نايف بن عبد العزيز وزير كشور و وليعهد عربستان سعودي در سن ۷۹ سالگي، هنگام بازگشت از سفر معالجهآميز خود از امريكا در سوئيس درگذشت و خبر مرگ وي شنبه ۲۷خردادماه از سوي دربار سعودي اعلام شد. وي پيش از مرگ داراي دو سمت رسمي، يعني وزير كشور و وليعهد بود و برهمين اساس يكي از سؤالاتي كه در محافل خبري و سياسي مطرح است اين است كه چه كساني جانشين نايف خواهند شد و اينكه آيا اين انتقال به صورت مسالمتآميز خواهد بود يا اينكه امكان دارد به تنازع قدرت منجر شود؟
در پاسخ بايد گفت به نظر ميرسد جانشين وي در وزارت كشور پسر وي محمد بن نايف عبد العزيز خواهد بود كه از سالها پيش عملاً مسئوليت اداره اين وزارتخانه را برعهده داشته است. براين اساس به نظر نميرسد درغياب نايف بن عبد العزيز تغييري اساسي و بنيادين در رويكرد و سياستهاي وزارت كشور اتفاق بيفتد اما آنچه كه مسلم است اينكه وي محافظه كاري پدر خود را نخواهد داشت و همين مسئله امكان دارد سياستهاي امنيتي عربستان را با چالش مواجه سازد.
اما براي تعيين جانشين نايف بن عبد العزيز در مقام وليعهدي بايد شوراي بيعت نشستي برگزار كند و فردي را با در نظر گرفتن عرف حاكم براين كشور كه انتقال قدرت از برادر بزرگ به برادر كوچك را شامل ميشود، انتخاب كند و در حال حاضر فردي كه داراي اين چنين ويژگي است سلمان بن عبد العزيز ميباشد كه با ۷۲ سال سن در مقايسه با بقيه برادران خود جوانتر است.
وي تحصيلكرده امريكا و مورد حمايت اين كشوراست و صاحب نشريه الشرقالوسط شركت تبليغات بازرگاني وتجاري است كه به نظر ميرسد اين شرايط وي را بيشتر به امريكا نزديك ميكند. اما با توجه به گرايشات ليبرالي كه سلمان بن عبد العزيز در مقايسه با اسلاف خود دارد به نظر ميرسد دوره سلمان سرآغاز شروع اصلاحات و آغاز فضاي باز سياسي و اجتماعي در عربستان خواهد شد كه اين مسئله فرصتها و تهديدها را توأمان براي نظام سياسي و مخالفان اين كشور فراهم خواهد كرد.
به نظر ميرسد امريكا از اين قضيه به عنوان فرصتي براي مديريت اصلاحات درعربستان استفاده خواهد كرد امابا توجه به مقاومتهاي ساختاري كه به طور طبيعي درعربستان وجود دارد اين اقدام ميتواند عربستان را وارد بحرانهاي داخلي سازد. از اين جهت دوره سلمان دوره ورودعربستان به فرايند انتقالي خواهد شد كه امكان دارد همان بحرانها روند انتقالي را در پي داشته باشد.
به هرحال مرگ دو وليعهد در كمتر از يكسال شوك اساسي بر نظام سياسي سنتي اين كشور وارد كرده است و باعث افسردگي سياسي در هيئت حاكمه شده است. هر چند گفته ميشود تشديد بيماري و كهولت سن باعث مرگ دو وليعهد دركمتر از يكسال شده است اما به نظر ميرسد فشارهاي روز افزون وارده به اين كشوردر هر دو عرصه داخلي و خارجي نيز بيتاثير نبوده است.
به اعتقاد كارشناسان، عربستان هرگز در طول تاريخ موجويت خود تا اين اندازه با چالشهاي داخلي و خارجي و به خصوص با نااميدي به آينده مواجه نبوده است و در واقع جانشينان نايف در وزارت كشور و مقام وليعهدي بايد با يك چنين چالش هايي دست و پنجه نرم كنند.
