مسجد اميرالمؤمنين علي(ع) كه در يكي از محلات جنوب غرب تهران قرار دارد، با ۳۰ شهيد و حدود يك هزار بسيجي، نمونهاي از پايگاههاي موفق شهري به شمار ميرود كه گذشته پرافتخار خود در اعزام پرشور جوانان به جبهههاي جنگ را به فعاليتهاي كنوني بسيجيانش متصل كرده است. پيوندي مبارك كه باعث گسترش چشمگير فعاليتهاي اين پايگاه شده تا به آنجا كه اكنون عنوان برترين پايگاه بسيج مساجد و محلات شهر تهران را به خود اختصاص داده است. هرچند كه اين برتري پايگاه شهيد بهشتي در گسترش كمي و كيفي حلقههاي صالحين عنوان ميشود، اما به گفته حجتالاسلام هادي خميسي فرمانده اين پايگاه، اينجا يكي از همان مدرسههاي عشقي است كه به فرموده امام(ره) از جوانان و نوجوانان، مرداني كارآمد براي حضور در عرصههاي مختلف علمي، فرهنگي، اجتماعي، عقيدتي و... اين مرز و بوم مهيا ميسازد.
مجتمع فرهنگي درون مسجد
هوا كاملاً تاريك شده است كه به مسجد اميرالمؤمنين علي(ع) ميرسيم. اين مسجد در منطقه ۱۸ تهران قرار دارد كه در طول دفاع مقدس ۲۸۰۰ شهيد را تقديم نظام اسلامي كرده است. سهم اين مسجد نيز ۳۰ شهيد است كه تصاوير برخي از آنها سطح يكي از ديوارهاي شبستان را پوشانده است. اگرچه زماني كه ما به مسجد ميرسيم، از صفوف نمازگزاران خبري نيست، اما شور و نشاط خاصي در حياط مسجد به چشم ميخورد. چند نوجوان ۱۱ - ۱۲ ساله در يكي از اتاقهاي پيراموني حياط گرد هم آمدهاند كه به گفته حجتالاسلام هادي خميسي، فرمانده پايگاه شهيد بهشتي، قرار است در قالب يك گروه به مراسم شبهاي رمضان مسجد ارك بروند.
خميسي از معدود فرماندهان پايگاهي است كه او را در كسوت يك روحاني ميبينيم. جواني كه شايد سن زيادي نداشته باشد، اما فعاليتهاي او در كنار ساير بسيجيان اين مسجد توانسته نام پايگاه شهيد بهشتي را در سطح شهر تهران مطرح كند. با خميسي در شبستان ۷۰۰ متري مسجد به صحبت مينشينيم كه در هر گوشهاي از آن اعلاميهاي در خصوص يكي از برنامههاي پايگاه شهيد بهشتي به چشم ميخورد. به گفته اين فرمانده پايگاه، بسيجيان مسجد اميرالمؤمنين سعي كردهاند اين مسجد و پايگاه را تبديل به يك مجتمع فرهنگي، تربيتي، آموزشي و اجتماعي بكنند تا هر كسي كه به مسجد ميآيد از فوايد برنامهها و خدمات مجتمع بهرمند شوند.
خميسي در خصوص كاركرد اين مجتمع نيز ميگويد: مجتمع فرهنگي، تربيتي و آموزشي مسجد اميرالمؤمنين علي(ع)، متشكل از پايگاه بسيج شهيد بهشتي، كانون فرهنگي و هنري و نيز مؤسسه خيريهاي است كه توسط آن به نيازمندان كمك رساني ميشود، در واقع نامگذاري مسجد به نام يك مجتمع به ما كمك ميكند تا از پتانسيلهاي بسيج براي انجام كارهاي عامالمنفعه با وجههها و جنبههاي مختلف استفاده كنيم.
تشكيل مثلث مسجد، خانوادهها و مدارس، يكي از اهداف عمده پيش روي اين مجتمع است كه حول محور پايگاه شهيد بهشتي، سعي در جذب دانشآموزان به عضويت در بسيج و حفظ و تدوام ارتباط آنها با مسجد دارد. هدفي كه طبق گفته اين فرمانده پايگاه موفقيتهايي نيز در پي داشته است.
جذب دانشآموزان از دل مدارس
يكي از برنامههاي موفق بسيج مسجد اميرالمؤمنين(ع) جذب تعداد قابل توجهي از نوجوانان از دل مدارس منطقه است كه هراز گاهي سر و صداي تعدادي از آنها همراه خودشان به داخل شبستان كشيده ميشود، حضور اين نوجوانان اولين بخش از گفتوگوهاي ما با خميسي را به نحوه جذب آنها سوق ميدهد و او در توضيح ميگويد: جذب حداكثري يكي از توصيههاي مقام معظم رهبري به شمار ميرود كه ما نيز با توجه به اين مهم سعي كرديم اقداماتي عملي در اين راستا انجام بدهيم. لذا به شناسايي مدارس راهنمايي اطرافمان پرداختيم و سپس طي جلساتي كه با مديران و مسئولان اين مدارس برگزار كرديم، قدم بعدي براي جذب دانشآموزان را با حمايت خود مسئولان مدارس برداشتيم.
آنطور كه حجتالاسلام خميسي ميگويد بسيج اين پايگاه پس از شناسايي مدارس، از طريق همكاريهاي فرهنگي نظير برگزاري مراسم جشن اعياد مذهبي براي دانشآموزان، همكاري و همراهي مسئولان مدارس را جلب ميكنند و سپس نسبت به شناسايي و جذب بچهها اقدام ميكنند. در اين بخش نيز ابتكار جالبي اتخاذ شده كه خميسي در توضيح آن بيان ميدارد: در مرحله جذب ما ابتدا مسابقهاي ترتيب داديم و در اعلاميه مسابقه جوايز خوبي گنجانديم تا دانشآموزان به شركت در آن تشويق شوند. با جمع كردن اين برگهها متوجه شديم كه ۷۰۰ الي ۸۰۰ دانشآموز مشتاق براي عضويت در بسيج وجود دارند كه از ميان آنها شاگرد اولها يا همان نخبهها را جذب كرديم.
مدل جذب دانشآموزان راهنمايي، در دبيرستان و حتي مدارس ابتدايي نيز دنبال ميشود و به اين ترتيب آمار جذب ۱۲۰ دانشآموز در فاصله زماني بسيار كوتاهي نتيجهاي است كه بسيجيان پايگاه شهيد بهشتي از برنامهريزي دقيق خود به دست ميآورند. ۱۲۰ دانشآموز كه قرار است در دامان بسيج و بستر يك مسجد، ابعاد مختلفي از آموزشهاي فرهنگي، علمي، عقيدتي و حتي جسمي و ورزشي را پشت سر بگذراند.
اما در كنار همكاري با مدارس، پايگاه شهيد بهشتي تعامل خوبي نيز با خانوادهها برقرار كرده است تا در كنار ارتباط مسجد و مدرسه، حلقه ارتباطي با دانشآموزان تا خانهها و بين خانواده آنها نيز گسترش يابد. خميسي با ذكر اين مطلب ميافزايد: خوشبختانه محيط مساجد از مقبوليت زيادي در بين عموم خانوادهها برخوردار است تا با اطمينان فرزندان خود را به عضويت در بسيج تشويق كنند، اما در كنار اين اطمينان خاطر، ما نيز برنامههايي را براي جلب توجه و اعتماد بيش از پيش خانوادهها داريم كه برگزاري جلساتي با حضور والدين بچهها از اين جمله است. طوري كه اكنون بخش عمدهاي از بسيجيان پايگاه مقاومت شهيدبهشتي را رده سني نوجوانان تشكيل ميدهند.
برنامههاي كوتاه و بلند!
برنامهريزي دقيق يكي از عوامل موفقيت بسيج شهيد بهشتي براي جذب تعداد قابل توجهي از نوجوانان به شمار ميرود كه به همين منظور جزوات متعددي نيز توسط مسئولان پايگاه تهيه شده است. حجتالاسلام خميسي با مروري به برخي از اين جزوات ميگويد: رسم خوبي كه در پايگاه شهيد بهشتي نهادينه شده، برنامهريزي دقيق و مدون است.
براي اين منظور ما ابتدا بستر لازم را فراهم ميكنيم كه شناسايي نيروي كادر اجرايي و تربيتي اولين اقدام براي داشتن ابزار يا همان بستر لازم در عملي كردن برنامههايمان است. بعد از اين مرحله سعي كرديم از عقلا و دست اندركاران مسجد نيز كمك بگيريم و سپس با تشكيل يك كميته برنامهريزي، برنامههاي كوتاه، ميان و بلند مدتي را تدوين كنيم.
۴۲ صفحه برنامه مدون تنها براي انجام يك اردوي فرهنگي- تفريحي نمونهاي از برنامهريزيهاي پايگاه شهيد بهشتي است كه برخي از جزوات آن را به همراه خميسي مرور ميكنيم تا اين فرمانده پايگاه در تشريح برنامههاي كوتاه و ميان و بلند مدتشان بگويد: برنامههاي كوتاه مدت ما به صورت فصلي و چند ماهه است، انجام اردوها يا جذب دانشآموزان نمونههايي از اين برنامهها هستند. دوره زماني يكساله را نيز براي برنامههاي ميان مدت در نظر گرفتهايم كه شامل برنامههاي سالانه مسجد است. برنامههاي بلند مدت نيز دورههاي زماني سه الي پنج سال را مد نظر دارند.
آنطور كه خميسي ميگويد كميته برنامهريزي كه مسئوليت تدوين اين برنامهها را برعهده دارد، قبل از اجراي هر طرحي از مدتي قبل برنامهريزيهاي لازم را انجام ميدهد، به عنوان نمونه برنامه ميان مدت سال ۹۱ در اسفندماه ۹۰ تدوين شده است تا تمامي اقدامات و طرحهاي اين پايگاه در سال جاري برطبق آن انجام گيرند.
راه اندازي دارالقرآن و توجه به قرائت و تفكر در آيات الهي، در كنار واحد شهدا و ارج نهادن به خانوادههاي شاهد، از جمله برنامههاي ارزشي اين پايگاه است كه به خاطر نكات مثبت موجود در آنها در بين انواع برنامههاي مسجد اميرالمؤمنين(ع) به آن دو پرداختيم.
قرائت شبانه قرآن كريم، برنامه ختم هفتگي قرآن و همچنين برگزاري محفل شبي با قرآن كه طي آن از قاريان بينالمللي براي حضور در مسجد دعوت به عمل ميآيد، از جمله برنامههاي دارالقرآن مسجد است كه گويي مورد توجه اهالي محله نيز قرار گرفته است. برگههايي كه روي آنها بخشي از قرآن كريم براي قرائت هر شخص در نظر گرفته ميشود، تقسيم بندي مناسبي را به اجرا ميگذارند كه در فرآيند آن نمازگزاران حاضر در مسجد به صورت دسته جمعي هر هفته كل قرآن را ختم ميكنند. برنامه محفل شبي با قرآن نيز با قرار دادن سكويي در كنار محراب مسجد، فضاسازي مناسبي براي اين منظور را صورت داده تا آواي خوش قاريان بينالمللي صحن و سراي مسجد اميرالمؤمنين علي(ع) را عطرآگين سازند.
واحد شهداي مسجد نيز بخش فعال ديگري است كه برنامههاي مناسبتي را به مورد اجرا ميگذارد. برگزاري يادواره شهدا در كنار ديدار با خانوادههاي شاهد از برنامههاي اين واحد به شمار ميرود.
خميسي در خصوص برنامه ديدار با خانواه شهدا ميگويد: نوروز امسال با فراخوني كه به عموم نمازگزاران داديم به همراه جمعي از آنها و البته بسيجيان پايگاه به خانه شهداي اين منطقه رفتيم تا ضمن ديدار با خانوادههاي اين عزيزان، ارج و قرب خانوادههاي ايثارگران را براي نوجوانان و نسل سوم و چهارمي نشان بدهيم. در همين ديدارها نيز بنرهايي را كنار در ورودي اين خانهها قرار داديم تا نشاني برمنزلت خانوادههاي شهدا در جامعه اسلاميمان باشد.
۱۸ حلقه صالحين
موفقيت در اجراي كمي و كيفي طرح حلقههاي صالحين از شاخصترين برنامه پايگاه شهيد بهشتي است كه گسترش اين حلقهها در مقاطع سني ابتدايي سه حلقه، راهنمايي چهار حلقه، دبيرستان چهار حلقه، دانشجويي يك حلقه، جوانان يك حلقه، گروه كادر دو حلقه و بزرگسالان و پيشكسوتان سه حلقه را شامل شده است. امري كه برتري اين پايگاه در سطح شهر تهران را موجب شده است.
حفظ و تداوم ارتباط بسيجيان با پايگاه و مسجد از اهداف طرح حلقههاي صالحين به شمار ميرود. در واقع حلقههاي صالحين با ساز و كاري كه دارند يكي از عوامل مهم جذب و پرورش افراد در بسيج و مساجد هستند. اين نكتهاي است كه حجتالاسلام خميسي به آن اشاره ميكند و از آنجايي كه علاوه بر فرماندهي پايگاه شهيد بهشتي، در معاونت آموزشي و پرورشي بسيج به عنوان متولي حلقههاي صالحين نيز فعال است، شرح كاملي از كاركرد حلقههاي صالحين را برايمان بازگو ميكند: جذب، تثبيت، رشد و كادرسازي اهدافي هستند كه توسط حلقههاي صالحين تعقيب ميشوند. در اين طرح افراد در گروههاي عموماً ۲۰ نفره با يك مسئول و همچنين مربياني كه دارند، حلقهاي را شكل ميدهند و با انس و الفتي كه بينشان ايجاد ميشود به مرور زمان خود را از جنبههاي مختلف آموزشي و تربيتي ارتقا ميدهند.
۱۸ حلقه صالحين پايگاه شهيد بهشتي با تقسيمبندي كه براساس سن افراد در آنها صورت گرفته، نه تنها از لحاظ كمي كه از بعد كيفي در سطح قابل قبولي قرار دارند و آن طور كه خميسي به آن اذعان ميكرد، يكي از عمدهترين دلايل توجه مسئولان بسيج به اين حلقهها، آموزشهاي كيفي آنهاست.
اما در بين ۱۸ حلقه صالحين مسجد اميرالمؤمنين علي(ع) وجود سه حلقه ميانسالان و سالخوردگان، نكتهاي جالب توجه است كه شايد از اين لحاظ پايگاه شهيد بهشتي را از ساير پايگاههاي ديگر متمايز سازد. حفظ تعدادي از بزرگسالان با وجود مشغلههاي كاري و روزمرهاي كه دارند، هنر هدفمندي حلقههاي صالحين اين پايگاه است كه خميسي نيز به آن اشاره ميكند و در خصوص برنامههاي اجرا شده در اين سه حلقه ميگويد: مسلماً به فراخور حال هر مقطع سني بايد برنامههاي خاص آن مقطع اجرا شود. به خصوص براي مقطع سني بزرگسالان كه مشغلههاي اين عزيزان حفظ ارتباط مستمرشان در حلقههاي صالحين را اندكي مشكل ميسازد. به همين خاطر سعي كرديم با برنامهريزيهاي دقيق جذابيتهاي اين حلقهها را براي اين مقطع سني حفظ كنيم.
برنامههاي متداول منبري، هيئات مذهبي، جلسات احكام هفتگي و تعداد ديگري از برنامههاي خاص مقطع سني بزرگسالان، به آن ميزان از مقبوليت در بين اين رنج سني دست يافتهاند كه آنها را در كنار ساير حلقههاي صالحين پايگاه شهيد بهشتي حفظ كنند.
خلأيي كه بسيج پر ميكند!
با مطرح شدن بحث تداوم ارتباط جوانان با بسيج و محيط مسجد، به گفتگو با «حسين رضانسب» از بسيجيان فعال پايگاه شهيد بهشتي ميپردازيم كه با وجود ۱۶ سال سابقه عضويت در بسيج، هم اكنون معاونت تربيتي و آموزشي اين پايگاه را عهدهدار است.
رضانسب در خصوص دلايل تداوم حضورش در بسيج ميگويد: بسيج تنها جايي است كه در آن با خيال راحت ميتوان به خدمت پرداخت. به اين معني كه اگر بخواهيم خدمتي خالص و ارزشمند به حال جامعه ارائه دهيم، آن طور كه مقام معظم رهبري به عنوان نايب امام زمان(عج) از ما راضي باشند، بسيج بهترين موقعيت را در اين خصوص در اختيار ما قرار ميدهد.
اين بسيجي فعال پايگاه شهيد بهشتي در پاسخ به اين سؤال كه تفاوت آموزشهاي عقيدتي و تربيتي بسيج مساجد و ساير محيطهاي آموزشي نظير مدارس را در چه ميداند، پاسخ ميدهد: به نظر من بسيج بستري را فراهم ميكند تا امور آموزشي و پرورشي مد نظر اسلام هرچه بيشتر و بهتر پياده شوند. اين نوع از تربيت به صورت عملي است و در روح و جان افراد تأثير ميگذارد، يعني اگر يك دانشآموز تنها در كلاس درس حضور مييابد تا علومي را به صورت تئوري آموزش ببيند، در مسجد به صورت عملي در مراسم مختلفي چون نمازهاي جماعت، ادعيهها و مجالس وعظ و ذكر و راز و نياز حضور مييابد و اگر قرار است آموزش ديني را پشت سر بگذارد، اين آموزش را به شكل عملي پيش روي او قرار ميگيرد.
انتقاد از خلأهاي عقيدتي و تربيتي كه در سيستم آموزشي كشور وجود دارد، مسئلهاي است كه معاون تربيتي و آموزشي پايگاه شهيد بهشتي به آن اشاره ميكند و ميگويد: امسال ما چيزي در حدود ۸۰ دانشآموز در مقطع تحصيلي راهنمايي را جذب كرديم. متأسفانه مشخص نيست اين عزيزان در دروس ديني خود چه چيزي را ميآموزند كه برخي از آنها از ابتداييترين مسائل ديني نيز آگاهي نداشتند به طوري كه ما مجبور شديم براي اين نوجوانان ۱۲ يا ۱۳ مسائلي را آموزش دهيم كه هر بچه مسلماني بايد از سن طفوليت آنها را بداند. اما خانوادهها با اطميناني كه به مدارس دارند اين امر را به آنها واگذار ميكنند و با خلأهايي كه در سيستم آموزشي كشور وجود دارد، لاجرم ما شاهد چنين مواردي هستيم.
رضانسب كه خود را پرورش يافته مكتب بسيج در بستر مساجد ميداند، كادرسازي يا به تعبير خودش مردسازي بسيج را يكي از مهمترين عوامل حفظ نظام اسلامي ميداند و ميگويد: افرادي كه در بسيج پرورش مييابند از آنجايي كه در ابعاد عقيدتي محكم بارميآيند اگر در جامعه به تخصص يا جايگاهي دست يابند، علاوه بر تخصص از تعهد لازم نيز برخوردار هستند و همين تعهد است كه باعث ميشود برخي از نخبگان بارآمده در بسيج در شرايط حساس و بحرانها نقشآفرين شوند و در كنار عوامل ديگر، نظام اسلامي را از توفان حوادث محفوظ دارند.
گردان عاشورا
۱۱۰۰ بسيجي پايگاه شهيد بهشتي در مسجد اميرالمؤمنين(ع) كه به گفته فرمانده اين پايگاه حداقل نيمي از آنها فعال هستند، علاوه بر آموزشهاي عقيدتي، علمي، فرهنگي و تربيتي، هماكنون يك گردان عاشورا با سه گروهان كامل را تشكيل دادهاند تا در مواقع لزوم قدرت مردستانهاي خميني(ره) را به رخ دشمنان بكشانند.
اينجا تنها يك پايگاه از ميان چندين هزار پايگاه بسيج سراسر كشور است كه مساجد را مأمني براي فعاليتهاي شجره طيبه بسيج قرار دادهاند تا خود را از جنبههاي گوناگون علمي و فرهنگي و رزمي ارتقا دهند، چراكه كشوري با نظامي اسلامي و انبوه دشمنان، اتكايش به جواناني است كه امام(ره) آنها را دانش آموختگان مدرسه عشق خواند و رهبري آنها را نعمت عظيم الهي ميخواند و در وصفشان ميفرمايد: «هركس كه در دل براي سرنوشت خود، سرنوشت اين ملت و آينده ايران اسلامي ارزش قائل است آن كسي كه براي استقلال و هويت ملت خود ارزشي قائل است، آن كسي كه از تسلط قدرتهاي بيگانه بيزار است، آن كسي كه برايش آينده اين كشور و اين ملت و آينده دنياي اسلام يك هدف بزرگ محسوب ميشود، آن كسي كه از رنجهاي ملت فلسطين دلش خون است... آن كسي كه مايل است بيش از يك ميليارد مسلمان دنيا قدرت عجيبي را تشكيل بدهند كه بشريت را به سمت كمال هدايت كنند و خودشان در قله كمال قرار بگيرند، آن كسي كه اين احساسات و اين دركها را دارد و حاضر است در اين راه قدمي بردارد او بسيجي است».
