پيروزي انقلاب اسلامي عرصههاي گوناگون اجتماعي را متحول كرد. از آن جمله مقوله «فرهنگ» بود كه از ميان ساير عرصهها ممتازتر است. تأكيد امام خميني(ره) در سالهاي ابتدايي پيروزي انقلاب اسلامي مبني بر ضرورت ايجاد انقلاب اساسي در دانشگاههاي سراسر كشور، تصفيه اساتيد مرتبط با شرق و غرب و تبديل دانشگاه به محيطي سالم براي تدوين علوم عالي اسلامي را ميتوان نقطه عطف در تحول در فرهنگ يا همان انقلاب فرهنگي دانست.
پس از تعطيلي رسمي دانشگاهها در خرداد سال ۵۹، امام خميني(ره) به عدهاي از اساتيد حوزهها و دانشگاهها مأموريت دادند تا ستادي تشكيل دهند و از افراد صاحبنظر و متعهد، از ميان اساتيد مسلمان و كاركنان متعهد و با ايمان و ديگر قشرهاي تحصيلكرده، متعهد و مؤمن به جمهوري اسلامي براي تشكيل شورايي دعوت كنند و براي برنامهريزي رشتههاي مختلف و خط مشي فرهنگي آينده دانشگاهها، براساس فرهنگ اسلامي انتخاب و آمادهسازي اساتيد شايسته، متعهد و آگاه و ديگر امور مربوط به انقلاب آموزشي - اسلامي بسيج شوند. اين ستاد موسوم به ستاد انقلاب فرهنگي، طبق فرمان امام(ره) بر تربيت استاد و گزينش افراد شايسته براي تدريس در دانشگاه ها، گزينش دانشجو و اسلامي كردن جو دانشگاهها و تغيير برنامههاي آموزشي دانشگاهها، به صورتي كه محصول كار آنها در خدمت مردم قرار گيرد، متمركز بود.
بازگشايي دانشگاهها و توسعه مراكز آموزشي با گستردگي فعاليت ستاد انقلاب فرهنگي همزمان شد و با اين مسئله ضرورت تقويت اين نهاد بيش از پيش احساس شد. در نتيجه آذر ۶۳ ترميم ساختاري ستاد انقلاب فرهنگي به تشكيل شوراي عالي انقلاب فرهنگي منجر شد. تدبير و تأكيد رهبر كبير انقلاب و مقام معظم رهبري بر استمرار وجود نهادي كه به طور دائم و به صورت مستمر و فعال موضوع فرهنگ و علم را طراحي و برنامهريزي كند، از اهميت راهبردي اين نهاد حكايت دارد. تدبيري كه موجب شد حجم زيادي از كاركردها در حوزه علم و فرهنگ و آنچه مبناي عمل در حوزه علم، آموزش، تحقيق و پژوهش قرار ميگيرد، بر اساس مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي باشد. جايگاه، نقش و مأموريتهاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي در طراحي و هدايت علم و هنر و فرهنگ كشور، مهمترين رسالت شوراي عالي انقلاب فرهنگي است.
وظايف شوراي عالي انقلاب فرهنگي شامل فهرست ۲۳ گانهاي ميشود كه تدوين و تصويب اصول، اهداف، سياستها و برنامهريزي فرهنگي و علمي كشور، تدوين نقشه مهندسي فرهنگي كشور و روزآمد نمودن آنها، تهيه و تدوين نقشه جامع علمي كشور، تهيه و تدوين طرح توسعه و تحول نظام پژوهش و تعليم و تربيت كشور و هدايت و ساماندهي مديريت كلان دستگاههاي فرهنگي، آموزشي و پژوهشي و رسانهاي كشور از برجستهترين آنهاست.
سليمي: تغيير نگرشها از اقدامات مهم شوراست
حجت الاسلام و المسلمين عليرضا سليمي، عضو كميسيون آموزش مجلس شوراي اسلامي در عين اينكه شوراي عالي انقلاب فرهنگي را يكي از نهادهاي با بركت انقلاب عنوان ميكند، به جوان ميگويد: تغيير نگرشها و جهت دهي رويكردها از اقدامات مهم اين شوراست اما در بخش هايي هنوز نيازمند تقويت خود است، از جمله در بخش مهندسي فرهنگي. وي ايراد وارد بر عملكرد شوراي عالي انقلاب فرهنگي را در طول دوران فعاليتش اينطور بيان ميكند: در پارهاي موارد راهكارهايي كه توسط شورا ارائه ميشوند آنقدر كلي هستند كه جنبه اجرايي و عملياتي پيدا نميكنند.
وي، ثبات نسبي اعضاي شورا را نقطه قوت اين نهاد بر ميشمرد و ادامه ميدهد: در مواردي كه اضطرار وجود دارد شورا بايد عملياتيتر، چابكتر و فعالتر ورود كند. به عنوان مثال در حوزه علوم انساني بعد از اين همه تأكيدات هنوز چارچوبها و نظامات لازم از سوي اين شورا تعريف نشده است. البته اقداماتي صورت گرفته اما تا رسيدن به مطلوب فاصله است.
گاهي سياست زده ميشود
اين عضو كميسيون آموزش مجلس ميافزايد: در خصوص سبك زندگي هنوز ابعاد متفاوت آن طراحي نشده و به كليگويي اكتفا شده است. به عبارتي شوراي عالي انقلاب فرهنگي در دوران فعاليتش زايش جديدي نداشته و كارهاي انجام شده اغلب جمع آوري بعضي از مطالب بوده است.
اين عضو كميسيون آموزش خاطر نشان ميكند: علاوه بر اين گاه بعضي از رفتارها از سوي برخي از اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي به گونهاي است كه فضاي شورا و تصميمات آن را به سوي سياسي شدن ميبرد كه بايد به شدت از اين برخوردها پرهيز و كمتر اين شورا به سياسي كاري آلوده شود.
جعفري: راههاي نرفته شورا زياد است
قاسم جعفري، عضو ديگر كميسيون آموزش مجلس است كه در آستانه سالروز فرمان امام خميني(ره) مبني بر تشكيل شوراي عالي انقلاب فرهنگي با جوان در باره بررسي عملكرد اين شورا سخن ميگويد: در كل، كاركردهاي مثبت شوراي عالي انقلاب فرهنگي نمره مقبولي ميگيرند اما در اين نهاد نيز مثل ساير نهادها راه نرفته زياد است. از جمله نكاتي كه ميتوان ذكر كرد اين است كه شوراي عالي انقلاب فرهنگي هنوز نتوانسته خود را در سطح جامعه جا بيندازد. ممكن است در ميان نخبگان شناخته شده باشد اما براي تعميق و ترفيع جايگاه قانوني و قوياش بايد در ميان جامعه جايي براي خود باز كند.
جعفري ميافزايد: عضويت در شوراي عالي انقلاب فرهنگي و شركت در جلسات اين شورا و مطالعه تصميمات آن، كار اول اعضا نيست، بلكه كار حاشيهاي و چندم اعضاست كه اين آسيبزاست و باعث ميشود اعضا با مطالعه كافي در جلسات حاضر نشوند.
وي همچنين تدوين سند تحول بنيادين، سند آمايش سرزمين آموزش عالي و نقشه جامع علمي كشور را محصولات قابل دفاع شورا بيان ميكند و ادامه ميدهد: اما اين اقدامات دير هنگام هستند. مثلاً در تدوين سند تحول بنيادين آموزش و پرورش ۱۵ سال دير عمل كردهايم. در نظر بگيريد هر سال به طور متوسط و در بهترين حالت دو پايه شامل اين تحول شوند، حداقل شش سال تحقق تحول طول ميكشد و اصلاح و بازنگري آن خيلي ما را عقب مياندازد.
اين عضو كميسيون آموزش خاطر نشان ميكند: يكي از مسائلي كه در نام اين شورا هم ذكر شده يعني فرهنگ ما اگر چه در بستر مناسب انقلاب است اما زير ساخت مناسبي ندارد. مثلاً در سبك زندگي كه اخيراً مورد تأكيد مقام معظم رهبري بوده ۲۰ سال دير ورود كردهايم. بايد بلافاصله بعد از جنگ كار روي اين موضوع را شروع ميكرديم.
بگذاريد به جاي نقد عملكرد دو سؤال در خصوص عملكرد شوراي عالي انقلاب فرهنگي مطرح كنم. يكي اينكه آيا تا به حال اين شورا به نقد و آسيب شناسي خود پرداخته است؟ هر مجموعهاي كه به خود نپردازد و كاركرد خود را رصد نكند بيتعارف نميتواند در كارهاي جدي ورود مؤثري داشته باشد. به طور كلي شوراي عالي انقلاب فرهنگي در حوزه علمي ورود خوبي داشته اما در بحث فرهنگي هنوز نتوانسته اقدام چشمگيري ارائه كند.
به هر حال، امروز و بعد از گذشت ۲۸ سال از تأسيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي عملكرد اين شورا بيش از گذشته زير ذره بين قضاوت افكار عمومي است.
