به گزارش «جوان»، ايران در شرايطي به دبيركلي اوپك فكر ميكند كه در طول عمر نيم قرني اوپك تنها يكبار توانسته اين سمت را كسب كند كه در مقايسه با ديگر كشورهاي قدرتمند اوپك آمار چندان جالبي نيست. وزارت نفت ايران، غلامحسين نوذري وزير اسبق نفت را به عنوان نامزد خود براي رقابت با كانديداهاي عراق و عربستان به اوپك معرفي كرده است.
سمير الغضبان مشاور ارشد نخستوزير در امور انرژي عراق و مجيد منيف نماينده هيئت عامل عربستان سعودي پس از كنارهگيري نماينده اكوادور دو رقيب نوذري براي تصاحب صندلي دبيركلي اوپك به شمار ميروند كه طبق اخبار رسيده شانس نامزد عراقي بيشتر است.
ايران و عربستان به دليل اختلافات سياسي و ديدگاهي همواره با يكديگر چالش داشتهاند كه اوج اين چالش مربوط به نشستي ميشود كه محمد عليآبادي سرپرست سابق وزارت نفت رودرروي علي النعيمي وزير نفت عربستان ايستاد و به مشاجره پرداخت به طوري كه وزير نفت عربستان از عصبانيت جلسه را به حالت قهر ترك كرد تا دعواهاي نفتي نمايانتر شود.
ايران در تعيين ميزان عرضه نفت از سوي اوپكيها به قيمت ميانديشد و عربستان به نقش خود در بازار. به ديگر بيان ايران و كشورهاي همعقيده مانند الجزاير، ونزوئلا و عراق معتقدند ميزان عرضه در بازار بايد به حدي باشد كه قيمتها منطقي باشد و ضرري متوجه كشورهاي صادركننده نفت نباشد در حالي كه عربستان در تعيين سهميهها همواره به سهم بالاي خود اشاره ميكند و هرگونه تعيين سهميهاي را به بالا بودن سهم خود ملزم ميكند.
اين اختلاف همواره وجود داشته است و اوپك را با اختلافات زيادي روبهرو كرده است؛ به همين دليل بعيد است نمايندگان ايران و عربستان به عنوان پرچمداران اين اختلاف رأي بياورند. به نظر ميرسد كشورهاي عضو براي خواباندن اين اختلافات طرف سومي را به نام عراق در نظر بگيرند تا آتش دعواها برافروخته نشود. دقيقاً به همين دليل است كه عراق بيشترين سابقه را در دبير كلي اوپك را دارد.
البته مسئولان وزارت نفت طي چند روز گذشته با مسئولان نفتي ساير كشورها رايزنيهايي را انجام دادهاند تا ايران بتواند مقام دبير كلي اوپك را كسب كند. اين لابيها به طور گستردهاي انجام شده است و به همين دليل شانس ايران را افزايش داده است. طرف سعودي هم كه همواره نشان داده يد طولايي در اين مواقع دارد قصد ندارد به راحتي از اين فرصت گذر كند.
اختلافي هميشگي مسئله انتخاب دبيركل اوپك از سال ۱۹۸۳ يعني با پايان يافتن يك دوره دبيركل شدن كليه كشورهاي عضو، همواره يكي از مسائل مورد اختلاف ميان كشورهاي عضو بوده است. براساس تعريف مندرج در كتاب اطلاعات كلي منتشره توسط دبيرخانه اوپك، «دبيركل نماينده رسمي و قانوني سازمان و رئيس اجرايي دبيرخانه اوپك است». دبيركل به صورت دورهاي و براي دو سال تعيين ميشود. دوران دبيركلي اوپك را ميتوان به دو دوره تقسيم كرد: دوره اول از زمان تأسيس اين سازمان تا پيروزي انقلاب اسلامي و دوره دوم از زمان بروز جنگ تحميلي عراق عليه ايران تاكنون. در دورة اول، دبيركل اوپك بر مبناي حروف الفباي نام كشورهاي مؤسس معرفي و مشغول به كار ميشد. اولين دبيركل اين سازمان آقاي دكتر فؤاد روحاني (۱۹۶۴- ۱۹۶۱) از ايران انتخاب شد و سپس دبير كل از اتباع ساير اعضاي مؤسس به ترتيب عراق، كويت، عربستان و ونزوئلا انتخاب شدند.
پس از اتمام دوره اول و همزمان با بروز جنگ تحميلي عراق عليه ايران، به بحث درباره تكرار روند چرخشي انتخاب دبيركل پرداخته شد كه در اين صورت نوبت دبيركلي به ايران ميرسيد. اما به دليل جنگ بين ايران و عراق، كشورهاي عربي با دادن پست دبيركلي به ايران مخالفت كردند. نكته قابل توجه اين است كه در دوران جنگ تحميلي و حتي پس از آن تفكر انتخاب دبيركل اوپك خارج از منطقه خليج فارس بر اين سازمان حاكم شده است و حتي در دوره قبل نيز با وجود اينكه ايران، عربستان و عراق نامزدهايي را معرفي كردند اما ونزوئلا توانست دبيركلي اوپك را دور از انتظار همگان از آن خود سازد. همزمان با بروز جنگ تحميلي عراق عليه ايران كشورهاي عضو اوپك تفسير دوگانهاي از لغت چرخشي كردند. برخي از كشورها به حمايت از انتخاب دبيركل براساس «چرخش الفبايي» و برخي ديگر به طرفداري از انتخاب دبيركل براساس «چرخش تاريخي» پرداختند.
با وجود پيشنهاد هيئت عامل اوپك در زمان رياست ايران در سال ۲۰۰۷ ميلادي براي تعيين دبيركلي براساس حروف الفبا و بهصورت گردشي، اين موضوع مورد قبول اعضاي اوپك قرار نگرفت و هماكنون نيز تنها پست دبيركلي است كه براساس اجماع تعيين ميشود؛ پستي كه ايران پس از فواد روحاني ديگر موفق به كسب آن نشده است.
از سوي ديگر عربستان سعودي نيز يكبار در سال ۱۹۶۷ حدود يكسال مسئوليت دبير كلي اوپك را به عهده داشته و از آن زمان تاكنون نتوانسته به اين سمت دست يابد.
در طول سالهاي گذشته به دليل رقابت تنگاتنگ كشورهاي مؤثري مانند ايران و عربستان براي كسب دبيركلي اوپك و نياز به اجماع براي انتخاب نهايي، كانديداهاي هيچ يك از دو كشور موفق به اخذ همه آرا نشده و دبيركل از كشورهاي بيطرفتر انتخاب شدهاند حتي اگر قدرت نفتي آنها قابل مقايسه با اين دو كشور نبوده است. به طوري كه عبدالله البدري كه نماينده ليبي در اوپك بود در سال ۲۰۰۷ و پس از يك بنبست سه ساله براي انتخاب دبيركل اوپك به اين سمت انتخاب و جانشين آلوارو سيلواي ونزوئلايي شد. در آن زمان ايران، عربستان و كويت نامزدهايي را براي اين سمت انتخاب كرده بودند كه به دليل عدم اجماع اعضا بر سر آنها نهايتاً البدري به عنوان گزينه مورد توافق همه اعضا به عنوان دبيركلي برگزيده شد. در حال حاضر با توجه به پايان دوره دبيركلي عبدالله سالم البدري در دسامبر ۲۰۱۲ ميلادي، بار ديگر زمزمهها براي معرفي كانديداهاي دبيركلي آغاز شده است.
حال بايد منتظر نشست و ديد كه آيا باز هم اختلافات ايران و عربستان به نفع كشور ثالثي خواهد شد يا يكي از اين دو كشور براي دومين بار طعم دبيركلي را خواهد چشيد؟
