امروز كه نخستين روز سال درسي جديد است نبايد فراموش كنيم كه بايد فضاي فيزيكي قاعدتاً به صورتي مناسب و همراه با آرامش باشد؛ دليل اين مهم هم اين است كه تناسب بين جسم و روح و تأثير متقابل آنها بر يكديگر بسيار تأثيرگذار است و اين تأثير متقابل از طريق نفوس جان يافته محقق ميشود.
دانشآموزان از محيط، نيروهاي زيادي را به دست ميآورند و در اول مهر كه افتتاحيه مكانهاي آموزشي به حساب ميآيد، تأثيري كه فضاي محيط بر معرفت ميگذارد بيشتر از گذشته خواهد بود. بنابراين با برنامهريزي روي نشاط محيطي، ميتوان تأثير زيادي روي مسير علمي دانشآموزان گذاشت و اگر اين اتفاق به خوبي رخ دهد، اثر قابل توجه خود را در افزايش سطح يادگيري و معرفت دانشآموزان نشان خواهد داد.
تصورش را بكنيد كه دانشآموز براي رسيدن به يك فضاي علمي مجبور باشد از يك محيط آلوده و پر ترافيك عبور كند و براي رسيدن به اين محيط ناچار به رد شدن از اين مكانها باشد، در اين صورت، خستگي و تشتت فكري ايجاد شده در دانشآموز، سطح يادگيري او را به شدت پايين خواهد آورد.
افزون بر اين، ترافيك هم كه خود از فرهنگ شهري نشأت ميگيرد، دلايل زيادي دارد. بيتحملي برخي و بيفرهنگي برخي ديگر، بار ترافيكي را هر روز به ويژه در پايتخت افزايش ميدهد اما با برنامهريزي در حوزه فرهنگ عمومي مردم ميتوان بار ترافيكي را هم كاهش داد. برخي از اين برنامهريزيها روي دوش فرد و خانواده است و باقي آن هم در دستان فضاي شهري و آموزشي. در اين بين رسانهها هم ميتوانند بسيار تأثيرگذار باشند.
اما نبايد فراموش كرد كه بسياري از آسيبها، برنامهريزيها و فعاليتهاي فرهنگي را حتي ميتوان از طريق همين مسيرها شناسايي كرد يا آموخت. از يكي از شاگردان آيت الله العظمي بروجردي شنيدم كه ايشان بخش اعظمي از قرآن را در حد فاصل آغاز كلاس و آمدن استاد آموخته است و از اين زمانهاي تلف شده، اين مهم به دست آمده است. اكنون هم ميتوان با بهره بردن از فرصت ترافيك، استفادههايي بهينه از اين شرايط برد و اجازه نداد كه زمانها در ترافيك بميرند.
اثر تربيتي و تعامل با افرادي كه هممسير با شما هستند هم يكي ديگر از مسائل مهم به حساب ميآيد و دانشآموزان در اين زمان در صورت بروز عملي شايسته و حتي ناشايست، تشنه يادگيري از ديگران هستند و بايد توجه ويژهاي داشت تا مبادا آموزههايي نادرست را به اين نوگلان آموخت. نبايد خيال كنيم كه در مسير سبقت غيرمجاز از يك ماشين يا يك فرد، فقط از يك ماشين يا فرد جلو زدهايم بلكه با اين سبقت غيرمجاز از اخلاق و انسانيت خود سبقت گرفتهايم! ميتوان با بخشش و صبر پيشه كردن، سبب رشد فكري و رفتاري خود و دانشآموزان شد. امروزه فرهنگ ترافيكي ما نشأت گرفته از فرهنگ زندگي ماست كه متأسفانه نقصهاي جدي دارد و بايد با جديت آن را واكاوي و اصلاح كنيم. مسئله ترافيك درست در زماني گريبانگير كشور شد كه عملكرد نظام معرفتي دچار آسيب بود اما متأسفانه ما حتي رفتار مناسب با اين فرهنگ را هم نهادينه نكردهايم و همين سبب شده كه امروزه نه تنها تحمل اين ترافيك برايمان دشوار باشد بلكه آسيبهاي ديگري هم از دل اين ترافيك متولد شده است.
* عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي
