ویتوری بلهیه، چهره سرشناس سینمای تونس است که از سال ۱۹۷۳ در فرانسه اقامت دارد. این استاد سابق دانشگاه سنپترزبورگ، مالک چندین سالن سینما در دهه ۸۰ و ۹۰ ( در پاریس و لیون) در طول یک قرن گذشته بوده است. فیلمهای این کارگردان کارکشته در بسیاری از کانالهای فرانسوی و آلمانی نمایش داده شده است. این چهره سینمایی با تمامی جرئت و جسارتی که لازمه آزادی هنر سینماست، به سؤالهایی پاسخ میدهد که بسیاری از سینماگران تونسی از پاسخ دادن به آن طفره میروند.
جناب آقای ویتوری بلهیه، در ابتدا لطفاً از واقعیت سینمای تونس برایمان بگویید. اگر با موشکافی به آغاز سینمای تونس نگاه کنیم، پی میبریم که با تلاشهای مرحوم طاهر شریعه سینماگران به موضوعهای مختلف اجتماعی از جمله زن، مسئله هویت، آزادی از زیر یوغ استعمار و. . . پرداختند. در واقع هدف سینماگران تنها در تولید فیلم خلاصه نمیشود بلکه فیلمها جایگاهی برای پرداختن به معضلات اجتماعی است.
پس از این دوره ما شاهد پیشرفت چشمگیر سینمای تونس بودیم چرا که پس از انقلاب از پیله خود خارج شد و به موضوعهای مهمتر پرداخت و در این زمینه گوی سبقت را از سینمای مصر و الجزاير ربوده است.
به نظر شما، اوضاع سیاسی حاکم بر تونس چه تأثیری بر سینمای آن دارد؟ اوضاع سینما ارتباط تنگاتنگی با شرایط سیاسی حاکم بر تونس دارد چرا که در دهه اول انقلاب، سینما به نوعی انگیزه معنوی برای پیشرفت داشت. همه این عوامل تونسیها را بر آن میداشت که با گشادهرویی با فرهنگی جدید رو به رو شوند اما پس از آن دوره به سرعت صنعت فیلمسازی دچار مشکلات عدیدهای شد. اولین مشکل آن هزینههای هنگفتی بود که این هنر نوپای پس از انقلاب بايد به ساخت سالنهای سینما بپردازد تا بتواند با تولیدات خارجی رقابت کند.
به خاطر کمبود امکانات بسیاری از فیلمهای ساخته شده در سطح ملی و داخلی باقی مانده است. لازم است ایده تاجر تونسی، طارق بن عمار را تحسین کرد و ستود. وی تعدادی از تولید کنندگان خارجی را حمایت کرد، به شرط اینکه ۷۰ درصد از عوامل فنی تونسی باشند. این فرصت طلایی برای تونسیها بود که به عنوان دستیار کارگردانان بزرگ و عوامل فنی، تجربه کسب کنند.
پس از انقلاب عدهای از سینماگران در پی کسب شهرت برآمدند در حالی که بايد با معیارهای جدید و فیلمنامههای پر بار خود را از استبداد فرهنگی و هنری نجات دهند.
شما به عنوان یک سینماگر چگونه انقلاب تونس را تفسیر میکنید؟ انقلاب تونس انقلاب فکر و فرهنگ بود، جوانانی این انقلاب را شکل دادند که با سطح فرهنگی بالای خود به آزادی واقعی که سالها از آن محروم بودند، ایمان داشتند. مردم تونس با انتخابات دموکراسی خود، همه مردم دنیا را شگفتزده کرد. تا زمانی که مردم خود نمایندهشان را انتخاب میکنند و آزادی فکری و سینمایی آنها محدود نمیشود، پیروزی این حزب یا آن حزب مهم نیست. سینماگران باید نوآری و هنر خود را بدون حزبگرایی ارائه نماید.
سینماگران تونسی امروزه با چه مشکلاتی دست و پنجه نرم میکنند؟ چرا سینمای تونس ۱۰ ماه رکود داشته؟ آیا سینماگران همچنان از کنترل شدن واهمه دارند؟ آیا وضع سیاسی کشور در این امر دخیل بوده است؟ باید زمان بگذرد تا سینماگران دریابند چه موضوعهايي بیشتر ارزش پرداختن دارد و لازم است در سینما مطرح شود. من معتقدم بايد بیشتر در بطن جامعه بود تا مشکلات و خواستههای مردم را دریافت. این رکود وسکوت سینمای تونس در شرایط کنونی کاملاً طبیعی است چرا که سرمایهای برای تولید فیلم وجود ندارد. در حقیقت وضعیت سینما به طور کلی وابسته به شرایط سیاسی و اقتصادی کشور است. به نظر من سینما مولود شرایط سیاسی مشخصی است، حتی نمیتوان یک فیلم غیرسیاسی یافت.
آیا سینماگران جوان تونس، امروز سینمای جدیدی ارائه میدهند یا تقلیدی از گذشته است؟ به گمان من تاریخ نشان داده است شرایط و طرز تفکر ملتها تغییر میکند. جوانان امروز پتانسیلهای زیاد و ایدههای نویي برای تولیدات سینمایی دارند. باید دست آنها را بگیریم و حمایتشان کنیم و چه در زمینه تولید و چه در زمینه فنی و نوشتن فیلمنامه راه را برایشان هموار سازیم.
پیشکسوتان این عرصه بايد با توجه به تجربهای که در زمینه تولیدات داخلی و خارجی دارند، جوانان را یاری نمایند. من تصور میکنم این نسل نوپای سینما، بیش از بیش از هنر و فرهنگ کشورحمایت خواهد کرد.
نظر شما درباره نقد و منتقدان سینمای تونس، قبل و بعد از انقلاب چیست؟ واقعیت این است که منتقدان سینما از نظارت و کنترل رنج میبرند. ما منتقدان زیادی داریم اما خفقان حکومت بن علی به آنها مجال ابراز وجود نداد. امروز دیگر همه چیز تغییر کرده است. باید به منتقدان جوان و تازه نفس میدان داد. لازم است که نقد دقیق، سازنده و بیپرده باشد تا باعث پیشرفت شود نه اینکه مانند دهههای گذشته آن را نادیده بگیرند.
پیشنهاد دیگری در زمینه سینما دارید؟ در حال حاضر باید به موضوعهای جدید پرداخت و تنها به موضوع زن اکتفا نکرد. ایدههای جدیدتر و مهمتری نیز وجود دارد. نباید موضوع را از غرب بگیریم و با رنگ و لعاب دادن برچسب ملی بودن به آن بزنیم. من پیشنهاد میکنم سه مرکز در شمال، مرکز و جنوب کشور تشکیل شود و بر اساس معیارهای مشخص و بدون رشوه، نامزدهایی انتخاب شوند تا در زمینه سینما و فیلمبرداری و نوشتن فیلمنامه پیشگام باشند. خود حاضرم چنانچه از من درخواست شود مشارکت نمایم تا سینمای جدید تونس را با کمک کارشناسان این حوزه پایهگذاری کنیم.
