عصر جمعه براي اولين بار از زمان آغاز درگيريها و ناآراميهاي داخلي در سوريه كه با مداخلات گسترده كشورهاي خارجي ازجمله تركيه همراه است يك فروند هواپيماي نظامي اف ۱۴ تركيه با آتش پدافند ارتش سوريه سرنگون شد. اين هواپيما از پايگاه مالاتيا به پرواز درآمده بود و در جنوب غربي شهرستان حاتاي در مرز تركيه با سوريه در فضاي درياي مديترانه ارتباط اين هواپيما با رادار و بيسيم قطع شد و پس از آن خبر سقوط و سرنگوني آن ابتدا از سوي منابع تركيه اعلام شد و سپس به وسيله منابع سوري تأييد شد.
بررسي مواضع تركها در قبال سرنگوني هواپيماي نظامي خود در سوريه از دستپاچگيها آنها حكايت دارد. به گونهاي كه آنها نتوانستهاند از ماهيت اين اقدام دفاع كنند و در نهايت آنها كوشيدهاند اين تعرض را غير عمدي و تصادفي و ناشي از سرعت بالاي هواپيماهاي نظامي قلمداد كنند و در عين حال با توجه به زير سؤال رفتن هيمنه تركيه تهديد كردهاند كه پس از بررسي تحقيقات پاسخ در خوري را در اين باره خواهند داد.
دستور «رجب طيب اردوغان » نخست وزير تركيه براي برگزاري جلسه با حضور فرمانده ستاد ارتش تركيه و وزراي دفاع و امورخارجه و همچنين رئيس سازمان اطلاعات اين كشور گامي در اين جهت بوده است. به اعتقاد ناظران دستپاچگي مقامات تركيه به اين موضوع نيز برميگردد كه با گذشت زمان پس لرزههاي دخالت اين كشور در بحران سوريه يكي پس از ديگري روشن و آشكار ميشود كه اين امر با كاهش مشروعيت و مقبوليت داخلي حزب حاكم عدالت و توسعه اعتراضهاي داخلي را نيز بهوجود آورده است و اكنون دولتمردان اين كشور دربرابر اين سؤال قرار گرفتهاند كه چرا بايد نتيجه سياست اعلامي به صفر رساندن تنشهاي مرزي با همسايگان تشديد تنش و رسيدن به يك وضعيت جنگي با سوريه به عنوان يكي از كشورهاي همجوار و اسلامي باشد ؟! به عبارت ديگر به نظر ميرسد مردم تركيه احساس ميكنند از سوي دولتمردانشان فريب خوردهاند.
در مقابل سوريه بدون آنكه واهمهاي داشته باشد از اقدام خود در پاسخ به تعرض هوايي تركيه دفاع كرده است. جهاد مقدسي گفت كه «كشورش نيتهاي خصمانه عليه تركيه ندارد اما واكنش پدافندهاي نيروي هوايي ارتش سوريه در قبال جنگنده تركيهاي را حق حاكميتي و به منظور دفاع از حريم كشورمان ميدانيم.»
همچنين به اعتقاد كارشناسان سوريه با اين اقدام چند پيام مهم را به غرب و مخالفان خارجي خود ارسال كرد؛ نخست اينكه با شكار جنگنده تركيه به غربيها هشدار دادند كه سوريه با ليبي متفاوت است و اين كشور توان مقابله به مثل را در حد بالايي در اختيار دارد و دوم اينكه آمادگي نيروهاي سوريه را براي وارد شدن به هر گونه درگيري نظامي كاملاً نشان دادند. قطعاً سوريه، ليبي نيست و بشار اسد نيز معمر قذافي نيست زيرا سوريه داراي زراد خانه قدرتمندي از سلاحهاي پيشرفته و از جمله موشكهاي ضدهواپيماي « اس ۳۰۰ » است كه توانايي مقابله با هرگونه هواپيماي تهاجمي را دارد و اين در حالي است كه ليبي نتوانست جز هواپيماي حادثه «لاكربي» حتي يك فروند هواپيمايغربي را سرنگون كند.
اخبار منتشر شده از سقوط جنگنده تركيه حاكي از اين است كه اين جنگنده توسط يك موشك ضد هوايي روسي هدف قرار گرفته است. در واقع سوريها طي پنج سال اخير خريدهاي تسليحاتي كلاني از روسيه داشتند و در اين ميان احتمال مجهز شدن سوريه به تكنولوژيهاي پيشرفته ضد هوايي بسيار زياد است.
بايد دانست كه اين هواپيما در نزديكي پايگاه دريايي روسيه در بندر طرطوس يا خود سقوط كرده يا سرنگون شده است و البته اين هم بعيد نيست كه سيستم دفاعي روسيه اين هواپيما را كه احتمالاً به آن نزديك شده و سعي كرده بود عكسالعمل روسها را بسنجد، سرنگون كرده باشد.
از سوي ديگر «ولاديمير پوتين» رئيسجمهور روسيه، بقاي نظام سوريه را براي حفظ منافع روسيه در خاورميانه ضروري ميداند و به همين دليل با وجود پيشنهادهاي اغواكننده اقتصادي متعدد آمريكاييها و كشورهاي ثروتمند حاشيه خليج فارس در مقابل فشارهاي امريكا براي دست برداشتن نه تنها از نظام سوريه بلكه از سران آن نيز مقاومت كرده است. سرگئي لاوروف در اظهارت اخير خود با تأييد ارسال تجهيزات پدافند موشكي و هليكوپتر به سوريه به صراحت اعلام كرده است كه بابت اينكار از امريكا عذرخواهي نخواهد كرد.
در واقع از سرنگوني هواپيماي نظامي تركيه در سوريه ميتوان به عنوان نقطه عطف درگيريها ميان دولت سوريه با مخالفان و حاميان خارجي خود ياد كرد. اگر پيش از اين همه اخبار سوريه بر اين متمركز بود كه بحران اين كشور جنبه داخلي دارد و بين دولت و مخالفان اين كشور در جريان است و بازيگران بينالمللي به طور غير مستقيم و به واسطه مخالفان سوري در اين بحران و جنگ درگير هستند اما عصر جمعه با سرنگوني هواپيماي نظامي تركيه به وسيله پدافندهوايي سوريه يك بار ديگر روشن شد كه درگيري اصلي دولت سوريه با كشورهاي متخاصم خارجي است و آنچه در داخل در جريان است انعكاس و آيينهاي از اين درگيري كلان ميان دولت سوريه به عنوان عضوي از محور مقاومت با اعضاي قطب رقيب درخارج از مرزهاست.
البته اين منازعه منطقهاي كه حالت مرگ و زندگي براي دو طرف پيدا كرده با يك منازعه ژئوپولتيك ميان قدرتهاي رقيب بينالمللي ازجمله روسيه و چين با ناتو و غرب نيز گره پيدا كرده است و در نتيجه بحران سوريه را به يك بحران بينالمللي با بازيگران بينالمللي تبديل كرده است و بر همين اساس اغلب ناظران بر اين عقيدهاند كه سرنگوني هواپيماي نظامي تركيه نميتواند بدون حمايت و چراغ سبز روسيه صورت گرفته باشد به خصوص آنكه اين اقدام ميتوانست ابعاد و پيامدهاي فرامنطقهاي نيز در پي داشته باشد.
