دو اقدام ديگر انجام داده است: يكي معاينه فني تمامي تاكسيهاي شهر تهران به صورت رايگان از طرف شهرداري تهران كه سالي چهار مرتبه با فواصل سه ماهه انجام ميشود. ديگري هم تعويض قطعات كاتاليست و كنيستر تاكسيهاي پرايد كه با تفاهمنامهاي كه بين تاكسيراني و شركت سايپا يدك و سازمان حفاظت محيطزيست امضا شده، از ۱۴ آذر ماه جاري اين قطعات حدود ۳ هزار تاكسي پرايد مدلهاي ۸۴ به بالا در حال تعويض است و هزينه ۲۰۰ هزار توماني آن براي تاكسيرانان رايگان است.
شوراي شهر و تسهيلات ۵۰ ميلياردي براي تاكسيرانان شوراي شهر هم در بودجه و متمم بودجه سال جاري شهرداري، رقمي حدود ۵۰ ميليارد تومان براي ارائه تسهيلات رفاهي به تاكسيرانان پيشبيني كرده تا بتوانند ما به التفاوت قيمت خودروهايي كه ثبتنام كردهاند و خودروهاي با دو كيسه هوا را پرداخت كنند. با اين همه، سخنگوي شوراي شهر، پافشاري پليس بر ضرورت نصب دو كيسه هوا را اصرار به جايي ميداند و معتقد است خودرويي كه ۱۲- ۱۰ ساعت در سطح شهر در حال تردد و خدمترساني به شهروندان است، بايد از ايمني و كيفيت لازم برخوردار باشد. خسرو دانشجو همچنين ميگويد خودروسازان بايد به خواسته جامعه احترام بگذارند و استانداردهاي توليد خود را به گونهاي بالا ببرند كه آلودگي كم شود. به عقيده او، اين طور نيست كه امكان نصب دو كيسه هوا براي خودروسازان وجود نداشته نباشد اما به خاطر هزينههاي آن، حاضر به اين كار نميشوند، همانطور كه در مورد آزبست به رغم تذكرات مسئولان مختلف، هنوز هم دارند كار خودشان را ميكنند.
با همه اينها، اين قشر زحمتكش و آسيبپذير جامعه الان بلاتكليف هستند و با اينكه حاضر شدهاند حتي بدون دريافت تسهيلات، خودروي نقدي تحويل بگيرند، اما خودروساز به آنها پيش فاكتور نميدهد و ميگويد تنها ميتواند خودروي با يك كيسه هوا تحويل دهد. نتيجه اينكه آقا رضا، امين و داش حسين الان هيچ منبع درآمدي هم ندارند و هيچ كس هم پاسخگوي آنها نيست. از طرف ديگر، از رده خارج شدن يك پنجم ناوگان تاكسيراني بدون اينكه جايگزيني براي آن در نظر گرفته شود، به زودي اثرات سوء خود را در خدمترساني به مردم نشان ميدهد و صفهاي طويل صبحگاهي و عصرگاهي مسافران، از اين هم طولانيتر ميشود. با همه اينها، بايد منتظر ماند و ديد چه كسي قرار است فريادرس رانندگان شود.
