رشد 3/1 درصدي جمعيت كشور و تبعات منفي حاصل از آن با در نظر گرفتن شيب تند كاهش جمعيت، دولتيها و مجلس را به تكاپو وا داشته است تا پيش از آنكه كاهش جمعيت كشورمان به پديده انقراض نسلي برسد از حركت به سمت رشد منفي جمعيت جلوگيري كنند اما با اين حال، سياستهاي در پيش گرفته شده براي اين پروژه استراتژيك كه در مرحله قرمز و هشدار است، سياستهايي زرد است كه نتيجه مطلوب را در برنخواهد داشت.
با وجود پيگيري سياستهاي افزايش جمعيت از سوي دولت اما به نظر ميرسد اين سياستها جديت لازم را براي متقاعد ساختن خانوادهها به داشتن فرزند بيشتر نداشته است. اگرچه روز گذشته مريم مجتهدزاده، رئيس مركز زنان و خانواده رياست جمهوري در نشست خبرياش، خبرهاي تازهاي از راهكارهاي تشويقي دولت داشت؛ راهكارهايي كه باز هم چارهساز به نظر نميرسند.
شعار افزايش جمعيت با راهكارهاي لنگ سياستهاي افزايش جمعيتي از دولت نهم كليد خورد و با طرح آتيه مهر در دولت دهم قوت بيشتري گرفت. اين طرح اما به دليل بودجهاي كه به دولت تحميل ميكرد در همان نوزادي متوقف شد.
پس از آن بود كه مركز زنان و خانواده رياست جمهوري با تدوين كتاب شكوه همسرداري به جاي كتاب تنظيم خانواده تلاش دارد سياست افزايش جمعيت را دنبال كند.
شكوه همسرداري قرار بود سال گذشته در دانشگاهها تدريس شود اما نشد و دوباره قرار است از مهرماه در دانشگاهها تدريس شود.
درحال حاضر نيز اگرچه شعارهاي كلي دولت و سخنان شخص رئيسجمهور همواره رنگ و بوي حمايت از افزايش جمعيت دارد اما به نظر ميرسد حتي در بدنه خود دولت نيز سياست واحدي در قبال جمعيت اتخاذ نشده است به گونهاي كه وزارت بهداشت به عنوان اصليترين ساختار دخيل در مباحث زاد و ولد و سلامت، اغلب موضع بيطرفي را در امر افزايش يا كاهش جمعيت اتخاذ كرده و تعداد فرزندان را امري تابع تصميم خود خانوادهها عنوان كرده است. در شرايطي كه بنا به تأكيد جمعيتشناسان نرخ رشد ۱/۳درصدي مانع از تجديد نسل در كشور خواهد شد، اين وزارتخانه حتي در دولت دهم نيز هنوز در راستاي كاهش جمعيت، وازكتومي رايگان و مشاورههاي تنظيم خانواده را در دستور كار دارد!
نسل ايراني با رشد 3/1 درصدي تجديد نميشود دكتر حبيبالله زنجاني، استاد دانشگاه و عضو انجمن جمعيتشناسي ايران در گفتوگو با «جوان» با اشاره به نرخ كنوني رشد جمعيت در كشور ميگويد: در حال حاضر ميزان رشد جمعيتي ما حدود ۱/۳ درصد است. اين ميزان رشد در سال به اين مفهوم است كه تجديد نسل به طور كامل صورت نميگيرد. به گفته وي، با ادامه اين روند ساختار جمعيتي ما به شدت سالخورده ميشود و اين پيري بر تمام ابعاد جمعيت تأثير ميگذارد و همه چيز از جمله نيروي كار، اشتغال، خلاقيت، سازندگي و بسياري ديگر از برنامهريزيهاي اقتصادي و اجتماعي را متأثر ميسازد.
تأكيد رهبري بر تغيير سياستهاي جمعيتي رهبر فرزانه انقلاب نيز بر افزايش جمعيت در برهه كنوني تأكيد ويژهاي دارند. ايشان جمعيت جوان و بانشاط و تحصيلكرده و باسواد كشور را يكى از عاملهاى مهم پيشرفت كشور ميدانند. حضرت آيتالله خامنهاي ميفرمايند:«ما بايد در سياست تحديد نسل تجديدنظر كنيم. سياست تحديد نسل در يك برههاي از زمان درست بود؛ يك اهدافى هم برايش معين كردند. ما در سال ۷۱ به همان مقاصدى كه از تحديد نسل وجود داشت، رسيديم. از سال ۷۱ به اين طرف، بايد سياست را تغيير ميداديم؛ امروز بايد اين خطا را جبران كنيم.» رهبر انقلاب با اشاره به حركت جامعه به سمت پيري، بر تجديدنظر در سياستهاي جمعيتي كشور و وظيفه تمام مسئولان در اين راستا تأكيد دارند. رهبر فرزانه انقلاب در ترسيم دورنماي جمعيت كشور خاطرنشان ميكنند: «رقم ۱۵۰ ميليون و ۲۰۰ ميليون را اول امام گفتند - و درست هم هست- ما بايد به آن رقمها برسيم.»
فاجعه ركود جمعيت در كشور مريم مجتهدزاده، رئيس مركز زنان و خانواده رياست جمهوري نيز در گفتوگو با «جوان» تأكيد ميكند: در حال حاضر رشد جمعيتي 3/1 براي كشور ما در حكم فاجعه است و بايد تمام اركان كشور از دستگاهها گرفته تا علماي حوزه علميه دست به دست هم بدهند تا رشد جمعيت به حد مطلوب برسد. بنا به تأكيد وي كاهش جمعيت در ايران در حالي پيگيري ميشود كه بسياري از كشورهاي دنيا سياستهاي افزايش نرزخ باروري و رشد نيروي انساني را دنبال ميكنند و با ادامه چنين روندي اقتدار كشورمان از بين ميرود. رئيس مركز زنان و خانواده در رابطه با اقدامات مركز در اين باره ميگويد: مركز در حال پيگيري و اجراي «طرح بازاريابي اجتماعي مادري» در راستاي افزايش جمعيت است كه اين طرح در حال حاضر به صورت پايلوت در استان تهران اجرا ميشود و با حصول نتايج تحقيقات اين طرح در آبانماه در گستره ملي در سطح اجرا خواهد شد. به گفت وي همچنين از طرف مركز با ائمه جمعه مكاتبات صورت گرفته و قرار است كتابها و نتايج تحقيقات مركز در رابطه با مزاياي فرزندآوري در بهبود زندگي و سلامت جسم و روان مادر در اختيار آنان قرار گيرد.
مشاور رئيسجمهور در امور بانوان همچنين از هماهنگيهاي لازم براي جايگزيني كتاب «شكوه همسرداري» به جاي كتاب تنظيم خانواده از سال تحصيلي جديد در دانشگاههاي سراسر به عنوان راهكار ديگر مركز ياد ميكند. به گفته وي يكي ديگر از سياستهاي تشويقي دولت در راستاي فرزندآوري افزايش هزينه مهدكودك مادران شاغل از ۳۵ هزار تومان به ۵۰ هزار تومان است. زهرا سجادي معاون امور زنان و خانواده مركز امور زنان رياست جمهوري نيز در گفتوگو با «جوان» و در پاسخ به اين نكته كه كتاب شكوه همسرداري قرار بود از سال ۹۰ به جايگزين تنظيم خانواده شود اما نشد، ميگويد: با توجه به موضع اخير مقام معظم رهبري به طور يقين مسئولان به اين مطالبه توجه ويژهاي خواهند داشت و من اميدوارم از سال آينده حداقل كتاب تنظيم خانواده از رئوس درسي دانشگاهها حذف شود و براي محتواي جايگزين ما در حال برنامهريزي و توليد هستيم.
وي همچنين در پاسخ به اين سؤال «جوان» كه آيا ميتوان فرهنگ فرزند كمتر زندگي بهتر را از ذهن مردم پاك كرد، ميگويد: زماني ميتواند فكر مردم عوض شود كه يك شعار درست جايگزين شعار غلط قبلي شود و مسئولان و مجلس هم تابع ولايت فقيه هستند و در اين مسير حركت خواهند كرد. سجادي جايگزيني واژه سلامت و بهداشت خانواده به جاي تنظيم خانواده را سياست UNFBA عنوان و خاطرنشان ميكند: مفهوم سلامت و بهداشت باروري هم در واقع همان مفهوم را دارد و اگر مسئولي چنين برنامهاي را عنوان كرد در واقع هنوز پيگير همان سياست تنظيم خانواده است. سجادي ارائه تسهيلات بيمهاي به فرزند سوم به بعد و يارانهها را سياستهاي تشويقي دولت در راستاي افزايش جمعيت عنوان دانست.
عزمي جديتر طرح و توقف زود هنگام طرح آتيه مهر، تدوين يك كتاب يا افزايش ۱۵ هزار توماني هزينه مهد كودك فرزندان زنان شاغل شايد مؤثر باشد اما راه علاج كاهش چشمگير زاد و ولد در كشور نيست. دولت نهم و دهم حتي براي برخورداري بچههاي چهارم خانوادهها از بيمه در قانون تغييري ندادند اگرچه روز گذشته مجلسيها هم براي اصلاح لايحه تنظيم جمعيت جلسه داشتند و ميخواهند وارد ميدان شوند. اما بايد عزمي جدي تري براي رسيدن به رشد منطقي جمعيت در مسئولان به وجود بيايد.
