تهران امروز: حرف از «جوان» كه به ميان ميآيد همه ذهنها به سمت «ازدواج» ميرود، اما نگاهي به آمارهاي ارائه شده از سوي مراجع رسمي نشان ميدهد كه اين روزها با شنيدن نام جوان بايد به «طلاق» و پيامدهاي آن انديشيد. از يكسو آخرين آماري كه توسط غلامعلي افروز رئيس سازمان نظام روانشناسی ارائه شده نشان ميدهد كه «از هر ۴ ازدواج در كشور، یکی به طلاق میانجامد.» از سوي ديگر نيز محمد تقي حسنزاده رئيس مرکز مطالعات وزارت ورزش و جوانان، افزايش نرخ طلاق را نگرانكننده خوانده است.
اگرچه صاحبنظران در سالهاي اخير همواره بر طبل آموزش مهارتهاي زندگي به جوانان كوبيدهاند اما مسئولان دولتي با ترغيب جوانان با افزايش ميزان وام ازدواج و وعده مسكن مهر، تنها به بعد مادي ازدواج توجه داشتهاند. همين است كه جاي آموزش مهارتهاي حل مسئله همچنان خالي مانده است تا نمودار رشد طلاق به سوي نقطه اوج خيز بردارد. پيش از اين «علي اكبر محزون» مدیر کل دفتر اطلاعات آمار جمعیتی سازمان ثبت احوال، آماري را ارائه كرده بود كه به موجب آن در هر ساعت، ۱۶ زوج جوان به يك دفتر طلاق مراجعه ميكنند تا خط پاياني بر زندگي مشترك خود بكشند و دو مطلقه را به جمع مطلقههاي اين كشور اضافه كنند. اين همه ماجرا نيست، بالا رفتن سن ازدواج در سالهاي اخير با ۶ سال افزايش، عامل ديگري براي نگراني صاحبنظران به حساب ميآيد كه البته راهكارهاي متفاوتي براي برون رفت از آن ارائه شده است.
يكه تازي طلاق
آش طلاق در كشوري كه ۲۴ ميليون جوان ۲۰ تا ۳۵ ساله دارد، آنقدر شور شده كه صداي آشپزها هم بلند شده است؛ وقتيكه مسئولان در وزارت ورزش و جوانان اعلام ميكنند: «وضع طلاق به گونهای است که اگر تمهیدات لازم از سوي خانوادهها و مسئولان انجام نگیرد این روند افزایشی بالا میرود.» اين را محمد تقي حسنزاده،رئيس مرکز مطالعات و پژوهشهای راهبردی وزارت ورزش و جوانان اعلام كرده است. آمارهاي رسمي نشان ميدهند كه نرخ ازدواج در شش ماهه نخست امسال در كشور نسبت به زمان مشابه در سال گذشته، ۵ درصد رشد داشته، اما سهم پايتخت از اين ميزان، ۲ درصد است. همين آمار سبب شده تا حسنزاده اعلام كند: «با توجه به شرایط فرهنگی، دینی کشور در مجموع رشد ازدواج آنچنان که باید بالا نبوده و وضع طلاق در کشور مطلوب نیست.»
به گفته او: «نرخ طلاق در کشورطی شش ماهه اول سال ۹۱ نسبت به مدت مشابه آن در سال گذشته روند کاهشی نداشته است؛ این در حالی است که در تهران با رشد و افزایش میزان طلاق مواجه هستیم و رشد نرخ طلاق در تهران نگرانکننده است.»
دكتر نگار احمدي، روانشناس خانواده درباره افزايش روزافزون طلاق به تهران امروز ميگويد: «به نظر ميرسد بهجز مشكلاتي مانند بيكاري، فقر و اعتياد، كه همه كارشناسان امر بر آنها بهعنوان علل طلاق اتفاقنظر دارند، مشكلات ديگري سبب دامن زدن به طلاقها شده است.» او در تشريح اين مشكلات ميگويد: «متاسفانه نسل جديد جامعه ايراني توانايي حل مسئله را ندارند و از مهارتهاي لازم براي هماهنگي در زندگي مشترك برخوردار نيستند.»
احمدي در ادامه ميگويد: «اين موضوع تنها به كم كاري خانوادهها بر نميگردد اگرچه قصور خانوادهها بسيار پررنگ است اما نهادهايي چون آموزشوپرورش و آموزش عالي در اين باره هيچ اقدام مثبت و موثري انجام ندادهاند. بهرغم همه پيشرفتهاي علمي، پيشرفت تكنولوژي و... جوانان ما وقتي زير يك سقف ميروند هيچ اطلاعي از نقش همسري خود ندارند و نميتوانند از خودخواهيها و منيتهاي خود كوتاه بيايند.» او با انتقاد از سياستگذاريهاي مسئولان ادامه ميدهد: «به نظر ميرسد دولت فقط به اعطاي وام ازدواج اهميت ميدهد كه همين اقدام در سالهاي اخير باري از دوش زوجهاي جوان برنداشته است.»
از بالا رفتن سن ازدواج تا ازدواج موقت
هر چند بسياري ازدواج موقت را چارهاي براي ازدواج جوانان ايراني نميدانند، اما هفته گذشته ارائه پيشنهاد ازدواج موقت از سوي رئيس ستاد اقامه نماز براي جوانان دانشجو مورد توجه رسانهها قرار گرفت. بااينكه حجتالاسلام محسن قرائتي با انتقاد از فضاي دانشگاهها و اختلاط دختران و پسران در اين فضا، بحث را آغاز كرده بود اما سرانجام سخنانش به ازدواج موقت كشيده شد. همين چند روز پيش بود كه حجتالاسلام محسن قرائتي با ارائه پيشنهاد ازدواج موقت در دانشگاههاي كشور گفت: «ازدواج موقت معنياش اين نيست كه دختران دانشجو در دانشگاه صيغه شوند، بلكه دانشجويان پسري كه امكان ازدواج ندارند ميتوانند با زنان بيوه جواني كه آمادگي دارند ازدواج كنند تا پس از اينكه تحصيلاتشان به پايان رسيد، بروند و ازدواج كنند.»
اوادامه داد: «در چند سال گذشته توسط دادستان تهران عنوان شد كه ۵۰۰ هزار زن جوان بيوه در كشور وجود دارد، شايد تعداد اين زنها به يك ميليون نفر رسيده باشد كه اين زنها چه راهكاري براي اينكه به گناه نيفتند، بايد انجام دهند؟ آيا بايد همه اين افراد خودشان را حفظ كنند؟ يا اينكه بايد گناه كنند يا اينكه راهكارش اين است كه بسوزند و بسازند؟» به گفته وي در اين خصوص ازدواج موقت تنها راه است و جز ازدواج موقت، راهحلي نيست.
اما ابراهيم فياض عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اين پيشنهاد مخالف است. او با انتقاد از اين پيشنهاد اعلام كرد كه «جوانان را به ازدواج موقت تشویق نکنید» چرا كه «اصل بر ازدواج دائم است» و «راه حل مشكل جامعه، ازدواج موقت نیست.» دكتر فياض گفت: «طبق فتوای امام خمینی(ره) «قصد زوجیت موجب حلیت است» و دانشجویانی که به قصد ازدواج باهم صحبت میکنند مشکل شرعی ندارند و «عقد مظهر است و موجب نیست.» اين فتوا را از آیتالله موسوی بجنوردی جویا شدم و ایشان تایید کردند، در این گفتوگو مطرح کرده بودم که دختر و پسری که نه به خاطر شهوت و بلکه به دلیل ازدواج باهم صحبت کنند طبق فتوای علما محرم هستند و نیازی نیست که آقای قرائتی برای محرمیت این مسئله این صحبتها را مطرح کنند.»
به گفته اين استاد دانشگاه «ازدواج موقت، برقراری رابطه جنسی بدون عشق است که از دستاوردهای غرب است و در زمان آقای هاشمی هم پیگیری شد اما باید شرایط ازدواج پایدار فراهم شود. ازدواج موقت در اسلام وجود دارد اما شرایط خاص خود را دارد و حتی برای زنان و مردان مطلقه هم ازدواج مجدد تاکید میشود مگر آنکه مشکلاتی در این بخش وجود داشته باشد که مجبور به ازدواج موقت شوند.»
پاي اعطاي وام ازدواج لنگ ميزند
كارشناسان پيش از اين بارها نسبت به موفقيت آميز نبودن اقدامات دولت براي ترغيب به ازدواج و كاهش ميزان طلاق هشدار دادهاند. با اين همه امسال در آستانه روزازدواج قرار است طرحهاي جديدي براي تصويب به هيات دولت برود. طرحهايي چون حذف معرفي ضامن براي وام ازدواج و استفاده از يارانه زوجين به عنوان ضمانت نامه و اختصاص يافتن اولويت استخدام دستگاههاي اجرايي به جوانان متاهل از آن جمله هستند. همچنين افزايش ۲ ميليون توماني وام ازدواج براي زوجهايي كه يا داماد زیر ۲۵ سال باشد يا مهریه عروس زیر ۱۱۰ سکه باشد. علاوه بر آن زوجهايي كه يكي از پدرانشان فوت شده يا خود دانشجو يا طلبه باشند نيز ميتوانند از اين تسهيلات استفاده كنند اين در حالي است كه به رغم تغيير شرايط اقتصادي كه به موجب آن مسئولان با افزایش مبلغ وام در تلاش برای جبران بخشی از هزینههای زندگی برای زوجین جوان هستند، بانکهای هشت استان بودجهای برای پرداخت تسهیلات ازدواج ندارند و زوجها مجبور به گرفتن وام از استانهای همجوار خود هستند.
استانهايي چون اردبیل، خراسان رضوی و شمالی، خوزستان، قم، کرمانشاه، لرستان و گیلان از آن جمله هستند كه هیچ کدام از ۱۱ بانک «ملت، رفاه کارگران، مسکن، سپه، کشاورزی، ملی، تجارت، صادرات، پست بانک، توسعه تعاون و قرضالحسنه مهر» به درخواست وام ازدواج زوجهاي جواني كه در انتظار هستند، پاسخ مثبت ندادهاند. البته سامانه تسهیلات قرض الحسنه ازدواج اعلام کرده «اسامی بانکهایی که در استان انتخابی شما دارای بودجه هستند و این اسامی با توجه به بودجه و تعداد متقاضیان در صف در حال تغییر است.»
اين در حالي است كه جامعه شناسان، از جمله ابراهيم فياض يكي از مشكلات جوانان در امر ازدواج و طلاق را مشكلات اقتصادي ميدانند. اين عضو هيات علمي تهیه مسکن را بخشی از جهیزیه خوانده و گفته است: «از زمان صدر اسلام جهیزیه به معنای فراهم کردن مقدمات اولیه برای ازدواج بوده است و خانوادهها باید تهیه مسکن و حمایت جوانان را مدنظر قرار دهند. دولت باید تهیه مسکن برای جوانان را در اولویتهای خود قرار دهد و با فراهم کردن شرایط ازدواج مسئله سن ازدواج را حل کند.»
