در ماه سپتامبر گذشته بود که ترکیه نسبت به ریاست ادواری جمهوری قبرس بر اتحادیه اروپا هشدار داد و رجب طیب اردوغان، نخستوزیر ترکیه اعلام کرد که اگر قبرس از اول جولای ریاست دورهای اتحادیه اروپا را به عهده بگیرد، روابط ترکیه با اتحادیه متوقف خواهد شد، این موضع بعد از آن نیز از سوی دیگر مقامات ترکیه تکرار شد و برای مثال میتوان به سخنان بشیر آتالای، معاون نخستوزیر ترکیه اشاره کرد که پیش از این چنین هشداری را به اتحادیه اروپا داده بود و مدعی شده بود که در صورت عدم پیشرفتی در مذاکرات صلح با قبرس جنوبی و تحقق ریاست این بخش از قبرس بر اتحادیه اروپا، روابط ترکیه با اتحادیه اروپا معلق خواهد شد.
به نظر میرسد که مقامات آنکارا با این هشدارها سعی داشتند تا با تهدید اتحادیه اروپا مانع ریاست قبرس شوند. لحن تهدیدآمیز ترکیه نتوانست تأثیر قابل توجهی در میان مقامات اروپایی ایجاد کند و دونالد تاسک، نخستوزیر لهستان در پاسخ به آن گفت که ترکیه حق ندارد اتحادیه اروپا را در این امر تهدید کند و مخالفت این کشور با ریاست قبرس به معنای مخالفت با سیاستهای اتحادیه اروپاست.
البته هشدارهای ترکیه تنها توانست بازتاب بسیار محدودی در میان مقامات اروپایی ایجاد کند به نحوی که کورت لاووک، مشاور صدراعظم آلمان مخالفت خود را با ریاست قبرس اعلام کرد هرچند که او هم متوسل به شرایط اقتصادی قبرس و نه هشدارهای ترکیه شد.
به هر حال، ترکیه در این چند ماه به صورتهای مختلف برای اتحادیه اروپا خط و نشان کشید اما هشدارها تأثیری بر تصمیم مقامات اتحادیه اروپا نداشت و سرانجام، قبرس طبق برنامه از پیش تنظیم شده ریاست دورهای اتحادیه اروپا را به مدت شش ماه از دانمارک تحویل گرفت.
اکنون و با شروع ریاست قبرس بر اتحادیه اروپا، روابط ترکیه با اتحادیه اروپا وارد مرحلهای دیگر شد و چالشی بر سر روند طولانی مدت مذاکرات بین دو طرف برای عضویت ترکیه در اتحادیه ایجاد شده است.
از آنجایی که به دلیل هشدارهای ترکیه این احتمال داده میشد که این کشور دست به واکنش تندی نسبت به ریاست قبرس بزند، شورای اتحادیه اروپا در پنجاهمین نشست خود بیانیهای صادر کرد و از آنکارا خواست تا به ریاست دورهای اتحادیه احترام بگذارد.
در این بیانیه به تعهدات ترکیه در چارچوب مصوبات مورد توافق دو طرف اشاره شد و از آنکارا خواسته شد تا براساس پروتکل الحاقی به توافقنامه عمل کند و در جهت عادیسازی روابط با تمام اعضای اتحادیه و از جمله قبرس حرکت کند. این بیانیه به روشنی پاسخ متقابل اتحادیه نسبت به تهدیدهای ترکیه بود و نشان داد که ترکیه در آن موقعیتی نیست که بتواند با سیاستهای اروپا مخالفت کند و تنها راه آن کشور در پیش گرفتن مصالحه با قبرس است و همچنان که کارل شوارزنبرگ، وزیر امور خارجه چک بیان کرد این ترکیه است که باید ریاست قبرس بر اتحادیه را بپذیرد.
اتحادیه اروپا به این وسیله پاسخ هشدارها و تهدیدهای ترکیه را با هشدار و تهدید داد و روشن است که ترکیه چارهای جز کوتاه آمدن در برابر آن نداشت و با پذیرش موقعیت خود، مجبور به تعدیل در مواضع قبلی خود شد و به نحوی از آن عقبنشینی کرد. سلیم ینل، سفیر ترکیه در اتحادیه اروپا، برخلاف اظهارات اردوغان در سپتامبر گذشته اعلام کرد که در شش ماه ریاست قبرس، ترکیه روابط خود را با کمیته اروپایی، شورای اروپا و پارلمان اروپا ادامه خواهد داد اما هیچ رابطهای با ریاست اتحادیه برقرار نمیکند. این تعدیل به معنای آن است که ترکیه در نهایت مجبور شده تا بین نهاد ریاست دورهای اتحادیه اروپا و دیگر نهادهای اروپا تفکیکی قائل شود و تهدید قبلی خود را تنها محدود به نهاد ریاستی سازد و نسبت به دیگر نهادهای اروپایی روابط قبلی خود را ادامه دهد.
دلیل چنین تفکیکی از سوی آنکارا به این جهت است که ترکیه تاکنون حاضر نشده جمهوری قبرس یا حکومت بخش یونانینشین این جزیره را به رسمیت بشناسد و در نتیجه، ترکیه نمیتواند با نهادی رابطه داشته باشد که کشور عهدهدار آن را به عنوان یک کشور قبول نکرده است.
جزیره قبرس از ۱۹۷۴ و با هجوم ارتش ترکیه به آن به دو بخش اکثریت یونانینشین و اقلیت ترکنشین تقسیم شده و از آن زمان تاکنون، چندین دور مذاکره برای صلح و یکپارچگی دو بخش بینتیجه باقیمانده است. ترکیه با حضور ارتش خود در بخش شمالی ترکنشین نه تنها از این بخش حمایت نظامی- سیاسی میکند بلکه با به رسمیت نشناختن بخش یونانینشین حاضر شده تا در برابر اتحادیه اروپا نیز قرار بگیرد. از سوی دیگر، یکی از شروط مهم اتحادیه اروپا برای عضویت ترکیه در این اتحادیه حل و فصل مناقشه قبرس و دستیابی صلح جامع بین دو بخش جزیره و ایجاد یکپارچگی آن است.
این روند تقابل بین ترکیه و اتحادیه اروپا تاکنون نتیجهای در پی نداشته و در نتیجه آن، اتحادیه اروپا حاضر نشده تا خواست ترکیه برای دادن امتیازات ویژه به بخش ترکنشین جزیره را بپذیرد و از سوی دیگر، اتحادیه اروپا نیز انتظار دارد تا ترکیه با به رسمیت شناختن جمهوری قبرس گام اصولی برای ورود به اتحادیه بردارد.
میتوان انتظار داشت که این عدم توفیق در حل مسئله قبرس حداقل در این شش ماه از ریاست جمهوری قبرس بر اتحادیه ادامه پیدا کند و گذشته از این، همین مدت نیز مقدمهای خواهد بود بر تداوم اختلافات در بعد از این. به عبارت دیگر، مسئله قبرس همچنان مانع اصلی عضویت ترکیه در اتحادیه اروپاست و کشورهای اروپایی با پذیرش ریاست دورهای قبرس به آنکارا این پیام واضح و روشن را دادند که تا زمان به رسمیت شناختن دولت یونانینشین قبرس، ترکیه باید در صف انتظار برای ورود به اتحادیه بایستد و راهی جز قبول این امر ندارد.
